«Ολα είναι αλήθεια κι όλα μπορεί να είναι ψέματα»

poli.jpg

ΧΑΡΗΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

«Τα λίγα καλοκαίρια που περάσαμε οικογενειακά στο εξοχικό τους, σ’ εκείνο το πανέμορφο σπίτι σ’ ένα γραφικό χωριουδάκι λίγα χιλιόμετρα έξω από τον Βόλο, τα θυμάμαι πάντα με νοσταλγία. Ισως, τον τελευταίο καιρό ακόμη πιο έντονα, αφού οι πιο πολλοί απ’ όσους τα μοιράστηκα έχουν πια πεθάνει, αφήνοντας πίσω τους εκείνες τις ανεξήγητες μνήμες όπου κυριαρχούν περισσότερο οι εικόνες και οι κινήσεις παρά τα λόγια. Σαν κάποιες παλιές ασπρόμαυρες ταινίες του Σαρλό που σε κάνουν να χαμογελάς και να θλίβεσαι ταυτόχρονα». 

Ενα τέτοιο κλίμα αποπνέουν οι ιστορίες της Ζέτας Κουντούρη στο όγδοο πεζογραφικό της βιβλίο με τίτλο Λίγο πριν βρέξει. Είναι απόσπασμα από το διήγημα «Τι σημασία μπορεί να έχει;», ένα από τα αρτιότερα της συλλογής, πρόσφορο για πολλαπλές αναγνώσεις και παραδειγματικές χρήσεις. Εκεί εντυπωσιάζει ο τρόπος με τον οποίο αποκαλύπτονται στον χρόνο μυστικά και ψέματα, απιστίες και παρασπονδίες που κουβαλούν τα μέλη μιας οικογένειας.

Ζέτα Κουντούρη «Λίγο πριν βρέξει» Διηγήματα Κέδρος, 2017 Σελ. 166 |

Δέκα ομόκεντρα διηγήματα απαρτίζουν τη συλλογή, στα οποία εμφιλοχωρεί η υποψία της άγνοιας, ο φόβος ότι οι ήρωές της δεν ξέρουν την αλήθεια. Οχι μόνον τη φύση της αλήθειας, τη μορφή της, ποια είναι η αλήθεια, αλλά περισσότερο το ποιόν, την ουσία της, τι είναι η αλήθεια. «Η αλήθεια είναι πολυπρόσωπη και πολλές φορές ανύπαρκτη. Συχνά επίσης ανεπιθύμητη», λέει ένας από τους ήρωές της.

Με όλες τις ιστορίες της η Κουντούρη πραγματοποιεί μία στοχαστική περιδιάβαση στη ζωή των ανθρώπων του αστικού τοπίου, του κέντρου της Αθήνας ή των ευνοημένων περιοχών της, έστω κι αν οι ήρωές της μετακινούνται, εποχιακά, στην εξοχή ή στην επαρχία. Δεν είναι ο τόπος που μετράει αλλά η κοινωνική, αστική προέλευση των ηρώων. Γιατροί, δικηγόροι, στρατιωτικοί, οι περισσότεροι.

Τα δίπολα: ψέμα και αλήθεια, δίκιο και άδικο, σωστό και λάθος, εμπιστοσύνη και εξομολόγηση, μέσα σε ένα κλίμα ατέλειωτης μοναξιάς, ταλανίζουν τους ήρωές της. Η μοναξιά δεν παλεύεται∙ παρόλα αυτά, κάθε φορά, επιλέγει διάφορους τρόπους να κρυφτεί ή να ψάξει για παρέα. Ανθρωποι μοναχικοί που λαχταρούν λίγη προσοχή, που αποζητούν την παρουσία του άλλου, που είναι έτοιμοι να ανοιχτούν, αλλά δύσκολα φτάνουν στην εξομολόγηση.

Τρελοί και παραλογισμένοι είναι αρκετοί από τους πρωταγωνιστές της Κουντούρη. Ενα ελάχιστο όριο η διάκριση ανάμεσα στην τρέλα και τη λογική. Παράδειγμα η επιφυλακτική Ειρήνη Μαλτέζου στο «Σπίτια σε χρώμα κεραμιδί». Ακόμη, στις «Τριτοκοσμικές ιστορίες», η ανασφαλής σύζυγος του πλαστικού χειρούργου, αλλά και η γοητευτική μισότρελη του Ζαππείου, η ψευδώνυμη Νταίζη, με το σύνδρομο καταδίωξης, στο «Χαρτί στον άνεμο», όπως και ο γείτονας Μπιλ στο « Ενας καλός παίχτης». Ψήγματα μυστηρίου διαχέονται σε πολλά από τα διηγήματα της Κουντούρη. Η τεχνική του νουάρ, άλλωστε, δεν της είναι άγνωστη.

Η σκοτεινή πλευρά της ζωής, οι σκοτεινές πλευρές των ανθρώπων∙ όπου το σκοτεινό σημαίνει και κρυφό και μυστικό και κακό και απαγορευμένο και ανεπίτρεπτο. Αυτά έλκουν την προσοχή της. Ανθρωποι που κάνουν ό,τι μπορούν για να κρατήσουν τα προσχήματα μιας φυσιολογικής ζωής. «Ο καθένας αγωνίζεται να τα βγάλει πέρα με τους δαίμονές του».

Η μεροληψία της μνήμης τροφοδοτεί τη γραφή της. Ο λόγος της αφορά ανθρώπινες υποθέσεις. Επιλέγει ό,τι θεωρεί σημαντικό και θέλει να απαθανατίσει. Απλές εικόνες που μιλούν κατευθείαν στην καρδιά. Στον πυρήνα όλων των βιωματικά ξεκινημένων διηγημάτων της θα ανιχνεύαμε το καρτεσιανό «Dubito de omnibus» = αμφιβάλλω για τα πάντα.

Μία μόνιμη διερώτηση, ένας αξεδιάλυτος κόμπος, μία διαρκής αμφιβολία μεταγγίζεται στον αναγνώστη από τους ήρωές της. Αναθυμάται τα παλιά, αναμοχλεύει πάθη, ερμηνεύει κινήσεις, σιωπές, συναισθήματα. Αποκωδικοποιεί τη γλώσσα του σώματος με όρους σκηνοθετικής περιγραφής. Συναισθήματα που φουντώνουν αλλά βραχυκυκλώνονται όταν πρόκειται να εκδηλωθούν, τη στιγμή ακριβώς που πρέπει να ανοιχτούν.

Η συγγραφέας, με τη συμμετρία σχεδιασμού και την αλυσιδωτή πλοκή της, κάνει τον αναγνώστη να επιθυμεί διακαώς να γνωρίσει τον ξάδερφο Στέλιο και τη θεία Ευανθή, τη γειτόνισσα Αννα και τον γιο της Σπύρο, την Ειρήνη και τον Γιώργο Μαλτέζο. Με συχνές αναφορές στους γείτονες τονίζεται η ανάγκη επαφής και ο κίνδυνος της αποξένωσης, στη σύγχρονη ασθματική και περίκλειστη ζωή μας. Συναισθηματικά σημαντικός ο ρόλος της βροχής που, εκτός από τον τίτλο της συλλογής, υπάρχει και σε τίτλο διηγήματος «Βροχή με χώμα», αλλά μπαινοβγαίνει και σε όλες τις ιστορίες από ψιχάλα και ψιλόβροχο, μέχρι μπόρα, καταρρακτώδη βροχή και καταιγίδα.

Στις συγγραφικές αρετές της Κουντούρη θα αναφέραμε: τις συνεχείς ανατροπές στην αφηγηματική ροή∙ την ευκολία με την οποία υποδύεται ρόλους στην πρωτοπρόσωπη αφήγηση – άνδρας η γυναίκα ο αφηγητής καταφέρνει να τον κάνει απόλυτα πειστικό∙ έπειτα το πάντα ενδιαφέρον τέλος με σασπένς και χιούμορ ή θυμοσοφική φράση ως κατακλείδα∙ τη σκηνοθετικά οργανωμένη αφήγηση που απογειώνεται στο «Ενα φλιτζάνι τσάι παρακαλώ». Δυνατό της σημείο, η αδρομερής ψυχογράφηση των ηρώων που ενισχύεται από την ορατή τους εικόνα. Πορτρέτα λιτά και εκφραστικά.

Καταληκτικά, το Λίγο πριν βρέξει είναι μια στιγμή, πολλές στιγμές, αναγνωστικής απόλαυσης. Η Ζέτα Κουντούρη γνωρίζει καλά και από ένταση και από πυκνότητα και από εφευρετικότητα και από υπαινικτική διέγερση.

   

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας