Οι βαλίτσες ενός ακτιβιστή

papaioannou.jpg

Κωστής Παπαϊωάννου Φωτ.: ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ

Οι «Ψηφίδες της πόλης» είναι μια βόλτα δύο φίλων, του συγγραφέα Χρήστου Αγγελάκου και του φωτογράφου Βασίλη Μαθιουδάκη, σε πρόσωπα που τους εμπνέουν και στις προσωπικές τους στιγμές στο αθηναϊκό περιβάλλον. 

Μια προσπάθεια να δοθεί πρόσωπο στην απρόσωπη πόλη φτιαγμένη από προσωπικές ιστορίες. Ιδιωτικές στιγμές, βιώματα και μνήμες.

Πολύχρωμο ψηφιδωτό όπου η ζωή μας φωτίζεται από τον λόγο των άλλων: των ανθρώπων της τέχνης και της γραφής.

Συναντήσεις περισσότερο παρά συνεντεύξεις, σε μια συνειδητή προσπάθεια να πάμε πάλι με τον μύθο.

Κωστής Παπαϊωάννου Φωτ.: ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ

Η ιστορία ξεκινάει όταν πέφτουμε στο παγόβουνο της κρίσης.

Ως αναγνώστης περνάω και από τους σκουπιδόλοφους των πολεμικών ιαχών και από τις Βαρουφάκειες αυτοθαυμαζόμενες σεντονιάδες.

Κάποια στιγμή, νωρίς ευτυχώς, αποφασίζω να επικεντρωθώ στα κείμενα των διανοούμενων, στα οποία αναγνώριζα το βάθος της σκέψης, τη γνώση του αντικειμένου και τον ψύχραιμο λόγο: Παντελής Μπουκάλας, Αντώνης Λιάκος, Δημήτρης Χριστόπουλος, Δημήτρης Ψαρράς, Κωστής Παπαϊωάννου και δυο τρεις άλλοι.

Τον Κωστή Παπαϊωάννου τον διάβαζα όπου πετύχαινα κείμενά του και, από το 2008 και μετά, συστηματικά στο μπλογκ του, το «Αντίφωνο».

Αυτή η κουβέντα εκφράζει μια δικιά μου επιθυμία να συναντήσω τον άνθρωπο με τον καίριο λόγο, να μπούμε μαζί σ’ ένα πήγαινε-έλα ανάμεσα στην προσωπική του διαδρομή και στη δημόσια παρουσία του, να βρω από τι είναι φτιαγμένη η ανθρωπιστική και ανθρώπινη σκευή ενός ακτιβιστή.

● Ελάχιστα πράγματα είναι γνωστά για σένα. Ας ξεκινήσουμε όμως από το σήμερα: Αποτελείς στόχο των νεοναζί;

Ολοι είμαστε δυνάμει στόχοι, έτσι δεν είναι; Δικό τους σύνθημα είναι το «εναντίον όλων», κλεμμένο από τους Ρώσους ομοϊδεάτες τους.

Αλλά, από την άλλη, όταν τους ενοχλείς έχουν τρόπο να σε φωτογραφίζουν.

Σου λένε «σε έχουμε στο μάτι», Γράφουν στις ιστοσελίδες τους, φτιάχνουν θεωρίες συνωμοσίας.

● Τι σου προκαλεί αυτή η πρακτική;

Αλλοτε γελάς με την απύθμενη βλακεία και το ψέμα, άλλοτε νιώθεις να σε φλερτάρει το τέρας.

Υπήρξαν περίοδοι, ειδικά πριν από τη δολοφονία του Φύσσα, που συζητούσαμε οι φίλοι τι θα κάνουμε.

Η βία κλιμακωνόταν, νιώθαμε την απειλή. Μετά υπήρξε σχετική αποκλιμάκωση, αλλά δεν ξεμπλέξαμε.

Ελπίζω να γίνει ό,τι σε κάθε εγκληματική οργάνωση, σε κάθε συνδικάτο του εγκλήματος, όταν ανοίγουν τα στόματα.

Αρχίζουν τα αλληλοκαρφώματα και τα ποντίκια πηδάνε απ’ το καράβι.

● Ας προχωρήσουμε μπλέκοντας το πολιτικό και το προσωπικό. Πού μεγάλωσες;

Σε μια μεσοαστική οικογένεια στου Γκύζη. Δυο αδέλφια, εγώ είμαι ο μεγαλύτερος.

Πατέρας αξιωματικός της αστυνομίας, μητέρα στον ΟΤΕ.

Στενοί οικογενειακοί δεσμοί, ας το πω έτσι: αγάπη, προστατευτικότητα, αλλά και σιωπές, και το παιχνίδι των ενοχών της ελληνικής οικογένειας.

● Ας μείνουμε στη σχέση με τον πατέρα σου. Το στερεότυπο του αστυνομικού υπονομεύτηκε στην περίπτωσή σας;

Ακέραιος και συντηρητικός. Με πολύ χιούμορ αλλά και συγκρότηση ιδεολογική σε σκληρά χρόνια.

Και με όσες χαραμάδες χρειάζονταν για να δει τα πράγματα αλλιώς όταν έφυγε από την αστυνομία.

Οχι τελείως αλλιώς, αλλά και αλλιώς. Τον θαυμάζω γι’ αυτό.

Αλλά ξέρεις τι σκέφτομαι; Σε μια πρώτη ανάγνωση, η δική μου ενασχόληση με τα δικαιώματα και ο δημόσιος λόγος μου προκύπτουν ως αντίστιξη.

Είμαι η χαρά του ψυχαναλυτή. Αλλά αν πας λίγο πιο μέσα, βλέπεις πώς αλλάζουν κι οι δυο μέσα από αυτές τις σχέσεις.

Κάναμε ο καθένας τη διαδρομή του και τώρα μπορούμε να συναντιόμαστε πολύ εύκολα, να ανταλλάσσουμε οπτικές.

Τώρα πια είναι πολύ χαριτωμένες οι διαφωνίες μας.

Είναι κι η κρίση που τα ταρακούνησε όλα, τις παλιές ασφάλειες και τις βεβαιότητες.

Κι ο χρόνος βέβαια. Ο χρόνος.

● Ανήκουμε σε γενιές που μεγάλωσαν από γονείς αποφασισμένους να κάνουν ό,τι μπορούν για να μορφωθούν τα παιδιά τους, να γίνουν καλύτερα από αυτούς.

Και με θυσία πραγματική. Επρεπε να προσφέρουν στα παιδιά δυνατότητες που δεν τις είχαν εκείνοι.

Τώρα στην κρίση έχει αντιστραφεί αυτό το μοντέλο δεκαετιών, τίποτα δεν δείχνει ότι τα παιδιά μας θα ζήσουν καλύτερα από εμάς.

● Μικρός έπαιζες στους δρόμους;

Οχι ιδιαίτερα. Εντάξει, μπασκετάκι στα γήπεδα πίσω απ’ τον Παναθηναϊκό έπαιζα.

Αλλά δεν έχω κρατήσει μνήμες αλάνας, παρέας. Περπάτημα πολύ θυμάμαι, εξερεύνηση.

Ρούφαγα την Αθήνα. Και σιγά σιγά άρχισα να με αναζητώ στη μουσική και στα βιβλία.

● Πες μου για τα διαβάσματα που σε καθόρισαν μέχρι εκείνη τη στιγμή.

Πρέπει να είχα διαβάσει 10 φορές τον «Γύρο του κόσμου σε 80 ημέρες».

Εχω την αίσθηση ότι γίναν λίγο ανάποδα τα πράγματα. Αργησα ας πούμε να διαβάσω τον Καζαντζάκη.

Αλλά θυμάμαι στην εφηβεία να κατεβαίνω στο κέντρο και να παίρνω ό,τι έβρισκα: Στάινμπεκ, Τζον Ντος Πάσος, Λατινοαμερικάνους.

Και τους μπίτνικ βέβαια, Κέρουακ, Γκίνσμπεργκ. Και τη «Σαλαμπό» του Φλομπέρ.

Μετά έρχεται πολύς Κούντερα και αναγνωστικό σοκ με τον Ντοστογιέφσκι και τον Βιζυηνό.

Και Γιώργος Ιωάννου, πολύ μεγάλος. Σεφέρης και Ελύτης. Αναγνωστάκης.

Η γεύση από εκείνα τα διαβάσματα μόνο με τους πρώτους έρωτες μπορεί να συγκριθεί.

Αλλά μπορεί να τα ομορφαίνει λίγο κι η Αγία Νοσταλγία, ο παραμορφωτικός καθρέφτης, που λέει κι ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου. Σοφό τραγούδι.

● Πήγες σε καλά σχολεία;

Δημοτικό στο Μαράσλειο, μετά Λεόντειο στη Ν. Σμύρνη.

Καλά σχολεία της μεσαίας τάξης.

Δουλεύω στην ιδιωτική εκπαίδευση, εκτιμώ όσα σχολεία απευθύνονται σ’ ένα μεσαίο πληθυσμό γονιών και μαθητών, χωρίς νεοπλουτισμό κι επίδειξη.

● Και τα πανεπιστημιακά χρόνια;

Φιλοσοφική Αθηνών. Τα πρώτα, στο κτίριο της Νομικής στη Σόλωνος, ήταν και τα πιο ενδιαφέροντα.

Δούλευα κιόλας περιστασιακά, φαρμακείο στα Εξάρχεια, φαρμακαποθήκη στην Ομόνοια, καπελάδικο στην Αιόλου.

Είχε πλάκα. Και βέβαια φροντιστήρια.

● Ποιον κλάδο της Φιλοσοφικής διάλεξες;

Ιστορία-Αρχαιολογία, με κατεύθυνση την Ιστορία.

Είχα ένα απωθημένο για τις Πολιτικές Επιστήμες, το οποίο κάπως εκτόνωσα στα 40, με ένα μεταπτυχιακό στο Πάντειο.

Η πτυχιακή ήταν για το δικαίωμα στην πολιτική ανυπακοή.

● Δώσε μου μια εικόνα σου από τα νεανικά σου χρόνια.

Ε, ξέρεις, κορίτσια, διαβάσματα, σινεμά. Μ’ αυτή τη σειρά.

Στο «Τρίστρατο» στην Πλάκα και το «Μικρό Καφέ» στα Εξάρχεια είχα βγάλει ρίζες.

Διάβασμα, καφέδες, τσιγάρα, ποτά. Και κουβέντες πολλές. Αναρωτιέμαι αλήθεια τι λέγαμε τόσες ώρες.

Και τα καλοκαίρια interail. Γύρισα όλη την Ευρώπη, 18 με 20.

Θυμάμαι τη μέθη της ελευθερίας, πρωί στο σταθμό στο Αμβούργο να κοιτάζω τις αναχωρήσεις για ν’ αποφασίσω στην τύχη την επόμενη χώρα.

Το λέω στα παιδιά: «Ο,τι και να κάνετε, μην αμελείτε τα ταξίδια. Και ταξιδέψτε και μόνοι σας. Είναι γερό τεστάρισμα ένα μεγάλο ταξίδι με τον εαυτό σου».

● Αγαπημένες ταινίες από τότε;

«Down by law» του Τζάρμους, «Café Bagdad», «Sweet movie» του Μακαβέγιεφ, «Νονός», όλος ο Γούντι Αλεν, Χίτσκοκ, Κόπολα.

«Στούντιο», «Ελλη», Κινηματογραφική Λέσχη, πιο μετά τα αφιερώματα του «Αλφαβίλ». Πολύ σινεμά.

● Μουσική;

Ροκ κυρίως. Και Σαββόπουλος. Τότε ευτυχώς ξέραμε μόνο τα τραγούδια του, όχι τον ίδιο.

Και μπλουζ πολύ. Στην Ιπποκράτους, σε ένα γκρέμι που θερμαινόταν με σόμπες, το «Καφέ Παλέτ».

Και βέβαια στο «Blues», στην Πανόρμου. Και λάιβ πολλά, «Αν κλαμπ», το «Αμόρε» τις Δευτέρες.

Κάποια στιγμή εισβάλλει στις μουσικές μου και τις σαρώνει ο Χατζιδάκις.

Για κάποιους της γενιάς μου ο Χατζιδάκις ήταν απόηχος, αλλά και γέφυρα ανάμεσα στην ελληνικότητα, τον εστετισμό, τον κοσμοπολιτισμό.

Τον γνώρισα από κοντά, πολύ λίγο δυστυχώς.

Κωστής Παπαϊωάννου Φωτ.: ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ

● Και η πρώτη σου δουλειά;

Στην εκπαίδευση. Ευτυχώς έχω πια ένα πολύ καλό περιβάλλον, στην Ελληνογαλλική Σχολή, στην Αγία Παρασκευή.

Σχολείο με στοιχεία πολυπολιτισμικότητας, αρκετά φιλελεύθερο.

Αλλά πάντα παράλληλα έκανα κι άλλα πράγματα. Δίδαξα ελληνικά ως ξένη γλώσσα.

Δούλεψα στη Θράκη για την εκπαίδευση των μουσουλμανοπαίδων.

Εγραψα υλικό για συνδικαλιστική εκπαίδευση. Συγγραφή βιβλίων για τη διδασκαλία της γλώσσας.

Οσο γίνεται περισσότερες εναλλαγές. Δεν ήθελα ποτέ να κάνω μονοκαλλιέργεια. Δεν το άντεχα.

● Ποια είναι η απάντηση σ’ αυτήν;

Για μένα κυρίως η δημόσια δράση. Το εκπαιδευτικό έργο να εμπλουτίζεται από άλλες γωνίες και πράξεις.

Να αποκτάς εικόνες και γεύσεις, να τις κουβαλάς στην τάξη. Να μην οξειδώνεσαι.

Τα τελευταία χρόνια με απασχολεί ιδιαίτερα το πώς μιλάμε στα παιδιά και στους νέους για το ακροδεξιό φαινόμενο και τον ρατσισμό.

Φτιάξαμε ένα βιβλιαράκι γι’ αυτό, εγώ τα κείμενα και τέσσερις εξαιρετικοί κομίστες τις δικές τους ιστορίες με σκίτσα.

Να νιώσουν οι πιτσιρικάδες το σκοτεινό και το γκροτέσκο, το γελοίο και το θανατόφιλο του φασισμού.

● Τα παιδιά τι θέλουν από τον δάσκαλο;

Να τα βοηθήσει να περπατάνε με αυτοσεβασμό. Θέλουν επαφή, χιούμορ, ανοιχτούς ορίζοντες, κουβέντες, όρια και πλαισίωση.

Δεν είμαι υπέρ μιας ελευθεριακής εκπαίδευσης, γενικά κι αόριστα.

Τα παιδιά θέλουν διαρκή ξενάγηση στην πραγματικότητα.

Δεν υπάρχει μάθημα για μένα χωρίς αναφορά στην είδηση της προηγούμενης μέρας, χωρίς μια επαφή με την πληροφορία και την ποίηση.

Αντίδοτο στην καφρίλα και τον ευτελισμό. Τα παιδιά θέλουν πίστη. Φλόγα.

Οταν εισπράττουν πίστη (ακόμα κι αν το αντικείμενό της δεν τα αφορά τόσο πολύ), αυτό από μόνο του είναι δυνατή συνθήκη για τα υπόλοιπα.

● Διδάσκεσαι από τα παιδιά;

Ναι, πολύ. Από την εξερεύνηση του δικού τους κόσμου.

Σχεδόν κάθε φορά ρωτάω τι ταινίες έχουν δει, τι μουσικές ακούσανε, τι ενδιαφέρον βρήκανε στο internet. Πού βγαίνουν.

Τους ρωτάω για τη σχέση τους με τα social media, πώς χρησιμοποιούν το facebook, πώς επικοινωνούν μεταξύ τους.

Ο χρόνος τρέχει με ρυθμό που δεν μπορώ να τον παρακολουθήσω και ζητάω τη βοήθειά τους να τον καταλάβω.

Αλλά απεχθάνομαι την κολακεία της νεότητας.

Η Αριστερά το πληρώνει πολύ ακριβά σήμερα αυτό, το κανάκεμα στον κωλοπαιδισμό.

● Σ’ έχουν φίλο στο facebook;

Αν το ζητήσουν, ναι, οι μεγάλοι βέβαια. Αλλά δεν τους παρακολουθώ.

Επιλέγω να μην βλέπω τίποτα από αυτά που ανεβάζουν και γράφουν.

Δεν επικοινωνώ μαζί τους, δεν είμαι ένα μάτι στη ζωή τους εκτός σχολείου.

Δεν είμαστε φίλοι, δάσκαλος είμαι. Και είναι κι ένα κριτήριο στο μυαλό μου στο τι γράφω και τι ανεβάζω εγώ.

Τίποτα προσωπικό. Μόνο δημόσιος λόγος.

Και συχνά ρωτάνε «αυτό που γράψατε για το προσφυγικό ή για την Εκκλησία τι σήμαινε;».

● Πώς περνάς από τη διδασκαλία στα Ανθρώπινα Δικαιώματα; Τι σε οδηγεί τόσο συνειδητά σε αυτά;

Είμαι 30 χρόνια σ’ αυτή την ιστορία. Στη Διεθνή Αμνηστία, στην Ενωση για τα Δικαιώματα, σε θεσμικά όργανα όπως η Εθνική Επιτροπή Δικαιωμάτων.

Κοίτα, τα κίνητρα είναι πολλά. Στην αρχή ήταν ένας νέος κόσμος.

Συλλογικότητα, φίλοι, κορίτσια, άνθρωποι, χώρες, ανοιχτοί ορίζοντες.

Ταξίδεψα πολύ με την Αμνηστία. Αφρική, Ν. Αμερική.

Μετά η επιθυμία για δημόσιο λόγο. Να μιλάω, να γράφω, να επηρεάζω, να συγκρούομαι.

Φτιάξαμε το Δίκτυο Καταγραφής Ρατσιστικής Βίας και μέσα σε δύο χρόνια έγινε πρότυπη πρακτική διεθνώς.

Δίνουν ικανοποίηση όλα αυτά. Πήρα πίσω πολλά. Δεν πιστεύω στους ιερομάρτυρες, ξέρεις.

Πάντα κάτι παίρνουμε για όσα κάνουμε. Νιώθω πολύ πλούσιος. Και τυχερός.

● Σ’ αυτόν τον ενάμιση χρόνο στο υπουργείο, πες μου ποια νομοσχέδια πέρασαν με τη δική σου πρωτοβουλία και συμμετοχή ή ποια σχέδια προχώρησαν και μπήκαν σε εφαρμογή.

Το Σύμφωνο Συμβίωσης, η ενίσχυση της αντιρατσιστικής νομοθεσίας, η συστηματικότερη καταγραφή των ρατσιστικών επιθέσεων, ο μηχανισμός διερεύνησης αυθαιρεσίας στα σώματα ασφαλείας και στις φυλακές, η νέα νομοθεσία κατά των διακρίσεων.

Και ακόμα εκκρεμεί να προχωρήσει η νομική αναγνώριση της ταυτότητας φύλου που την αφήσαμε έτοιμη φεύγοντας.

● Οσον αφορά τις επιλογές σου, έχω την εντύπωση μιας ευθύγραμμης πορείας, που ξεκινάει νωρίς και προχωράει (ή βαθαίνει) χωρίς παρεκκλίσεις στα χρόνια. Θα μου πεις για το σημείο εκκίνησης;

Ξεκινάει τα χρόνια της μετεφηβείας με τις πρώτες αναζητήσεις.

Το ’84, ’85, μπαίνω στη Διεθνή Αμνηστία που είναι για μένα ένας κόσμος καινούργιος.

Οι πρώτοι που έφτιαξαν την Αμνηστία στην Ελλάδα ήταν θύματα της δικτατορίας: Παύλος Ζάννας, Περικλής Πάγκαλος, Μαγκάκης, η Φλέμινγκ, ο Γλέζος, ο Νέστωρ, ο Νοταράς.

Αλλους γνώρισα, άλλους δεν τους πρόλαβα. Αλλά ήταν ένας περίγυρος φορτωμένος με ένταση από το παρελθόν.

Λίγο αργότερα αλλάζει η εικόνα της οργάνωσης, κάνουμε τη συναυλία στο Ολυμπιακό Στάδιο, Bruce Springsteen, Sting, Peter Gabriel κ.λπ. Ερχεται νέος κόσμος.

Από τα χρόνια αυτά, ξεχωρίζω τον Περικλή Πάγκαλο που ήταν για μένα μέντορας και κυρίως πολύ αγαπημένος φίλος.

● Με τη σύζυγό σου, την Κλειώ Παπαπαντολέων, κινείστε στον ίδιο χώρο. Οι κοινές εμπειρίες και οι ανησυχίες σάς δένουν περισσότερο;

Ναι, η Κλειώ είναι δικηγόρος ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Μοιραζόμαστε αυτό το κοινό πεδίο με φυσικότητα, απλόχερα.

Μεγάλη υπόθεση. Μαζί τεστάρουμε ιδέες, συζητάμε τα κείμενά μας, δοκιμάζουμε απόψεις.

Ο κοινός μας χρόνος κινείται πολύ γύρω από αυτά.

Ιδίως οι νυχτερινές κουβέντες, όταν βάζουμε τον μικρό για ύπνο και πίνουμε το κρασί μας, είναι θησαυρός, είναι το έδαφος που πατάνε όλα τα άλλα.

● Πες μου για τον Δημήτρη Χριστόπουλο. Τι εκτιμάς στη δημόσια παρουσία του;

Τον λόγο του που είναι καθαρός. Μπορεί να προκαλέσει συζήτηση, εντάσεις, ενστάσεις, να συνταχτείς μαζί του ή να διαφωνήσεις ανοιχτά.

Θα έλεγα ότι είναι μια από τις μηχανές στον χώρο των δικαιωμάτων.

Παράγει ακατάπαυστα λόγο και πολιτική.

● Χωρίς να προέρχεσαι τυπικά από τον χώρο του ΣΥΡΙΖΑ, αποδέχτηκες την πρόταση να αναλάβεις τη θέση του Γενικού Γραμματέα στο υπουργείο Προστασίας του Πολίτη στον τομέα των Δικαιωμάτων.

Δεν είχα οργανική κομματική ένταξη. Ψηφίζω δεκαετίες την ανανεωτική Αριστερά, με τα λάθη της, τις αμαρτίες και τις στενοχώριες.

Δεν μπορώ να δω τον εαυτό μου έξω από αυτόν τον χώρο. Τον στηρίζω όντας αυστηρός κριτής.

Ξέρω πως μπορεί να αδικώ την Αριστερά σε σχέση με τις τερατωδίες που έχουν κάνει ΠΑΣΟΚ και Ν.Δ.

Αλλά θεωρώ ότι μόνο με κριτική και αυτοκριτική μπορούμε να προχωρήσουμε.

Βρέθηκα στο υπουργείο Δικαιοσύνης με την τιμητική πρόταση που μου έκανε ο Νίκος Παρασκευόπουλος, με τον οποίο είχαμε γόνιμη συνεργασία, με τις διαφωνίες μας βέβαια.

Μετά τον ανασχηματισμό του Νοεμβρίου, ένιωσα ότι είχα ολοκληρώσει κιόλας κάποια πράγματα, πως έκλεινε ο κύκλος. Παραιτήθηκα.

● Για να επιστρέψεις στην «κανονικότητα;»

Τις δημόσιες θέσεις δεν τις παντρευόμαστε. Γύρισα στους μαθητές μου.

Νομίζω ότι έτσι πρέπει να γίνονται τα πράγματα.

Παραμένω ενεργός στα ζητήματα δικαιωμάτων και ελευθεριών. Δεν μπορώ κι αλλιώς.

● Ας επιστρέψουμε στον προσωπικό Κωστή κι ας μιλήσουμε για την απώλεια του πιο στενού σου φίλου, του Πάνου Οικονόμου. Από τους πιο επιδραστικούς μπλόγκερ, γνωστός ως «Κοντραμπάντο» και τα περιεκτικά του tweets, αλλά και για τη στιβαρή ποιητική του συλλογή «Το εξώφυλλο δέρμα του χρόνου».

Ο Πάνος είναι μια διαρκής απουσία δίπλα μου.

Με τον Πάνο πορεύομαι την κάθε μέρα μου. Σαν να είχα ένα GPS που σίγησε, δε μου λέει το δρόμο αλλά ακόμα το χρειάζομαι.

Ή, μάλλον, καμιά φορά ακόμα τον λέει.

● Με ποιο στοιχείο του πορεύεσαι;

Με το ανεξάντλητο δόσιμό του. Μια διαρκής φλόγα, αυτό ήταν ο Πάνος για μένα. Και για πολλούς άλλους.

● Ηταν ο φίλος που σε ενέπνεε;

Με ενέπνεε μέσα από μια σχεδόν θρησκευτική, αγαπητική κατάχρηση ζωής, κατάχρηση στη φιλία, στον έρωτα, στο λόγο, στο ποτό, στον καπνό.

Με ενέπνεε η επαφή του με τις λέξεις. Είμαι τυχερός που περάσαμε πολύ χρόνο μαζί συγγράφοντας και κάνοντας ραδιόφωνο.

Νομίζω ότι μια μεγάλη βιρτουοζιτέ του Πάνου ήταν ότι έκανε το παιχνίδι με τις λέξεις ανθρώπινη επαφή, γι’ αυτό και το twitter του πήγαινε πολύ. Οσο και η ποίηση.

Ο Πάνος ήταν για μένα η γεύση των πραγμάτων.

Μεγάλο μέρος της μου λείπει σήμερα.

● Ελα να περάσουμε από τον θάνατο στη ζωή. Εχεις ένα μικρό γιο. Τα παιδιά μάς επανατοποθετούν στην ευθύνη του ερωτήματος: Τι κόσμο θα τους παραδώσουμε;

Σκέφτομαι ότι τελικά αυτό που κάνω με το παιδί μου είναι ότι έχω μια βαλίτσα διαρκώς ανοιχτή στη μέση του δωματίου του.

Του τη γεμίζω με διάφορα πράγματα, πολύτιμα και χρηστικά, για να τα πάρει μαζί του φεύγοντας.

Σκέφτομαι τον Αποστόλη να μας χαιρετάει κάποια στιγμή, να παίρνει τη βαλίτσα του, να βάζει και τα δικά του πράγματα μέσα και να πηγαίνει στο σταθμό ή στο λιμάνι.

Μακάρι τα παιδιά μας να γεμίζουν τις βαλίτσες τους για να ταξιδεύουν.

Μακάρι να έχουν χώρο, χρόνο και συνταξιδιώτες.

Εχει ένα τραγούδι πολύ ωραίο ο Αγγελάκας, που λέει «όλο γκρινιάζεις γιατί δεν μπορείς να πας εκεί που θες, αλλά οι βαλίτσες που φορτώθηκες είναι αδειανές».

Είναι το αγαπημένο τραγούδι του γιου μου τον τελευταίο καιρό.

Κάθε πρωί στο αυτοκίνητο τραγουδάμε τις «Βαλίτσες».

Μακάρι να είναι γεμάτες οι βαλίτσες του και να έχει χέρια να τις κουβαλάει.

● Ταξίδι όμως σε τι κόσμο;

Ο κόσμος είναι χάλια. Είμαι πολύ φοβισμένος. Ολοι είμαστε φοβισμένοι.

Το πρόσωπο του τέρατος δεν είναι ο Τραμπ. Αυτός είναι ένας φαύλος κλόουν.

Είναι οι Αμερικανοί που θέλουν τον Τραμπ. Είναι οι Ούγγροι που θέλουν τον Ορμπαν, οι Γάλλοι τη Λεπέν, οι λαοί που ζητάνε λιγότερη ελευθερία και περισσότερο φόβο.

Είναι σκοτεινός ο ορίζοντας.

● Και η απάντηση; Αλληλεγγύη;

Ναι, αλληλεγγύη. Και μάχη. Εστω μάχη οπισθοφυλακής, μέχρι να βρούμε πλάνο επιβίωσης για την επόμενη μέρα.

● Ας κλείσουμε ανάποδα, ξεκινώντας από το αρχικό ερώτημα. Γιατί διάλεξες να φωτογραφηθείς στον Αγιο Παντελεήμονα;

Ηταν μια από τις βόλτες μου τις εφηβικές. Η περιοχή έχει την πατίνα του χρόνου, είναι η παλιά Αθήνα που έχει αλλάξει.

Είναι λάθος να συνδέει κανείς τη μεγάλη αλλαγή μόνο με τον ερχομό των μεταναστών, αλλά είναι και λάθος να την αποσυνδέει.

Η αλλαγή είχε αρχίσει από πριν. Ο Αγιος Παντελεήμονας είναι εμβληματικός.

Με την άνοδο της Χρυσής Αυγής, οι νεοναζί φτιάξανε προπύργια, όπως έκαναν σε πολλές χώρες, κυρίως όμως στη Γερμανία.

Επεκτάθηκαν δρόμο το δρόμο, πλατεία την πλατεία, ξέρασαν μίσος γύρω από μια παιδική χαρά που έγινε το τοτέμ τους.

Σήμερα είμαστε στην καινούργια παιδική χαρά και παίζουν εδώ τα ξενάκια, είναι εξαιρετικά σημαντικό.

Κάνουμε αυτή τη συζήτηση λίγο καιρό μετά την εμφάνιση του video στην «Εφ.Συν.» που δείχνει τη γελοιότητα αυτών των απίθανων τύπων να χαιρετάνε ναζιστικά και να χοροπηδάνε.

Αυτό το βίντεο δείχνει πάνω απ’ όλα ότι οι χρυσαυγίτες είναι προδότες. Τόσο απλά.

Είναι στρατιώτες ενός άλλου στρατού.

*συγγραφέας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας