Οικία Βενιζέλου: Στα χέρια των Αγγλων

oikia_venizelou.jpg

Oικία Βενιζέλου Ωχρα και πινελιές λευκού χρώματος υπογραμμίζουν τις λιτές γραμμές του αρχοντικού, το οποίο όταν πρωτοκατοικήθηκε ήταν βαμμένο σε τόνους ροζ | ΕΦ.ΣΥΝ./ ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Στέγασε στα τελευταία χρόνια της ζωής του τον Ελευθέριο Βενιζέλο, ο οποίος ώς τότε δεν διέθετε ιδιόκτητο «κεραμίδι» στην Αθήνα, αλλά δεν αποδείχθηκε γούρικο για τον κορυφαίο πολιτικό.

Το 1936 πουλήθηκε στο βρετανικό κράτος και τον ματωμένο Δεκέμβρη του 1944 σε αυτό πραγματοποιήθηκε η συνάντηση του Ουίνστον Τσόρτσιλ με τον αρχιεπίσκοπο Δαμασκηνό

Το αρχοντικό στην αρχή της οδού Λουκιανού σηματοδοτεί την αρχιτεκτονική μεταμόρφωση της Β. Σοφίας, της λεωφόρου με τις πρεσβείες, όπως έχει πολιτογραφηθεί.

Στο πρώτο της τμήμα, από την πλατεία Συντάγματος ώς την Ηροδότου, που ανοικοδομήθηκε ώς τα τέλη του 19ου αιώνα, κυριαρχεί ο Ερνέστος Τσίλερ.

Η εικόνα όμως αλλάζει στη συνέχεια και συνδέεται με το τέλος του νεοκλασικισμού.

Στο παιχνίδι έχουν μπει πια νέοι, κυρίως Ελληνες, αρχιτέκτονες που προτιμούν τις καθαρές γραμμές και τη λειτουργική διαμόρφωση των νέων οικοδομών, οι οποίες πλέον διαθέτουν περισσότερους ορόφους.

Το οικόπεδο στη διασταύρωση με τη Λουκιανού είχε αγοράσει η Ελενα Σκυλίτση (1873-1959), δεύτερη σύζυγος του Ελευθέριου Βενιζέλου, ο οποίος δεν διέθετε δική του κατοικία στην Αθήνα και φιλοξενούνταν σε ξενοδοχεία και σε διάφορα φιλικά σπίτια, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η κατεδαφισμένη από χρόνια οικία Ζωγράφου στην οδό Πανεπιστημίου.

Γόνος ιδιαίτερα εύπορης οικογένειας από τη Χίο, η Ελενα Βενιζέλου είχε γεννηθεί στο Λονδίνο όπου είχε παντρευτεί τον Αύγουστο Αργέντη.

Ερωτεύθηκε τον Βενιζέλο κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου και στάθηκε δυναμικά στο πλευρό του στη διαμάχη του με τον βασιλιά Κωνσταντίνο.

Συνέδεσε το όνομά της με σημαντικές δωρεές στην Αθήνα, τη Χίο και τα Χανιά, από τις οποίες ξεχωρίζει το πρότυπο μαιευτήριο στη μνήμη της φίλης της Μαρίκας Ηλιάδη.

Με τη διαθήκη της άφησε την κατοικία της στο Λονδίνο στο ελληνικό Δημόσιο για τις στεγαστικές ανάγκες του πρεσβευτή μας στη Βρετανία.

Οι αρχικοί στόχοι της Ελενας ήταν να δημιουργήσει ένα «ζεστό σπιτικό», αλλά χρειάστηκε να αλλάξει τα σχέδιά της για να καλυφθούν οι πολλαπλές ανάγκες του Ελευθέριου Βενιζέλου (1864-1936), ο οποίος εκλέχθηκε επτά φορές πρωθυπουργός και διέθετε πολυάριθμους πολιτικούς φίλους.

Εχει ενδιαφέρον ότι ανέθεσε τα σχέδια σε έναν... αντιβενιζελικό αρχιτέκτονα, ο οποίος μάλιστα είχε φυλακιστεί το 1918 για τα φιλοβασιλικά του αισθήματα!

Οικία Βενιζέλου ΕΦ.ΣΥΝ./ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Ο Αναστάσιος Μεταξάς (1862-1937) ήταν ο παραγωγικότερος αρχιτέκτονας της γενιάς του και θεωρείται ο κύριος εκπρόσωπος του νεοελληνικού ρυθμού.

Διετέλεσε αρχιμηχανικός της βασιλικής αυλής και με την πολιτική στήριξη του Παλατιού εκλέχθηκε γερουσιαστής. Μπήκε δυναμικά στα «χωράφια» του Τσίλερ και σχεδίασε σημαντικά κτίρια στη Β. Σοφίας, που τότε ονομαζόταν λεωφόρος Κηφισίας.

Το Αιγινήτειο Νοσοκομείο, η έπαυλη Μέρλιν (σημερινή γαλλική πρεσβεία) και το μέγαρο Χαροκόπου (σημερινό Μουσείο Μπενάκη) είχαν προηγηθεί της κατοικίας Βενιζέλου.

Εχει επίσης υπογράψει και άλλα δημόσια κτίρια, όπως το Οικονομικό Πανεπιστήμιο στην οδό Πατησίων και το ΕΒΕΑ στην οδό Αμερικής.

Η οικία Βενιζέλου κατασκευάστηκε την περίοδο 1930-1932, που σηματοδοτεί σε ευρωπαϊκή κλίμακα τη στροφή της αρχιτεκτονικής από τον περίτεχνο κλασικισμό με τις διάφορες παραλλαγές του στον μοντερνισμό.

Η είσοδος

Οικία Βενιζέλου ΕΦ.ΣΥΝ./ ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Στην πρόσοψη επί της οδού Λουκιανού κυριαρχούν η μαρμάρινη είσοδος και το μεγάλο μπαλκόνι που στηρίζεται σε δύο πεσσούς και δύο κίονες ιωνικού ρυθμού. Εκείνη την εποχή ξεχώριζε γιατί ήταν το «ροζ σπίτι», καθώς οι εξωτερικοί του τοίχοι ήταν βαμμένοι στο χρώμα του ροδιού.

«Ηθελα το σπίτι να είναι μικρό, αλλά μου υπέδειξαν πως έπρεπε να είναι μεγάλο ώστε να μπορούν να συγκεντρώνονται όλοι οι φίλοι και οπαδοί του προέδρου», εξηγεί η Ελενα Βενιζέλου στα απομνημονεύματά της με τίτλο «Στη σκιά του Βενιζέλου» («A l' Ombres de Venizelos»), η οποία διέθεσε περίπου 100.000 λίρες για την κατασκευή του αρχοντικού, ενώ δεν είναι γνωστό το κόστος των ιδιαίτερα προσεγμένων ξύλινων κατασκευών.

Η εγκατάσταση του ζεύγους Βενιζέλου στο αρχοντικό της Β. Σοφίας αποδείχθηκε ατυχής. Το 1932 ο κορυφαίος πολιτικός γνώρισε την εκλογική ήττα και έναν χρόνο μετά δέχθηκε δολοφονική απόπειρα.

Ακολούθησε το αποτυχημένο κίνημα του 1935, οπότε αναγκάστηκε να καταφύγει στο Παρίσι, όπου ο Ελευθέριος Βενιζέλος άφησε την τελευταία του πνοή.

Εναν χρόνο αργότερα η Ελενα θέλησε να κλείσει αυτό το κεφάλαιο της ζωής της και πούλησε το κτίριο μαζί με το μεγάλο οικόπεδο στη μάλλον συμβολική τιμή των 50.000 λιρών.

Αγοραστής ήταν το βρετανικό Δημόσιο, που αναζητούσε χώρο για την πρεσβεία της Βρατανίας στην Αθήνα η οποία στεγαζόταν στην ανεπαρκή για τις ανάγκες της οικία Αμβρόσιου Ράλλη, στην πλατεία Κλαυθμώνος, που ήταν ένα από τα πρώτα έργα του Σταμάτη Κλεάνθη αλλά δυστυχώς κατεδαφίστηκε.

Από την πλευρά της Ελενας ήταν μια κίνηση που εξέφραζε τη θέλησή της να στηριχθούν οι ελληνοβρετανικές σχέσεις.

Δεν είναι τυχαίο ότι για λόγους ασφάλειας τον Δεκέμβριο του 1944 επιλέχθηκε η πρεσβεία για να γίνει η συνάντηση του πρωθυπουργού Ουίνστον Τσόρτσιλ με τον αρχιεπίσκοπο Δαμασκηνό, η οποία στην αρχή είχε οριστεί να γίνει στο ξενοδοχείο «Μεγάλη Βρεταννία».

Το αρχοντικό, που σήμερα είναι βαμμένο σε τόνους διακριτικής ώχρας με λίγες λευκές πινελιές, έχει υποστεί στο εσωτερικό του σημαντικές μετατροπές για να καλύψει τις ανάγκες της πρεσβείας.

Από τη δεκαετία του 1960 αποτελεί την κατοικία τού εκάστοτε πρέσβη της Βρετανίας, στην ιδιοκτησία της οποίας ανήκουν και οι θαυμάσιοι πίνακες που στολίζουν τους χώρους υποδοχής.

Τα έργα τέχνης είναι ακόμη ένα δείγμα της αρμονικής συνύπαρξης εικόνων από την Ελλάδα και ζωγραφικής από Βρετανούς καλλιτέχνες, ενώ ξεχωρίζει μια βυζαντινή εικόνα του 17ου αιώνα, έργο ανώνυμου Κρητικού καλλιτέχνη.

Οικία Βενιζέλου ΕΦ.ΣΥΝ./ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

1. Αρχιτεκτονική

Η πρεσβεία της Βρετανίας στεγάζεται από το 1960 στο μοντέρνο κτίριο επί της οδού Πλουτάρχου. Κατασκευάστηκε με βάση τα σχέδια του Ε. Bedford, τότε προϊστάμενου αρχιτεκτονικών υπηρεσιών του υπουργείου Δημοσίων Kτιρίων και Εργων της Aγγλίας, με τη συνεργασία των Iωάννη Aντωνιάδη και Eυάγγελου Bασιλειάδη.

Μαζί με την αμερικανική πρεσβεία, που είναι... συνομήλικες, θεωρούνται τα σπουδαιότερα δείγματα του μπρουταλισμού που κυριαρχούσε εκείνη την εποχή στη διεθνή αρχιτεκτονική παραγωγή.

2. Το εκκλησάκι

Το μεγάλο οικόπεδο, που καταλαμβάνει ολόκληρο το οικοδομικό τετράγωνο μεταξύ των οδών Β. Σοφίας, Λουκιανού, Υψηλάντου και Πλουτάρχου, ανήκε στο Πτωχοκομείο, με διαχειριστή τη Μονή Πετράκη.

Πουλήθηκε όμως και κατεδαφίστηκε για να κατασκευαστεί η οικία του ζεύγους Βενιζέλου. Διατηρήθηκε μόνο το εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου, έργο του Παναγιώτη Κάλκου, που κατασκευάστηκε το 1876 και αποτελεί μέρος της δωρεάς του Ανδρέα Συγγρού.

3. Ο κήπος

Η πρεσβευτική κατοικία διαθέτει υπέροχο κήπο, που είχε διαμορφωθεί κατά τα βρετανικά πρότυπα. Υπάρχουν δένδρα και άφθονο πράσινο, ενώ πριν από ένα χρόνο σε συνεργασία με την Ορνιθολογική Εταιρεία τοποθετήθηκαν επτά φωλιές για πουλιά.