Οδοιπορικό στην ποίηση και στα μέρη όπου έζησε ο Καβάφης

moskov-odos_kavafi.jpg

Ο Κωστής Μοσκώφ. Δεξιά:Ο δρόμος όπου βρίσκεται το σπίτι στο οποίο έμενε ο Καβάφης για 35 χρόνια (στον αριθμό 4) φέρει το ονομά του. Εγινε μουσείο το 1992 με πρωτοβουλία του Κ. Μοσκώφ. Ο Κωστής Μοσκώφ. Δεξιά:Ο δρόμος όπου βρίσκεται το σπίτι στο οποίο έμενε ο Καβάφης για 35 χρόνια (στον αριθμό 4) φέρει το ονομά του. Εγινε μουσείο το 1992 με πρωτοβουλία του Κ. Μοσκώφ.

Ολοκληρώθηκαν πριν από λίγες μέρες τα 14α Καβάφεια στην Αίγυπτο. Πρόκειται για έναν θεσμό που καθιέρωσε ο σπουδαίος διανοητής της Αριστεράς, συγγραφέας και φιλόσοφος, Κωστής Μοσκώφ (1939-1998), κατ' αρχάς ως ποιητικό και έπειτα ως λογοτεχνικό Συμπόσιο, ο οποίος βρέθηκε στην Αίγυπτο ως μορφωτικός σύμβουλος της ελληνικής πρεσβείας στη χώρα.

Κατά την παραμονή του εκεί, συνέβαλε στη λειτουργία της κατοικίας του Κ.Π. Καβάφη στην Αλεξάνδρεια ως μουσείου (τα τελευταία χρόνια ξαναλειτούργησε ως τέτοιο), ενώ το 1991 θέσπισε και το λογοτεχνικό βραβείο «Καβάφη» που δινόταν σε Αραβες και Ελληνες.

Αυτό ίσως ήταν και το πλέον σημαντικό: για πρώτη φορά στη σύγχρονη Ιστορία της Ελλάδας, Αιγύπτιοι και Ελληνες ήρθαν σε στενή επαφή μέσω της ποίησης, και μάλιστα του Κ.Π. Καβάφη.

Και μπορεί ο σπουδαίος Αλεξανδρινός να μη γνώριζε αραβικά, ωστόσο επί Μοσκώφ πραγματοποιήθηκαν σειρά από εκδόσεις έργων του, αλλά και μεταφράσεις Ελλήνων λογοτεχνών στα αραβικά και το αντίστροφο.

Αυτή η σύσφιγξη των Ελλήνων με την «καθ' ημάς Ανατολή», όπως έλεγε χαρακτηριστικά ο ίδιος ο Μοσκώφ, που αγάπησε, σεβάστηκε και υπηρέτησε με όλες του τις δυνάμεις, ήταν ο στόχος. Και ο στόχος επετεύχθη.

Αυτό φάνηκε ξεκάθαρα και στα φετινά Καβάφεια, με εκδηλώσεις που πραγματοποιήθηκαν τόσο στο Κάιρο όσο και στην Αλεξάνδρεια και στις οποίες συμμετείχαν ντόπιοι τόσο στους ομιλητές και πολύ περισσότερο στο κοινό - και μάλιστα με μεγάλο ενθουσιασμό.

Η σύντροφος ζωής του Κωστή Μοσκώφ, Πόπη Μοσκώφ Η σύντροφος ζωής του Κωστή Μοσκώφ, Πόπη Μοσκώφ |

Δεν είναι τυχαίο πως σχεδόν 20 χρόνια μετά τον θάνατο του Κωστή Μοσκώφ οι άνθρωποι με τους οποίους συναναστράφηκε (σε μικρό ή μεγαλύτερο βαθμό) στην Αίγυπτο μιλούν γι' αυτόν με μεγάλο σεβασμό και εκτίμηση.

Προς τιμήν του, τα φετινά Καβάφεια ξεκίνησαν με ένα αφιέρωμα στον ίδιο (παλαιότερα, παρόμοια αφιερώματα είχαν γίνει για τον Κορνήλιο Καστοριάδη, τον Κωστή Παπαγιώργη κ.ά.):

«Ηθελε να προσφέρει, απλά και οικεία», είπε χαρακτηριστικά ο συγγραφέας Ουαχίντ Αλταουίλα, που εξομολογήθηκε ότι πρωτοδιάβασε Καβάφη, αλλά και Ρίτσο και Ελύτη, εξαιτίας των μεταφράσεων που προωθούσε ο Μοσκώφ.

«Παρότι ήρθε σε μια περιοχή που ζούσε με την ιδέα του περσοναλισμού, ο ίδιος δεν θέλησε ποτέ να πάρει τον ρόλο ούτε του προφήτη ούτε του σωτήρα. Εβαλε τους ποιητές μπροστά στα μάτια μας και στις ψυχές μας. Μαζί του και μαζί τους η ανθρωπότητα εμπλουτίστηκε και φόρεσε το ρούχο της γνώσης και της ηδονής... Η πόλις δεν έχει χτιστεί ακόμη. Ο Μοσκώφ την έχτισε μόνος του, και με καθαρό πουκάμισο», κατέληξε.

Για τον Μοσκώφ μίλησαν ο Κωστής Καρπόζηλος (ιστορικός, διευθυντής των ΑΣΚΙ), δίνοντας έμφαση στα στοιχεία εκείνα του έργου του στα οποία η μαρξιστική του σκέψη συνάντησε την καινοτόμο ψυχογραφική ματιά του διανοητή, καθώς και οι προσωπικοί του φίλοι, Κώστας Ζουράρις και Κωνσταντίνος Τσουκαλάς.

Οι τελευταίοι επικεντρώθηκαν στην ομορφιά της γλώσσας του, στην επιστημοσύνη του, στη διαλεκτική του συνάφεια, καθώς και στον χαρακτήρα του («Οδυσσέας - Ποσειδώνας - Αθηνά: αυτό ήταν το τριαδικό του Μοσκώφ», είπε ο κ. Ζουράρις. «Εθνιστή και διεθνιστή, πρωτοπόρο της πολιτιστικής διπλωματίας, κομμουνιστή και μαρξιστή, άρα και εξαιρετικά γοητευτικό», τον χαρακτήρισε ο κ. Τσουκαλάς).

Η Μεσόγειος, γέφυρα επι κοινωνίας δύο λαών

Το νέο κτίριο της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας Το νέο κτίριο της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας |

Τα Καβάφεια μπορεί να προσδιορίζονται ως Λογοτεχνικό Συμπόσιο, ωστόσο έγινε φανερό σε όλους όσοι τα παρακολούθησαν πως μπορεί να είναι τελικά κάτι πολύ περισσότερο: μια σύμπραξη κοινωνική, καλλιτεχνική και πνευματική δύο ίσως τελικά όχι και τόσο διαφορετικών κόσμων - της Ελλάδας και της Αιγύπτου.

Αυτό, φυσικά, συνδέεται εξαιρετικά και με την ποίηση του ίδιου του τιμώμενου προσώπου, του Κ.Π. Καβάφη, του οποίου η ποίηση ήταν ακριβώς αυτό: πανανθρώπινη, ενωτική, ηδονική και αληθινή. Ως εκ τούτου, γοητευτική.

Ολες οι συνεδρίες των Καβάφειων πραγματοποιήθηκαν στο νέο κτίριο της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας, η οποία βρίσκεται απέναντι από το Πανεπιστήμιο και είναι πόλος ερευνητών από όλο τον κόσμο αλλά και φοιτητών της πόλης.

Αυτό έδωσε ένα ιδιαίτερο χρώμα στις εκδηλώσεις, καθώς μπορούσε κάποιος να διακρίνει το ενδιαφέρον της τοπικής κοινότητας (είδαμε και πολλά νέα κορίτσια που παρακολούθησαν όλες τις ομιλίες!) για τα όσα διαδραματίζονταν.

Οι ομιλίες είχαν βασικό θέμα τον «Καβάφη στον 21ο αι.». Ο Παντελής Μπουκάλας (αρθρογράφος, συγγραφέας) αναζήτησε «πιθανές συγγένειες και βέβαιες αποκλίσεις» ανάμεσα στο έργο του Καβάφη και σε αυτό του ποιητή του 5ου αι. μ.Χ., Παλλαδά, που επίσης έζησε στην Αλεξάνδρεια.

Ο καθηγητής Συγκριτικής Λογοτεχνίας στο Κολούμπια, Στάθης Γουργουρής μίλησε για το πώς επηρέασε ο Καβάφης τον Παλαιστίνιο στοχαστή Εντουαρτ Σαΐντ.

Ο καθηγητής Γιάννης Παπαθεοδώρου εξέτασε το ερμηνευτικό σχήμα γύρω από τον «πολιτικό Καβάφη», ιδιαίτερα όπως διαμορφώθηκε με την κριτική συμβολή του Στρατή Τσίρκα και του Γ. Π. Σαββίδη.

Η καθηγήτρια Ελένη Παπαργυρίου παρουσίασε το πώς επηρέασε ο Καβάφης τη ζωγραφική και κυρίως τη φωτογραφία, ιδιαίτερα τις δεκαετίες '70 και '80, μέσα από εξαιρετικό οπτικό υλικό.

Μας έδειξε πώς ζωγράφοι, όπως ο Ντέιβιντ Χόκνεϊ και ο Γιάννης Τσαρούχης, αυτοβιογραφούνται μέσα από τον Καβάφη, ενώ αντίστοιχα φωτογράφοι, όπως ο Δημήτρης Γέρος, ο Στάθης Ορφανός και ο Duane Michals, σκηνοθετούν λήψεις που σχετίζονται, επίσης αυτοβιογραφικά, με τα ποιήματα.

Η Βασιλική Δημουλά (διδάκτωρ Συγκριτικής Φιλολογίας) μίλησε για τον χριστιανισμό και τη σάρκα στο έργο του Κ.Π. Καβάφη, μέσα από συγκεκριμένα κείμενα του 19ου αιώνα.

Την επόμενη μέρα (Κυριακή 15/10), ο Δημήτρης Δημηρούλης (καθηγητής Ρητορικής και Ιστορίας της Λογοτεχνίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο) μίλησε περισσότερο για την Αλεξάνδρεια του Καβάφη, «πέραν του μύθου και της πραγματικότητας», μέσα στην οποία ο ποιητής, ως «διανοούμενος φλανέρ», ως ο «ποιητής του ελληνισμού», δημιούργησε μια ποίηση «με όχημα τη γλώσσα, αποσκευές την τέχνη και προορισμό τον κόσμο».

Στη συνέχεια, ο Δημήτρης Παπανικολάου (αναπλ. καθηγητής Νεοελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης), ξεκινώντας από το γνωστό ποίημα «27 Ιουνίου 1906, 2 μ.μ.» και την ιστορία της έκδοσης και της υποδοχής του μετά το 1963, επιχείρησε να υπενθυμίσει τις διαφορετικές χρονικότητες της καβαφικής ποίησης και να τις συνδέσει με τον τρόπο που τα καβαφικά ποιήματα σχετίζονται με τον ιστορικό χρόνο.

Ο πολυμεταφρασμένος Αιγύπτιος ποιητής και μεταφραστής Ρίφαατ Σαλάμ
Ο Ρίφαατ Σαλάμ (ποιητής και μεταφραστής στα αραβικά έργων των Πούσκιν, Μαγιακόφσκι, Ρίτσου, Καβάφη, Μποντλέρ, Ρεμπό κ.ά. και βραβευμένος το 1993 με το Διεθνές Βραβείο Καβάφη για την Ποίηση), αναφερόμενος στην αραβική μετάφραση του Αλεξανδρινού ποιητή, μίλησε κυρίως για τον Μοσκώφ.

«Μας άνοιξε νέους ουρανούς. Εγινε φίλος μας», ανέφερε χαρακτηριστικά. «Απέδειξε πως η Μεσόγειος δεν είναι το εμπόδιο ανάμεσα σε Αίγυπτο και Ελλάδα, αλλά μια γέφυρα επικοινωνίας. Ο Μοσκώφ μπορεί να μη μιλούσε πολύ, να μην εξωτερίκευε με παράτες το όραμά του. Αλλά το καταλάβαινες από τα μάτια του και, φυσικά, από τις πράξεις του. Και τα δύο ήταν απόλυτα αγνά και ειλικρινή. Ούτε ο σκοπός του ήταν ιδιοτελής. Δεν δρούσε για να προβληθεί ο ίδιος. Δρούσε προς όφελος των δύο πολιτισμών... Εγώ, προερχόμενος από ένα χωριό του Καΐρου, γνώρισα αυτόν τον αστό αριστερό κοσμοπολίτη και γίναμε αδέρφια! Γιατί; Γιατί ο Μοσκώφ ήταν ποιητής, ζούσε την ομορφιά της ποιητικής ζωής και σε έβαζε μέσα της».

Ο επίκουρος καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας και Συγκριτικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο Αλ Αζχαρ του Καΐρου, Σάκερ Μούσα Αλι Μούσα, μιλώντας στα ελληνικά, επικεντρώθηκε στην παρουσία του αραβικού στοιχείου στο έργο του Καβάφη, για να πάρει τον λόγο ο Σαμουήλ Μπισσάρας, βραβευμένος μεταφραστής στα αραβικά και δεινός διερμηνέας (ουσιαστικά μετέφραζε στα αραβικά κάθε τι που ακούστηκε καθ' όλη τη διάρκεια του Συμποσίου), που εντυπωσίασε με τις γνώσεις του για τον τόπο, τους ανθρώπους, τα ήθη και τα έθιμα, την ιστορικότητα των λέξεων, αλλά και για το έργο του Καβάφη σε σχέση με τον αραβικό κόσμο.

Ο ποιητής και βιβλιογράφος Δημήτρης Δασκαλόπουλος, το απόγευμα της ίδιας μέρας, επικεντρώθηκε στο στοιχείο της ειρωνείας στην καβαφική ποίηση και ο Γιώργος Παπαναστασίου (καθηγητής και διευθυντής του Ινστιτούτου Νεοελληνικών Σπουδών) παρουσίασε τις απόψεις του Καβάφη για την ελληνική γλώσσα και την ιστορία της.

Από αριστερά, Σαμουήλ Μπισσάρας, Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, Νικόλας Βουλέλης Από αριστερά, Σαμουήλ Μπισσάρας, Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, Νικόλας Βουλέλης |

Τέλος, ο δημοσιογράφος και διευθυντής της «Εφημερίδας των Συντακτών», Νικόλας Βουλέλης, έκλεισε τις διεργασίες του Συμποσίου με μια διαφορετική ομιλία από όσες προηγήθηκαν.

Ο ίδιος, γεννημένος και μεγαλωμένος στην Αλεξάνδρεια, παρουσίασε το δικό του «προσωπικό, καβαφικό οδοιπορικό»:

«Πιστεύω ότι ο Αλεξανδρινός ποιητής συνέβαλε αποφασιστικά σε μια μακρά, συνεχή προσπάθεια δικής μου αυτογνωσίας για το ωραίο και συνάμα τραγικό ταξίδι της Αριστεράς στην εποχή μας. Τα μονοπάτια της σκέψης και των αισθήσεων για τον καθένα μας είναι διαφορετικά, αλλά ποτέ δεν ένιωσα ότι η αίσθηση και ο στοχασμός του Καβάφη, η παγκοσμιοποιημένη ελληνικότητά του είναι ξένη ή αντιφάσκει με μια αριστερή και διεθνιστική προσέγγιση του κόσμου. Ο Καβάφης έβαλε βαθιά μέσα μου το σαράκι της αμφισβήτησης και της αμφιβολίας για τις κατεστημένες αρχές και αξίες. Αυτή είναι ίσως η δική μου στοχαστική προσαρμογή», ανέφερε χαρακτηριστικά. Οσο για την πόλη του Καβάφη, είπε: «Είμαι Αλεξανδρινός, από εκείνους που δεν πρόκειται να αποχαιρετίσουν την Αλεξάνδρεια ποτέ».

Στο πλαίσιο των Καβάφειων δόθηκε συναυλία με το μουσικό σύνολο του Στέφανου Κορκολή με ειδικό πρόγραμμα αφιερωμένο στον Καβάφη και πραγματοποιήθηκαν και τα εγκαίνια της έκθεσης της αρχιτέκτονος - εικαστικού Αννας Φιλίνη με θέμα «Δράματα εξουσίας σε ιστορικά ποιήματα του Καβάφη», στη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας.

Η εικαστικός Αννα Φιλίνη δίπλα σε ένα από τα έργα της εμπνευσμένα από τον Καβάφη, που εκτέθηκαν σε ειδική αίθουσα της Βιβλιοθήκης Η εικαστικός Αννα Φιλίνη δίπλα σε ένα από τα έργα της εμπνευσμένα από τον Καβάφη, που εκτέθηκαν σε ειδική αίθουσα της Βιβλιοθήκης |

Η κ. Φιλίνη (ζωγράφος με ατομικές εκθέσεις σε Ελλάδα και εξωτερικό, πρώην βουλευτής και κόρη του αείμνηστου Κώστα Φιλίνη, ενός από τα κορυφαία στελέχη της ανανεωτικής Αριστεράς) κατόρθωσε να «ζωντανέψει» εικαστικά 24 ποιήματα του Καβάφη μέσα από ισάριθμους πίνακες.

Οι εικόνες δείχνουν τα πορτρέτα των πρωταγωνιστών των ποιημάτων και δίπλα συνοδεύονται από σκηνές μέσα από τα δράματα των ιστοριών τους.

«Πρόκειται για σχέδια με σκηνές του δράματος που “σκηνοθετεί” ο ίδιος ο Καβάφης μέσα από την ποίησή του» ανέφερε η ίδια, φανερά συγκινημένη καθώς η έκθεσή της δεν ήταν μόνο εμπνευσμένη από τον Αλεξανδρινό, αλλά παρουσιαζόταν και στα Καβάφεια και δη στη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας. «Ο Καβάφης είναι πανανθρώπινος», δήλωσε. «Σε όλα. Ακόμα και στην προσέγγισή του για τον έρωτα. Γι' αυτό και συγκινεί άνδρες και γυναίκες, σε κάθε εποχή και χώρα».

Ο τόπος - Οι άνθρωποι

Αρωμα Ελλάδας στην Αλεξάνδρεια

Η δημοφιλής αγορά του Καΐρου Χαν Χαλίλ (το γνωστό μας Αλ Χαλίλι) Η δημοφιλής αγορά του Καΐρου Χαν Χαλίλ (το γνωστό μας Αλ Χαλίλι) |

Περπατώντας στο Κάιρο, ένα πρώτο σοκ το παθαίνεις. Η Αλεξάνδρεια φέρει πολλά κοινά στοιχεία με την πρωτεύουσα, ωστόσο ως λιμάνι, με την ιστορία που τη συντροφεύει και ακόμη έντονες τις μνήμες (σε κτίρια, δρόμους, κτίσματα) του ελληνικού στοιχείου που πριν από 70 χρόνια ήταν εξαιρετικά ενεργό στην πόλη, διαφέρει χαρακτηριστικά.

Αιγύπτιος στην Αλεξάνδρεια, που μέσα σε δέκα τετραγωνικά δημιουργεί με τα χέρια του αριστουργήματα Αιγύπτιος στην Αλεξάνδρεια, που μέσα σε δέκα τετραγωνικά δημιουργεί με τα χέρια του αριστουργήματα |

Ωστόσο, δεν πρέπει να ξεχνάμε πως και οι δύο πόλεις έχουν εκατομμύρια κατοίκους. Και μπορεί το κυκλοφοριακό κομφούζιο (πλήρης αναρχία στους δρόμους, χωρίς φανάρια και λωρίδες κυκλοφορίας) ή τα υψηλά επίπεδα ρυπαρότητας των πόλεων, το χαμηλό βιοτικό επίπεδο, η θέση της γυναίκας (ειδικά τα τελευταία χρόνια), ακόμα και ο φόβος τρομοκρατικών χτυπημάτων (από την ακραία, ισλαμική οργάνωση «Κοινωνία των Αδελφών Μουσουλμάνων») να έχουν αφαιρέσει τις πόλεις αυτές από τον χάρτη των τουριστικών προορισμών, ωστόσο αυτό δεν σημαίνει πως έχουν πάψει να είναι εξαιρετικά γοητευτικές. Και οι πόλεις και οι άνθρωποι.

Νεαρές Αιγύπτιες παρακολουθούν μαζί μας τις εργασίες των Καβάφειων στη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας Νεαρές Αιγύπτιες παρακολουθούν μαζί μας τις εργασίες των Καβάφειων στη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας |

«Θέλαμε να παρακολουθήσουμε τα Καβάφεια. Είμαστε φοιτήτριες και ήταν για μας μια ευκαιρία να μάθουμε για τον μεγάλο Ελληνα ποιητή που έζησε στην πόλη μας», μας είπαν οι νεαρές Μίριαμ, Τζέσι και Χλουντ.

«Εμαθα ελληνικά γιατί μου άρεσε η ελληνική σκέψη», μας είπε ο Μοχάμεντ Μούσα, 26χρονος απόφοιτος Νεοελληνικών Σπουδών του ισλαμικού πανεπιστημίου Αλ Αζχαρ του Καΐρου, ενός από τα παλαιότερα στον κόσμο.

«Στο χωριό μου, στη νότια Αίγυπτο, όλοι φοράνε ακόμα και σήμερα κελεμπίες, έχουν όπλα και θεωρούν πως η θέση της γυναίκας είναι στο σπίτι. Ωστόσο, προσωπικά, θέλησα να απομακρυνθώ από όλα αυτά. Μέσα από τα κείμενα του Παλαμά, του Ρήγα Φεραίου, του Καζαντζάκη, του Ρίτσου και φυσικά του Καβάφη ήρθα πιο κοντά σε έναν άλλο τρόπο σκέψης. Ισως ακόμη να μην έχω ακόμα απαλλαγεί πλήρως από τα στερεότυπα της φυλής και της θρησκείας μου, ωστόσο λατρεύω τα ελληνικά, πλήρωσα για να τα μάθω καλά και νιώθω οικείο και τον δικό σας πολιτισμό».

Ο εξαιρετικός μεταφραστής και διερμηνέας Σαμουήλ Μπισσάρας με την αντιπρόεδρο της Βουλής Τασία Χριστοδουλοπούλου μπροστά από το σπίτι του Καβάφη Ο εξαιρετικός μεταφραστής και διερμηνέας Σαμουήλ Μπισσάρας με την αντιπρόεδρο της Βουλής Τασία Xριστοδουλοπούλου μπροστά από το σπίτι του Καβάφη |

Τα 14α Καβάφεια διοργανώθηκαν από το Ελληνικό Ιδρυμα Πολιτισμού, σε συνεργασία με το Ελληνικό Παράρτημα των «Φίλων της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας», με την υποστήριξη των υπουργείων Πολιτισμού Αιγύπτου και Ελλάδας, της Οπερας του Καΐρου και του Ελληνικού Πολιτιστικού Κέντρου Καΐρου.

Η οργάνωση ήταν τόσο άρτια που πραγματικά αξίζουν συγχαρητήρια στην επιστημονική και στην οργανωτική επιτροπή του Συμποσίου, αποτελούμενες, η πρώτη από τους καθηγητές Κων/νο Τσουκαλά, Ηλία Νικολακόπουλο και Δημήτρη Κυρτάτα και η δεύτερη από τους Χρίστο Παπαδόπουλο (διευθυντή Ελληνικού Πολιτιστικού Κέντρου Καΐρου), Στέφανο Βαλλιανάτο (ΕΙΠ), Ελένη Σουκούρογλου (ΕΙΠ), Σταυρούλα Σπανούδη (διευθύνουσα ΕΙΠ παραρτήματος Αλεξανδρείας), Μαριάννα Σωτηροπούλου (ΕΙΠ), Στέργιο Τόπη (πρώην διευθυντής παραρτήματος Αλεξανδρείας) και Χάλεντ Ραούφ (ΕΙΠ).

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ