Οι πρόεδροι των επεισοδιακών επισκέψεων

Αν ο Αϊζενχάουερ ήρθε σε μια εποχή που το αυταρχικό μετεμφυλιακό κράτος δεν άφηνε κανένα περιθώριο για αντιαμερικανικές εκδηλώσεις στο πεζοδρόμιο, εντελώς διαφορετική κατάσταση επικρατούσε στην Ελλάδα τη δεκαετία του 1990, όταν μας επισκέφθηκαν οι Τζορτζ Μπους (18-20/7/1991) και Μπιλ Κλίντον (19-20/11/1999).

Μπορεί ο καθολικός σχεδόν αντιαμερικανισμός της Μεταπολίτευσης να είχε κάπως υποχωρήσει, τα αντιιμπεριαλιστικά ανακλαστικά της Αριστεράς ήταν ωστόσο ακόμη αρκετά ισχυρά.

Με το τέλος δε του Ψυχρού Πολέμου και την έμπρακτη διάψευση των μεγαλοϊδεατικών οραμάτων για ελληνική κυριαρχία στη Βαλκανική στο πλαίσιο της Νέας Τάξης, ένας νέου είδους «αντιαμερικανισμός» είχε εμφανιστεί στους κόλπους της Δεξιάς: το σύνδρομο του «ριγμένου» πρώην «συνεργάτη», που νιώθει αδικημένος από τις νέες φιλίες του αφεντικού κι από τη δουλοπρεπή λατρεία έχει περάσει σ’ ένα μείγμα μίσους και φθόνου γι’ αυτό.

Αυτοί οι «αντιαμερικανοί» νέας κοπής δεν επρόκειτο, φυσικά, να κατεβούν στο πεζοδρόμιο· η παρουσία τους όμως στα ΜΜΕ προσέδιδε στις διαδηλώσεις μια επικοινωνιακή εμβέλεια πολύ μεγαλύτερη από εκείνη των συλλογικοτήτων που τις οργάνωσαν.

Αυτό που πάνω απ’ όλα καθόρισε το κλίμα μέσα στο οποίο πραγματοποιήθηκαν οι επισκέψεις Μπους και Κλίντον ήταν ωστόσο το γεγονός πως και οι δύο πρόεδροι των ΗΠΑ κατέφτασαν την επαύριο ισάριθμων ιμπεριαλιστικών πολέμων στη γειτονιά μας: του πρώτου πολέμου ενάντια στο Ιράκ (Ιανουάριος-Φεβρουάριος 1991) και των ΝΑΤΟϊκών βομβαρδισμών της Σερβίας (Μάρτιος-Ιούνιος 1999).

Οι εγχώριες πολιτικές δυνάμεις είχαν βέβαια αρκετά διαφορετική στάση απέναντι στους δύο αυτούς πολέμους: η κυβέρνηση Μητσοτάκη στήριξε ρητά τον πόλεμο στο Ιράκ, που διεξαγόταν άλλωστε υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, ευαγγελιζόμενη ως αντάλλαγμα την επικείμενη αναγόρευση της Ελλάδας σε «ηγεμόνα» των Βαλκανίων, ενώ στην περίπτωση της Γιουγκοσλαβίας, η συμπαράσταση στους Σέρβους υπήρξε σχεδόν καθολική, αγκαλιάζοντας και το μεγαλύτερο μέρος της Δεξιάς – εν μέρει λόγω ομοδόξου, αλλά και επειδή, με 400.000 Αλβανούς μετανάστες στη χώρα, ο «φρονηματισμός» του αλβανικού εθνικισμού στο Κόσοβο εκλαμβανόταν ως προϋπόθεση της εδώ ταξικής κυριαρχίας πάνω σ’ αυτή την κρίσιμη μάζα εργατικής τάξης.

Η διαφορά αυτή μικρή σημασία είχε ωστόσο για τον κόσμο που διαδήλωσε ενάντια στους «πλανητάρχες», καθώς εκείνο που πρυτάνευε στη συνείδησή του ήταν οι πρόσφατες ομαδικές σφαγές αμάχων από την αμερικανική αεροπορία.

Ο χασάπης του Κόλπου

Ο Τζώρτζ Μπους, ο πρεσβύτερος, στην ελληνική Βουλή, μαζί με τον Αθ. Τσαλδάρη, τον Κωνσταντίνο Καραμανλή και τον Κώστα Μητσοτάκη Ο Τζώρτζ Μπους, ο πρεσβύτερος, στην ελληνική Βουλή, μαζί με τον Αθ. Τσαλδάρη, τον Κωνσταντίνο Καραμανλή και τον Κώστα Μητσοτάκη | EUROKINISSI

Κατά τη διήμερη επίσκεψή του στην Ελλάδα, ο Μπους έβγαλε στη Βουλή έναν λόγο περί δημοκρατίας και αρχαιοελληνικής κληρονομιάς που ο Μίμης Ανδρουλάκης εύστοχα χαρακτήρισε «ομιλία για ιθαγενείς», επισκέφθηκε την Ακρόπολη και συνέχισε για τα Χανιά, όπου κατέθεσε στεφάνι στους τάφους των Βενιζέλων, γευμάτισε στο σπίτι του πρωθυπουργού Κώστα Μητσοτάκη κι έβγαλαν μαζί στη Σούδα ομιλίες για την κοινή νίκη στον πρόσφατο πόλεμο.

Η σύζυγός του δήλωσε πάλι εντυπωσιασμένη από το Μέγαρο Μουσικής, όπου την υποδέχθηκε αυτοπροσώπως ο Χρήστος Λαμπράκης.

Οι αντιπολιτευόμενες εφημερίδες απογοητεύτηκαν για την ανεπαρκή ενασχόληση του πλανητάρχη με τα εθνικά μας θέματα ή επέκριναν το γεγονός ότι, στο πρόγραμμά του, «ο Μπους αγνοεί την αντιπολίτευση» («Τα Νέα», 18/7).

Η Νομαρχιακή του ΠΑΣΟΚ οργάνωσε συμβολική κατάληψη της πλατείας... Βικτωρίας, ενώ το ΚΚΕ και ο (ενιαίος ακόμη) ΣΥΝ, απασχολημένοι με την υπό εξέλιξη διάσπασή τους, είχαν εξαφανιστεί από την πιάτσα.

Κανένας αρχηγός κόμματος δεν αρνήθηκε πάντως να σφίξει το χέρι του πλανητάρχη κατά την είσοδό του στο ελληνικό Κοινοβούλιο.

Μικρή συμμετοχή

Η μοναδική διαδήλωση της ημέρας οργανώθηκε από την ΕΦΕΕ και δεν ξεπέρασε τις 5.000 άτομα.

Ουσιαστικά μετείχε μόνο η νεοσύστατη ΕΑΑΚ, μικρότερες δυνάμεις της εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς και κάποιοι αναρχικοί· στο πολιτικό κείμενο που ψηφίστηκε από το Κ.Σ., μοιραζόταν ως προκήρυξη και διαβαζόταν από τα μεγάφωνα, τον τόνο έδιναν ωστόσο οι εθνικιστικοί αντιτουρκικοί τόνοι που επέβαλε η ΠΑΣΠ και αποδέχθηκαν οι υπόλοιποι, προκειμένου να διασφαλιστεί πολιτική κάλυψη του συλλαλητηρίου από το ανώτατο όργανο του φοιτητικού κινήματος.

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη απαγόρευσε κάθε διαδήλωση στον μικρό δακτύλιο που περιέβαλλε τη Βουλή και την αμερικανική πρεσβεία, κλείνοντας με ΜΑΤ τη Σταδίου στο ύψος της οδού Αμερικής.

Αρχική πρόθεση του κύριου όγκου των συγκεντρωμένων ήταν να επιχειρηθεί σπάσιμο του φραγμού, προκειμένου να τιμηθεί αξιοπρεπώς η μνήμη των θυμάτων του πρόσφατου ιμπεριαλιστικού πολέμου· λίγοι μόνο μήνες χώριζαν, άλλωστε, το συλλαλητήριο από τη νικηφόρα χειμωνιάτικη εξέγερση της μαθητικής και φοιτητικής νεολαίας και τις πολυήμερες οδομαχίες που ακολούθησαν τη δολοφονία του καθηγητή Νίκου Τεμπονέρα.

Συγκρούσεις

Τους ενδοιασμούς που γεννούσε όμως ο σχετικά περιορισμένος όγκος της διαδήλωσης, και ο συνακόλουθος φόβος ενός μακελειού, ήρθε τελικά να ενισχύσει η υπερφαλάγγιση της ΕΦΕΕ από μια ομάδα Κύπριων ακροδεξιών, με γαλανόλευκες ανά χείρας, που εμφανίστηκαν την τελευταία στιγμή μπροστά στα ΜΑΤ, επιδιώκοντας να δώσουν στην επικείμενη αναμέτρηση το δικό τους χρώμα.

Φοβούμενοι ότι θα γίνουν όργανα «φασιστικής προβοκάτσιας», οι επικεφαλής της πορείας έστριψαν έτσι στην Αμερικής, αφήνοντας τους ακροδεξιούς να βρίζουν με ρατσιστικά κοσμητικά επίθετα έναν μαύρο οπερατέρ υπερατλαντικού καναλιού.

Δεν συνέβη το ίδιο με την αντιεξουσιαστική ουρά της πορείας, που άνοιξε πετροπόλεμο με τα ΜΑΤ, έριξε κάποιες μολότοφ και υποχώρησε στη Σταδίου, καταδιωκόμενη όχι μόνο από την ΕΛ.ΑΣ. αλλά, όπως ο γράφων διαπίστωσε ιδίοις όμμασι, και από τους «πατριώτες» Ελληνοκυπρίους.

Οι συγκρούσεις της βραδιάς, που συντηρήθηκαν κάμποσες ώρες γύρω από το Πολυτεχνείο, έληξαν μ’ έναν επίσημο απολογισμό δύο πυρπολημένων λεωφορείων, που μετατράπηκαν σε οδοφράγματα, 34 προσαγωγών και 6 συλλήψεων.

Η ξαφνική αλλαγή στο πρόγραμμα του Κλίντον

Ο Μπιλ και η Χίλαρυ Κλίντον στο προεδρικό Μέγαρο, δίπλα σε Σημίτη και Στεφανόπουλο Ο Μπιλ και η Χίλαρυ Κλίντον στο προεδρικό Μέγαρο, δίπλα σε Σημίτη και Στεφανόπουλο | EUROKINISSI

Εντελώς διαφορετικό υπήρξε το κλίμα οκτώ χρόνια αργότερα, κατά την επίσκεψη του Μπιλ Κλίντον.

Η παγκόσμια ηγεμονία των ΗΠΑ είχε ήδη αρχίσει να τίθεται σε αμφισβήτηση· ο πρόσφατος βομβαρδισμός της Σερβίας δεν ήταν, άλλωστε, παρά μια προσπάθεια επαναβεβαίωσης αυτής της ηγεμονίας πάνω στους Ευρωπαίους συμμάχους και απάντηση στα πρώτα δείγματα χειραφέτησης της μετασοβιετικής Ρωσίας.

Στην Ελλάδα, οι μαζικές μαχητικές διαδηλώσεις ενάντια στον πόλεμο είχαν τροφοδοτήσει μια δημόσια συζήτηση για τον δομικό αντιαμερικανισμό της ελληνικής κοινωνίας και σχεδόν υστερικές αντιδράσεις των λιγοστών ένθερμων οπαδών της υπερδύναμης.

Η επίσκεψη Κλίντον, που συνδυαζόταν με τη συμμετοχή του στη διάσκεψη του ΟΑΣΕ στην Κωνσταντινούπολη (17-19/11/1999), είχε αρχικά προγραμματιστεί για το τριήμερο 13-15 Νοεμβρίου.

Το αίτημα όμως της αμερικανικής κυβέρνησης για απαγόρευση των διαδηλώσεων στο κέντρο της Αθήνας παραμονές της επετείου του Πολυτεχνείου δημιουργούσε ανεπιθύμητους συνειρμούς και οδήγησε στην αναβολή της.

Με συμφωνία των δύο πλευρών (10/11), που εμφανίστηκε ως πρόταση της κυβέρνησης Σημίτη, η επίσκεψη μεταφέρθηκε στις 19-20 Νοεμβρίου και συντομεύτηκε σε ένα μόνο 24ωρο.

Συμβολική ήττα

Η εξέλιξη αυτή ερμηνεύτηκε ως απροσδόκητη συμβολική ήττα της μοναδικής υπερδύναμης.

«Η ξαφνική αλλαγή ενός υπερπόντιου δρομολογίου εξαιτίας πολιτικών διαμαρτυριών είναι δίχως προηγούμενο για την επταετή θητεία του Κλίντον», έγραφε η «Ουάσινγκτον Ποστ» (11/11), ενώ το Ασοσιέιτεντ Πρες δεν δίστασε να καταφύγει σε απειλητικές «προβλέψεις» (10/11):

«Ενας συνασπισμός αντιαμερικανών διαδηλωτών κατάφερε να τρέψει σε φυγή τον Λευκό Οίκο, αναγκάζοντας τον πρόεδρο Κλίντον να αναβάλει και να συντομεύσει την προγραμματισμένη επίσκεψή του στην ελληνική πρωτεύουσα. Ο τελικός όμως χαμένος μπορεί να είναι η ίδια η Ελλάδα, προβλέπουν κάποιοι σχολιαστές. Αλλος ένας διεθνής πονοκέφαλος για τους Ελληνες αξιωματούχους ενισχύει την εντύπωση μιας δυτικής συμμάχου και μέλους του ΝΑΤΟ που συμπεριφέρεται σαν ελαφρόμυαλο αουτσάιντερ».

Η εσπευσμένη επανατοποθέτηση -το ίδιο βράδυ- του αγάλματος του Τρούμαν, που είχε γκρεμιστεί το 1986 από βόμβα, ξαναστηθεί το 1987 και ξαναγκρεμιστεί στις 28/5/1999 από διαδηλωτές του ΚΚΕ, δεν αρκούσε για να αλλάξει το διπλωματικό κλίμα.

Ετσι κι αλλιώς, όλο το κρίσιμο διάστημα σημαδεύτηκε από αντιαμερικανικές εκδηλώσεις.

Στις 8 Νοεμβρίου, ένα «λαϊκό δικαστήριο» του ΚΚΕ στην πλατεία Συντάγματος, με «πρόεδρο» τον ηθοποιό Κώστα Καζάκο, καταδίκασε συμβολικά τον Κλίντον και τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό.

Η επετειακή πορεία της 17/11 είχε πολύ περισσότερο κόσμο απ’ ό,τι όλη την προηγούμενη δεκαετία, καθώς για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια το αντιαμερικανικό μήνυμά της αποκτούσε άμεσα αναγνώσιμο περιεχόμενο.

Τελικό πεδίο μάχης αποτέλεσε η συγκέντρωση της 19ης Νοεμβρίου στο Σύνταγμα – που η κυβέρνηση Σημίτη επέτρεψε, απαγορεύοντας ταυτόχρονα κάθε συνάθροιση ή πορεία σε απόσταση 700-1.000 μέτρων από τη διαδρομή του πλανητάρχη.

Συγκέντρωση στην οποία κυριάρχησαν τα μέλη του ΚΚΕ, με μικρή συμμετοχή του ευρύτερου περίγυρού του και αρκετά μαζική επίσης παρουσία της υπόλοιπης Αριστεράς και των αντιεξουσιαστών.

Στις 6.40 μ.μ., τη στιγμή ακριβώς της προσγείωσης του Κλίντον στο Ελληνικό, η κορυφή της συγκέντρωσης (με στελέχη του ΚΚΕ και τη γ.γ. Αλέκα Παπαρήγα στην πρώτη αλυσίδα) επιχείρησε να σπάσει συμβολικά τον απαγορευτικό κλοιό της ΕΛ.ΑΣ. στη Β. Σοφίας.

Αποκρούστηκε με φυσούνες δακρυγόνων και κλομπ και ακολούθησε πετροπόλεμος με σποραδικές ρίψεις μολότοφ. Καταδιωκόμενος από τα ΜΑΤ και βροχή δακρυγόνων, ο κύριος όγκος των συγκεντρωμένων υποχώρησε με διαδήλωση προς την Ομόνοια μέσω της Σταδίου, ενώ μερικές δεκάδες αντιεξουσιαστών επιδόθηκαν σε σπάσιμο τραπεζών στην Πανεπιστημίου.

Υπακούοντας εμφανώς σε κάποιον σχεδιασμό, τα κανάλια μετέδωσαν ζωντανά αυτό το τελευταίο, αποφεύγοντας συστηματικά οποιαδήποτε πλάνα από τη μαζική διαδήλωση.

Η επίσκεψη Αϊζενχάουερ και «το μήνυμα της ειρήνης»

Οι περισσότερες εφημερίδες χαιρέτισαν τον ερχομό του «Αϊκ», αλλά έκρυψαν τον καταναγκασμό στην «αυθόρμητη» συμμετοχή και τους διαδηλωτές που εκδήλωσαν «την προσήλωσίν τους στην ιδέα της συνυπάρξεως»

Ο Ντουάιτ «Αϊκ» Αϊζενχάουερ κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα λίγο πριν από τα Χριστούγεννα του 1959 Ο Ντουάιτ «Αϊκ» Αϊζενχάουερ κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα λίγο πριν από τα Χριστούγεννα του 1959 |

Λίγες μέρες πριν από τα Χριστούγεννα του 1959 (14-15 Δεκεμβρίου) φτάνει στην Ελλάδα ο Ντουάιτ «Αϊκ» Αϊζενχάουερ.

Είναι η πρώτη επίσημη επίσκεψη Αμερικανού προέδρου στη χώρα μας.

Εχουν περάσει 10 χρόνια από το τέλος του Εμφυλίου και η Ελλάδα έχει δεθεί για τα καλά στο άρμα της Δύσης. Σύμφωνα με τα πρωτοσέλιδα της εποχής, ο Αμερικανός πρόεδρος έφερνε μαζί του «το μήνυμα της ειρήνης», μια και τρεις μήνες νωρίτερα είχε πραγματοποιηθεί η συνάντησή του στο Καμπ Ντέιβιντ με τον ηγέτη της ΕΣΣΔ Νικίτα Χρουστσόφ, που είχε ως στόχο την ύφεση του Ψυχρού Πολέμου μεταξύ Ανατολής και Δύσης.

Οι εφημερίδες θα χαιρετίσουν τον ερχομό του «Αϊκ», τον οποίο χαρακτηρίζουν «μεγάλο ξένο», «σταυροφόρο της ειρήνης» «ηγέτη του ελεύθερου κόσμου» (εφ. «Βήμα», 13/12/1959), την ώρα που η κυβέρνηση Καραμανλή και το παλάτι προετοιμάζουν μια πανηγυρική υποδοχή.

Χιλιάδες κόσμου με σημαιάκια και λουλούδια συρρέουν (αρκετοί υποχρεωτικά και δίχως τη θέλησή τους) και τοποθετούνται ένθεν κακείθεν των δρόμων που διασχίζει το ανοιχτό όχημα του Αμερικανού προέδρου.

Στο αεροδρόμιο του Ελληνικού τον υποδέχτηκαν ο βασιλιάς Παύλος και ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής.

Ο γυμνασιάρχης...

Τα πλήθη αλαλάζουν, ενώ αποκαλυπτική είναι η μαρτυρία του δημοσιογράφου Κάρολου Μπρούσαλη, που ήταν μαθητής τότε:

«Παρατάχθηκα στον “προκαθορισμένο χώρο” (μπροστά στο “Γυμναστήριον ο Φωκιανός”, απέναντι από τον Ιππόδρομο του Φαλήρου, επί της λεωφόρου Συγγρού). Ο βοηθός γυμνασιάρχη, Ι. Σταματογιαννόπουλος, μας είχε προπονήσει να φωνάζουμε “άι λάικ Αϊκ” και να κουνάμε σημαιάκια, ελληνικά κι αμερικανικά, όσο να διαβεί ο πρόεδρος Αϊζενχάουερ που μας έκανε την τιμή να προσγειωθεί στο Ελληνικό.

Ο γυμνασιάρχης μας, Ξανάλατος (καλή του ώρα), είχε προσπαθήσει επί ματαίω να χαμηλώσει τον ενθουσιασμό του βοηθού του. (Για τον γυμνασιάρχη μας δεν έμαθα κάτι, μετά την αποφοίτησή μου, ο βοηθός του όμως, επί χούντας, εξελίχθηκε σε γενικό επιθεωρητή Μέσης Εκπαίδευσης).

Του γυμνασιάρχη μας “του έτυχε κάτι έκτακτο” και δεν παραβρέθηκε στην υποδοχή. Ο βοηθός του ήταν εκεί, ακοίμητος φρουρός της πατροπαράδοτης ελληνικής φιλοξενίας.

Και οι μαθητές του Ε’ Γυμνασίου Αρρένων Αθηνών, που είχαμε μεταφερθεί από τα Εξάρχεια εγκαίρως με σκεπαστά στρατιωτικά φορτηγά “Τζέιμς”, καλύπταμε αρκετό μήκος επί του πεζοδρομίου. [...] απαξάπαντες, παρά τα διπλά πουλόβερ, τουρτουρίζαμε.

Και η πομπή των επισήμων αργούσε να περάσει. Κι όταν τελικά πέρασε, ούτε να φωνάξουμε “άι λάικ Αϊκ” αντέχαμε ούτε να κουνήσουμε τα σημαιάκια ούτε καν να χαζέψουμε τον ενθουσιασμένο από την “αυθόρμητη υποδοχή” υψηλό ξένο, με τον δίπλα του καθήμενο Κωνσταντίνο Καραμανλή.

Μόνο ένα “άαα” ακούστηκε κι αυτό ως εκδήλωση θαυμασμού για την ανοιχτή Ρολς Ρόις που για πρώτη (και τελευταία, οι πολλοί) φορά βλέπαμε να περνά τόσο κοντά μας».

Συλλαλητήριο αντίδρασης στην επίσκεψη δεν είχαμε, μια και η πολιτική κατάσταση της εποχής δεν το επέτρεπε.

Ανατρέχοντας ωστόσο στα δημοσιεύματα των εφημερίδων, διαβάζουμε στην «Ελευθερία»:

«Παρά την πρωτοφανή διά τας Αθήνας και τα περίχωρα συγκέντρωσιν κατά την υποδοχήν του προέδρου Αϊζενχάουερ, πλήρης τάξις επεκράτησε χθες. Μόνο κατά την διαδρομήν, σποραδικώς παρά την απαγόρευσιν της Αστυνομίας εις διάφορα σημεία ευάριθμοι νεαροί κομμουνισταί εσήκωσαν πλακάτ με κομμουνιστικά συνθήματα “όχι άλλο αίμα πια” και “ειρήνη”. 31 κομμουνισταί υψώσαντες τοιαύτα πλακάτ, συνελήφθησαν...

Εις την οδόν Πανεπιστημίου εκατόν περίπου κομμουνισταί επεχείρησαν, κατά σχετικήν ανακοίνωσιν της αστυνομίας, να συγκροτήσουν μικροδιαδήλωσιν φωνάζοντες “όχι άλλο αίμα πια”, αλλά και αυτοί διελύθησαν αμέσως υπό της Γενικής Ασφαλείας».

Την επόμενη μέρα το ρεπορτάζ της εφημερίδας «Αυγή» είναι ενδεικτικό:

«Η κυβέρνησις δεν κατόρθωσε να πνίξη την φιλειρηνική κραυγή του έθνους» αναφέρει ο τίτλος και αμέσως μετά: «Κατ’ εντολήν της αστυνομικά όργανα εξέσχισαν πλακάτ, συνέλαβαν πολλούς κι έκαναν κάθε τι να εμποδίσουν τις χιλιάδες απλούς ανθρώπους να εκδηλώσουν την προσήλωσίν τους στην ιδέα της συνυπάρξεως».

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας