«Οι ανισότητες συνιστούν πρωτίστως πολιτικό ζήτημα»

maria_karamesini.jpg

Μαρία Καραμεσίνη Η Μαρία Καραμεσίνη είναι επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Συνεδρίου για τις Ανισότητες από το Ινστιτούτο Πουλαντζά (23-25 Νοεμβρίου 2017), πρόεδρος και διοικήτρια ΟΑΕΔ, καθηγήτρια Οικονομικών της Εργασίας και της Κοινωνικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο | EUROKINISSI/ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΟΝΗΣ

Για πρώτη φορά στην Ελλάδα διοργανώνεται ένα Ευρωπαϊκό Συνέδριο με θέμα τις ανισότητες, σε συνδυασμό όμως τόσο με την Ε.Ε. όσο και με τον νεοφιλελευθερισμό, από το Ινστιτούτο Πουλαντζά.

Με θέμα «Ανισότητες, νεοφιλελευθερισμός και ευρωπαϊκή ενοποίηση: προοδευτικές απαντήσεις» και καλεσμένους από όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένου του ίδιου του πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα, το συνέδριο επιδιώκει να δώσει ερμηνείες και απαντήσεις σε θέματα όπως οι ενδοευρωπαϊκές ανισότητες, η ανισομερής ανάπτυξη, οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές ως βασικός πυλώνας των ανισοτήτων κ.ά.

Η Μαρία Καραμεσίνη δίνει στην «Εφ.Συν.» τις δικές της απαντήσεις.

• Οι κοινωνικές ανισότητες για άλλους πηγάζουν από τη «φύση του ανθρώπου», όπως έχει δηλώσει ο Κ. Μητσοτάκης, και για άλλους συνδέονται άρρηκτα με τις κοινωνιολογικές προσεγγίσεις και την οικονομική πραγματικότητα. Τι ισχύει;

Η ιδέα ότι οι κοινωνικές ανισότητες είναι «φυσικές» συνιστά βασική παραδοχή της φιλελεύθερης ιδεολογίας. Μάλιστα είναι και επιθυμητές διότι, παράγοντας φθόνο, δημιουργούν κίνητρο για εργατικότητα και καινοτομία. Στην αντίπερα όχθη βρίσκονται οι δομικές κοινωνιολογικές προσεγγίσεις, τις οποίες κι εγώ ασπάζομαι.

Σύμφωνα με αυτές, οι ανισότητες με βάση την τάξη, το φύλο, τη φυλή, την εθνική καταγωγή, τον σεξουαλικό προσανατολισμό κ.λπ. αποτελούν δομικά στοιχεία των καπιταλιστικών και πατριαρχικών κοινωνιών μας και απορρέουν από την άνιση ιδιοκτησία και κατοχή παραγωγικών πόρων, σχέσεις εξουσίας, κοινωνική υποτίμηση και διακρίσεις.

• Ποια η θέση και ποια η ουσιαστική προσφορά της σημερινής Ε.Ε. όσον αφορά τα δικαιώματα;

Οι χώρες της Ε.Ε. διαθέτουν ως σύνολο (με σημαντικές μεταξύ τους διαφοροποιήσεις) το ψηλότερο σε διεθνή σύγκριση επίπεδο ανθρώπινων, κοινωνικών και εργατικών δικαιωμάτων, τα οποία συνιστούν τη θεσμική αποκρυστάλλωση των κατακτήσεων των κινημάτων του 20ού αιώνα. Από την άλλη, η Ε.Ε. έχει νομοθετικά κατοχυρώσει ελάχιστα εργατικά και κοινωνικά δικαιώματα προς αποφυγή του κοινωνικού ανταγωνισμού μεταξύ των κρατών-μελών και έχει αναπτύξει πολιτικές στον τομέα της απασχόλησης, της κοινωνικής πολιτικής, της ισότητας των φύλων και της καταπολέμησης των διακρίσεων.

Ωστόσο, ιδίως μετά το 2010, με την Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Απασχόληση και Συστάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, αλλά και με άμεσες παρεμβάσεις στις χώρες που υπέγραψαν μνημόνια, η Ε.Ε. επεμβαίνει ουσιαστικά σε όσα κράτη-μέλη δεν έχουν κατά τη γνώμη της εξασφαλίσει στις επιχειρήσεις τους επαρκή ευελιξία για τη μείωση του εργατικού κόστους.

Προωθεί τη μείωση της προστασίας των μισθωτών από τις απολύσεις και την αποκέντρωση ή παράκαμψη των συλλογικών διαπραγματεύσεων, διαβρώνοντας το εθνικό και κλαδικό επίπεδο διαπραγμάτευσης, με στόχο την προσαρμογή των μισθών, του χρόνου εργασίας και της απασχόλησης στις συνθήκες λειτουργίας και τις ανάγκες κερδοφορίας των επιχειρήσεων.

• Υπάρχουν, όμως, και χώρες εκτός μνημονίων. Εκεί τι συμβαίνει;

Στα περισσότερα κράτη-μέλη της Ε.Ε., οι κυβερνήσεις είχαν από μόνες τους προχωρήσει σε νεοφιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις της αγοράς εργασίας ήδη από τις δεκαετίες του 1990 και του 2000, άλλες περισσότερο και άλλες λιγότερο, ανάλογα με τις αντιστάσεις που βρήκαν από το εργατικό κίνημα.

Κατά τη διάρκεια της πρόσφατης κρίσης, οι κυβερνήσεις Ισπανίας, Ιταλίας και Γαλλίας ευθυγραμμίστηκαν οικειοθελώς στην ίδια κατεύθυνση, ενώ οι κυβερνήσεις Ελλάδας και Πορτογαλίας που προηγήθηκαν των σημερινών, επέβαλαν τέτοιες μεταρρυθμίσεις κατόπιν συμφωνίας με τους δανειστές και με τις ευλογίες μεγάλου μέρους του επιχειρηματικού κόσμου.

• Ειδικά στην Ελλάδα, πιστεύετε ότι έχουν γίνει αρκετά προς την κατεύθυνση άμβλυνσης των κοινωνικο-οικονομικών ανισοτήτων; Συνιστούν πολιτικό ζήτημα;

Βεβαίως είναι πολιτικό. Είναι πρωτίστως πολιτικό. Πριν από την κρίση, το φορολογικό σύστημα και τα προνόμια που έδινε σε μερίδες του κεφαλαίου, η ελλιπής καταγραφή των περιουσιακών στοιχείων των φορολογούμενων και η απουσία ελέγχων για φοροδιαφυγή, οι μίζες, η διαφθορά και οι παράνομες συναλλαγές, η φοροαποφυγή μέσω υπεράκτιων εταιρειών και οι αδιαφανείς μεταφορές αφορολόγητου πλούτου στο εξωτερικό παρήγαγαν, εκτός από παράνομο πλουτισμό και υπερχρέωση του κράτους λόγω της διάβρωσης της φορολογικής βάσης, τεράστιες οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες.

Στη συνέχεια, στα χρόνια των δύο πρώτων μνημονίων, προστέθηκαν οι πολιτικές σκληρής λιτότητας που έριξαν δυσανάλογα τα βάρη στα πιο αδύνατα κοινωνικά στρώματα. Ο κορυφαίος παράγοντας όξυνσης των ανισοτήτων ήταν η μαζική ανεργία που έπληξε κυρίως αυτούς με το χαμηλότερο εκπαιδευτικό επίπεδο, την εργατική τάξη στη μεταποίηση, τις κατασκευές και τις υπηρεσίες, τους μετανάστες και τους νέους, για τους οποίους είναι πολύ δύσκολο να βρεθεί εργασία. Για τις μεγάλες ανισότητες στη χώρα μας ευθύνονται αυτοί που κυβέρνησαν τον τόπο τις τελευταίες δεκαετίες και αυτές προσπαθεί να καταπολεμήσει η σημερινή κυβέρνηση.

• Τι δείγματα έχει δώσει η σημερινή κυβέρνηση ως προς την αλλαγή των παραπάνω;

Η άμεση λήψη μέτρων αντιμετώπισης της ανθρωπιστικής κρίσης και η διευκόλυνση της πληρωμής των ληξιπρόθεσμων οφειλών σε εφορίες και ασφαλιστικά ταμεία, η σημαντική μείωση της ανεργίας με τη συμβολή των σχετικών πολιτικών, η ψήφιση μέτρων για την καταπολέμηση της απλήρωτης, αδήλωτης και υποδηλωμένης εργασίας και η προγραμματισμένη επαναφορά των συλλογικών διαπραγματεύσεων, η ένταξη 2,5 εκατ. ανασφάλιστων πολιτών στο δημόσιο σύστημα και η δρομολόγηση ενός ολοκληρωμένου συστήματος πρωτοβάθμιας υγειονομικής περίθαλψης, η εγκαθίδρυση ενός συστήματος κοινωνικά εγγυημένου εισοδήματος και η εισαγωγή του θεσμού των δωρεάν γευμάτων στα σχολεία, η γενίκευση του ολοήμερου σχολείου και η επέκταση της υποχρεωτικής προσχολικής αγωγής κατά ένα έτος, η λήψη μέτρων για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής και της διαφθοράς, η δωρεάν μετακίνηση ανέργων στα αστικά μέσα μεταφοράς και η ρύθμιση των οφειλών δικαιούχων εργατικών κατοικιών και των δανειοληπτών του τέως ΟΕΚ, και άλλα μέτρα τα οποία παραλείπω, αποτελούν δείγμα γραφής για το τι κάνει η σημερινή κυβέρνηση για να καταπολεμήσει τις ανισότητες, και μάλιστα κάτω από τις συνθήκες επιτροπείας και δημοσιονομικής προσαρμογής που όλοι και όλες γνωρίζουμε.

Αλλά και όσον αφορά τις ανισότητες φύλου, με την επικείμενη κύρωση της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης για την έμφυλη βία και το νομοσχέδιο για την ουσιαστική ισότητα που θα πάρει σύντομα τον δρόμο του, η σημερινή κυβέρνηση θα επέμβει δυναμικά και σε αυτόν τον τομέα, που έχει μείνει πίσω, κατ' εμέ, τα τελευταία χρόνια.

• Σε μια Ε.Ε. όπου σε κάθε σχεδόν Κοινοβούλιο υπάρχει κόμμα νεοναζιστικό, δεν είναι λίγοι όσοι θεωρούν αυτή τη στροφή των ψηφοφόρων αποτέλεσμα των νεοφιλελεύθερων πολιτικών. Δηλαδή, ουσιαστικά συνδέουν την ανισότητα (ως τμήμα μιας συγκεκριμένης ιδεολογίας πλέον) με συγκεκριμένες πολιτικές. Πώς μπορεί να αντιδράσει μια χώρα (ή ένα κοινωνικό σύνολο) απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα;

Η άνοδος στην Ευρώπη της επιρροής κομμάτων που υποδεικνύουν τους μετανάστες και πρόσφυγες ως αποδιοπομπαίους τράγους για τα κοινωνικά δεινά της κρίσης του νεοφιλελευθερισμού, αντικατοπτρίζει την εμμονή των φιλελεύθερων κομμάτων και του μεγαλύτερου μέρους των κεντροαριστερών-σοσιαλδημοκρατικών να διαχειρίζονται την κρίση, με ακόμα περισσότερες νεοφιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις.

Τα νεοναζιστικά κόμματα βρίσκονται στην άκρη του φάσματος. Η μόνη απάντηση είναι ένα εναλλακτικό σχέδιο κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης αλλά και δημοκρατικής ευρωπαϊκής οικοδόμησης από τις προοδευτικές κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις, που συμπεριλαμβάνουν και την αριστερή σοσιαλδημοκρατία. Τη διαμόρφωση αυτού του εναλλακτικού σχεδίου υπηρετεί και το Συνέδριο για τις Ανισότητες του Ινστιτούτου Νίκος Πουλαντζάς, που ξεκινάει σε λίγες μέρες.

Ευρωπαϊκό συνέδριο για τις ανισότητες

ΠΕΜΠΤΗ (23/11): Το Συνέδριο ανοίγει στις 18.00, με εισαγωγική ομιλία της Μαρίας Καραμεσίνη και κεντρικό ομιλητή τον αντιπρόεδρο της κυβέρνησης Γιάννη Δραγασάκη («Καταπολεμώντας το τέρας των ανισοτήτων από θέση αριστερής κυβερνητικής ευθύνης»).

• Στη συνέχεια, με θέμα «Πλούτος - Εισόδημα - Φορολογία» θα μιλήσουν οι: Θεόδωρος Μητράκος (υποδιοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος), Τζέρεμι Λίμαν (ομότιμος καθηγητής Ευρωπαϊκής Πολιτικής Οικονομίας, Βρετανία), Βίμερ Σάλβερντα (καθηγητής Αγοράς Εργασίας και Ανισότητας στο Κέντρο Μελετών Ανισοτήτων του Αμστερνταμ - AMCIS, Ολλανδία).

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ (24/11): Στις 18.00, με θέμα «Εργασιακές σχέσεις, ανεργία και ανισότητες στην αγορά εργασίας» θα μιλήσουν οι Εφη Αχτσιόγλου (υπουργός Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης), Γκέρχαρντ Μπος (επίτιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Ντούισμπουργκ, Γερμανία), Τζιλ Ρούμπερι (καθηγήτρια Συγκριτικών Συστημάτων Απασχόλησης, Βρετανία), Αριστέα Κουκιαδάκη (επίκουρη καθηγήτρια στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου του Μάντσεστερ, Βρετανία) και Κωνσταντίνα Κούνεβα (μέλος του ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου/ΣΥΡΙΖΑ, GUE/NGL).

ΣΑΒΒΑΤΟ (25/11, 10.00-14.30, 15.30-15.30 και 18.00-20.00): Οι συνεδρίες έχουν θέμα:

• «Νεολαία, φύλο, μετανάστευση και διαγενεακές/ενδογενεακές ανισότητες» (μιλούν οι Μιχάλης Βακαλούλης, καθηγητής Πολιτικών Επιστημών - Γαλλία, Πάολα Βίλα, καθηγήτρια Οικονομικών - Ιταλία, Ελένη Σπαθανά, δικηγόρος, ειδική εμπειρογνώμων στον τομέα μετανάστευσης και ασύλου κ.ά.),

• «Νεοφιλελευθερισμός, κράτος πρόνοιας και ανισότητες» (μιλούν οι Διονύσης Γράβαρης, καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης, Δημήτρης Παπαδημούλης, ευρωβουλευτής, Βέρνερ Ράζα, συντονιστής της Ομάδας των Ευρωπαίων Οικονομολόγων για μια Εναλλακτική Οικονομική Πολιτική στην Ευρώπη κ.ά.),

• «Ανισότητες και μεσαίες τάξεις στη νότια Ευρώπη» (Ραφαέλ Μουνόζ ντε Μπουστίγιο, καθηγητής Εφαρμοσμένων Οικονομικών - Ισπανία, Χρίστος Παπαθεοδώρου, καθηγητής Κοινωνικής Πολιτικής, Αννα-Μαρία Σιμονάτσι, καθηγήτρια Οικονομικών - Ιταλία, Θεανώ Φωτίου, αναπληρώτρια υπουργός Κοινωνικής Αλληλεγγύης)

• «Ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, ενδοευρωπαϊκές ανισότητες, βιώσιμη και ισομερής ανάπτυξη (στρογγυλό τραπέζι)» με τους Σκα Κέλερ, Βάλτερ Μπάιερ, Ευκλείδη Τσακαλώτο και Γκάμπι Τσίμερ.

Το συνέδριο θα κλείσει με ομιλία του πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα (Σάββατο 25/11, στις 19.30).

PDF iconΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

«ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣ: Ανισότητες, νεοφιλελευθερισμός και ευρωπαϊκή ενοποίηση: προοδευτικές απαντήσεις», 23-25 Νοεμβρίου 2017, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, Αίθουσα Νίκος Σκαλκώτας (Βασ. Σοφίας & Κόκκαλη) από το Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς (210 3217745). Είσοδος ελεύθερη.

 

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ