Οι διάφορες όψεις του ελληνικού μοντερνισμού

filarmonia_athinon.jpg

Η Φιλαρμόνια Ορχήστρα Αθηνών υπό τον Βύρωνα Φιδετζή Η Ορχήστρα υπό τον Βύρωνα Φιδετζή | Σπύρος Κατωπόδης

Στις 7/6/2017, στην αίθουσα εκδηλώσεων του Ιδρύματος Κακογιάννη, η νεοπαγής Ορχήστρα Φιλαρμόνια Αθηνών (ΟΦΑ) υπό τον Βύρωνα Φιδετζή παρουσίασε μιαν ακόμη σειρά ελληνικών έργων, αντιπροσωπευτικών διαφόρων όψεων του μοντερνισμού, αφήνοντας πολύ καλές εντυπώσεις. 

Η βραδιά ξεκίνησε με το «Κοντσέρτο γκρόσο» (1928) του Δημήτρη Μητρόπουλου, σύνθεση στο πνεύμα των μουσικών αναζητήσεων του κεντροευρωπαϊκού Μεσοπολέμου (Χίντεμιτ, Στραβίνσκι, Μπάρτοκ, αμελωδική γραφή, αιχμηρή ενορχήστρωση, μηχανιστικοί ρυθμοί).

Η στριφνή, τεχνικά απαιτητική γραφή της προϋποθέτει ορχηστρικό σύνολο υψηλότατου επιπέδου για ν’ ακουστεί όσο αβίαστα ταιριάζει.

Παίζοντας με εγρήγορση και προσήλωση, οι μουσικοί της ΟΦΑ υπό τον Φιδετζή πρόσφεραν μιαν αξιοπρεπή ανάγνωση.

Ακολούθησε η «Φαντασία κοντσερτάντε για βιόλα και έγχορδα» (2014) του Ελληνα βιολιστή Σίμου Παπάνα, ένα ωραίο λυρικό κομμάτι στο «βορινό» πνεύμα του Σιμπέλιους και των συνθετών της Βαλτικής που γνωρίσαμε ετεροχρονισμένα μετά την πτώση της ΕΣΣΔ.

Αρθρωμένη ισορροπημένα με δεξιοτεχνικές εξάρσεις, η ρευστή μελωδική γραφή του ουδέποτε έγινε μελό, ενώ συνδιαλεγόταν ισορροπημένα με το σώμα των εγχόρδων. Το κομμάτι ερμήνευσε με ακρίβεια και εσωτερικό πάθος ο βιολίστας Πάρις Αναστασιάδης.

Το πρώτο μέρος ολοκληρώθηκε με μια ωραία, στρωτή ανάγνωση της γνωστής λυρικής σύνθεσης «In memoriam Γ. Α. Παπαϊωάννου για ορχήστρα εγχόρδων» (1989) του Περικλή Κούκου. 

Η συναυλία ολοκληρώθηκε με ένα άγνωστο ελληνικό αριστούργημα του 20ού αιώνα: τη «Σινφονιέτα» (1948) του Νίκου Σκαλκώτα, την υπερκαθυστερημένη πρώτη δημόσια εκτέλεση της είχε κάνει η ΚΟΑ, υπό τον Φιδετζή (ΜΜΑ, 8/10/2005).

Η δεύτερη ακρόαση επιβεβαίωσε την πρώτη: πρόκειται για έργο ασύλληπτου μουσικού πλούτου, απολαυστικά πνευματώδες, εκφραστικά πολυδιάστατο, υγιώς συνδεδεμένο με τον κορμό του κεντροευρωπαϊκού μεσοπολεμικού μοντερνισμού της τζαζ συμπεριλαμβανομένης! Ταυτόχρονα ηχεί ανεπιτήδευτα γειωμένο στα συμφραζόμενα της ελληνικής πραγματικότητας.

Τέλος –μείζον χαρακτηριστικό αυτό!- διαθέτει ευανάγνωστη προσωπική υπογραφή, με ευφάνταστο χειρισμό της τονικής γραφής.

Αν η επίσης εξαφανισμένη «Μικρή συμφωνία για έγχορδα» του Θεόδωρου Καρυωτάκη είναι το ελληνικό αντίστοιχο του μπαρτοκικού «Ντιβερτιμέντου», η σκαλκωτική «Σινφονιέτα» προβάλλει επάξια ως αντίστοιχο του «Κοντσέρτου για Ορχήστρα»!

Εργο δυσκολότατο λόγω της πυκνότατης, πολυεπίπεδης γραφής του, η Σινφονιέτα δόθηκε σε μια εκτέλεση δυναμική και εξωστρεφή που αξιοποίησε κυρίως τις προφανείς ποιότητες· για περισσότερα ασφαλώς χρειάζονταν υπερπολλαπλάσιες δοκιμές και άλλης ποιότητας ορχηστρικός ήχος. 

Ο Βιμ Μέρτενς στο Ηρώδειο 

Βιμ Μέρτενς Βιμ Μέρτενς | Alex Vanhee

Με πάνω από 65 δίσκους στο ενεργητικό του από τις αρχές της δεκαετίας του '80 μέχρι σήμερα ο Βέλγος –για την ακρίβεια: φλαμανδός- Βιμ Μέρτενς έχει φανατικούς ακροατές ανά την υφήλιο, της Ελλάδας συμπεριλαμβανομένης.

Η έντεχνη, βασικά μινιμαλιστική γραφή του συνδυάζει αφομοιωμένα ακούσματα από κλασική μουσική, ποπ, τζαζ και «ambient».

Βεβαίως, η πολυδιαφημισμένη συναυλία στις 30/7/2017 στο Ηρώδειο, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, δεν ήταν ούτε η πρώτη ελληνική εμφάνιση του δημοφιλούς, σήμερα πια 64χρονου δημιουργού, ούτε και η μοναδική φετινή του συναυλία επί ελληνικού εδάφους: ακριβώς το προηγούμενο βράδυ είχε παρουσιάσει το ίδιο «site-specific» πρόγραμμα στο ερειπωμένο ωδείο της ρωμαϊκής Νικόπολης, έξω από την Πρέβεζα. 

Ο Μέρτενς παρουσίασε στο κατάμεστο Ηρώδειο τη σύνθεση «Dust of truths» («Σκόνη από αλήθειες»), τελευταίο μέρος του μουσικού τριπτύχου «Cran aux Oeufs» (2015-2016).

Το συγκεκριμένο, τρίτο έργο εμπνεύστηκε όταν προ τριετίας έδωσε σόλο ρεσιτάλ στον χώρο του μνημείου που ανήγειρε ο Οκταβιανός Αύγουστος στη Νικόπολη για να γιορτάσει τη νίκη του στη ναυμαχία στο Ακτιο (31 π.Χ.)· ένθεν και το μεταλλικό έμβολο ρωμαϊκού πλοίου στο εξώφυλλο του cd! Τη μουσική παρουσίασε σεξτέτο αποτελούμενο από κοντραμπάσο, τσέλο, βιόλα, δύο βιολιά και τον συνθέτη στο πιάνο και στα φωνητικά.

Η ακρόαση της περίπου 70λεπτης αρθρωτής σύνθεσης φανέρωσε (άλλη) μια μεγάλη αρθρωτή σουίτα από καμιά δεκαριά τετράλεπτα έως οκτάλεπτα κομμάτια στο απολύτως αναγνωρίσιμο, κυρίαρχο ιδίωμα του Μέρτενς: λυρικά, βασικώς μινιμαλιστικά με μηχανιστικά επιμόνως επαναληπτικά ρυθμικά υπόβαθρα και δεσπόζοντα σολιστικό ρόλο στο βιολί, ενίοτε με τραγούδι σε ακατάληπτη γλώσσα και άγνωστο κείμενο.

Στο όμοια εκτενές δεύτερο μισό της βραδιάς, οι Αθηναίοι φανατικοί οπαδοί του Μέρτενς απόλαυσαν μία γενναιόδωρη ανθολόγηση από τις πιο γνωστές, από δεκαετιών δημοφιλείς συνθέσεις του, που κάλυψε όλη την 30ετή δημιουργική του σταδιοδρομία.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας