Ο βομβιστής που κατέκτησε τις ΗΠΑ

Οι πρώτες κριτικές είναι ενθουσιώδεις. Το The Parthenon Bomber, η νουβέλα του Χρήστου Χρυσόπουλου Ο Βομβιστής του Παρθενώνα, που κυκλοφόρησε πριν από δύο εβδομάδες στις ΗΠΑ (Other Press, σε ρέουσα μετάφραση του John Cullen), είναι σύμφωνα με τους Αμερικανούς ειδικούς από εκείνα τα βιβλία που ερεθίζουν τον σύγχρονο προβληματισμό.

Τόσο πολύ, που ο πανίσχυρος οίκος Random House το προτείνει (στο Catalog for High School Teachers) ως βιβλιογραφία στους καθηγητές του αμερικανικού Λυκείου! 

Η ελληνικής καταγωγής συγγραφέας Νάταλι Μπακόπουλος μιλά για μια νουβέλα «εφευρετική που δεν σ’ αφήνει να εφησυχάσεις» (Fiction Writers Review).

Είναι «ένα έργο σύντομο και ερεθιστικό, καμωμένο με μαστοριά» (M.A. Orthofer The Complete Review).

«Είναι η ιστορία μιας πόλης, μιας συλλογικής συνείδησης που αφυπνίζεται επειδή καταστράφηκε αυτό στο οποίο πίστευε. Αν όμως το θέλετε, είναι και κάτι περισσότερο: μια μεταφορά» (Katharyna Schultz, European Literature Network).

«Είναι μια νουβέλα ταυτόχρονα μεταφορική και εικονοκλαστική που καταδεικνύει το οδυνηρό και υπονομευτικό παράδοξο της σύγχρονης Ελλάδας. Αυτό το προκλητικό παραμύθι αποκαλύπτει το ιδιαίτερο δίλημμα μιας χώρας που επιμένει να ψάχνει για μια ταυτότητα πέρα από το παρελθόν της» (Literary Flirts blogspot).

«Είναι μια εκτεταμένη μεταφορά για την Ελλάδα που κατάντησε το φτωχό παραπαίδι της Ευρωπαϊκής Ενωσης, να κατακλύζεται από πρόσφυγες και να βαλτώνει στη γενική απάθεια» (Kirkus Review).

«Είναι ένας αναστοχασμός για τον ρόλο του καλλιτεχνικού έργου» (Library Journal).

«Ο Χρυσόπουλος επέλεξε μια μινιμαλιστική αφηγηματική στρατηγική. Αυτό το τομίδιο έχει συγκροτηθεί ως συλλογή από ντοκουμέντα που το καθένα τους παίζει έναν ρόλο πολύ πιο σημαντικό απ’ ό,τι φαίνεται» (Saul Anton, Bomb Magazine)

Στον κατάλογο του αμερικανικού οίκου Other Press ο Χρυσόπουλος φιγουράρει ανάμεσα σε εξέχοντα ονόματα της διεθνούς λογοτεχνικής και δοκιμιακής σκηνής.

Ελάχιστοι συγγραφείς από το νεότερο ελληνικό δυναμικό έχουν πετύχει μια αυτόνομη έξοδο στην εμπορική (και όχι πανεπιστημιακή) εκδοτική αγορά των ΗΠΑ, που είναι η πιο δυσπρόσιτη αλλά και η ευρύτερη απ’ όλες.

Το δικό του διαβατήριο είναι ότι οι ιστορίες του συνδέουν την επίκαιρη ελληνική υπόθεση με τις πιο σύγχρονες λογοτεχνικές και θεωρητικές αναζητήσεις. 

Με πρωταγωνιστή τον 21χρονο Χ.Κ., που διακατέχεται από έναν ιδιότυπο νεανικό μεσσιανισμό και ανατινάζει το πιο προβεβλημένο μνημείο του δυτικού πολιτισμού, ο Βομβιστής του Παρθενώνα κυκλοφόρησε στην πρώτη εκδοχή του το 1996 (Ανατολικός).

Πριν, δηλαδή, από τις «αδιανόητες» επιθέσεις σε εμβληματικές κατασκευές συνδεδεμένες με τη συλλογική μνήμη, όπως ήταν τα αγάλματα του Βούδα στο Αφγανιστάν, οι Δίδυμοι Πύργοι της Νέας Υόρκης ή η αρχαία Παλμύρα στη Συρία, που έγιναν στόχος των Ταλιμπάν, του Μπιν Λάντεν ή του ISIS. 

Η δεύτερη και οριστική εκδοχή του Βομβιστή εκδόθηκε το 2010 (Καστανιώτης), όταν πια η Ελλάδα έμπαινε στα βαθιά της κρίσης.

Εκεί, ο Χρυσόπουλος είχε προσθέσει στο κείμενο την αναφορά στον σουρεαλιστή ποιητή Γιώργο Β. Μακρή, ο οποίος στα 21 του, λίγο πριν από τα Δεκεμβριανά και το ξέσπασμα του εμφυλίου πολέμου, κυκλοφόρησε μια ουτοπιστική προκήρυξη για την ανατίναξη του Παρθενώνα, ως πράξη κατά της προγονοπληξίας, την οποία θεωρούσε υπεύθυνη για την ελληνική πνευματική και ιδεολογική κατάπτωση. 

Νουβέλα «ανατιναγμένη», με μορφή αποσπασματική, σαν παζλ με υποτιθέμενα τεκμήρια και μαρτυρίες για τις προθέσεις του βομβιστή που εντέλει εκτελείται με συνοπτικές διαδικασίες, το βιβλίο του Χρυσόπουλου τοποθετείται σε ένα απροσδιόριστο παρόν.

Και σήμερα, μέσα από τη μετάφρασή του στα αγγλικά, ξεκινά μια τρίτη ζωή στις ΗΠΑ του Ντόναλντ Τραμπ, σε ένα momentum όπου διανοούμενοι και καλλιτέχνες ξαναπροσεγγίζουν την τέχνη ως παρέμβαση στη δημόσια σφαίρα. 

Είναι ενδιαφέρον ότι η έκδοση του Βομβιστή δεν διαβάστηκε από την αμερικανική κριτική ως δυστοπικό λογοτεχνικό έργο για την εποχή μας (στην Ελλάδα κάποιοι το είχαν χαρακτηρίσει «επικίνδυνο» έργο).

Ο Βομβιστής δεν υποστηρίζει την πολιτική των ερειπίων. Και αντίθετα απ' ό,τι συμβαίνει με τη σημερινή δυστοπική λογοτεχνία στις ΗΠΑ, η οποία υπονομεύει το αίτημα της πολιτικής εμπλοκής, η νουβέλα του Χρυσόπουλου ερμηνεύτηκε ως έργο που αφυπνίζει τη λογοτεχνική, πολιτική και ηθική ευαισθησία του αναγνώστη, και τον καλεί να σκεφτεί ένα καλύτερο μέλλον. 

Ο συγγραφέας ως πολιτικό υποκείμενο σε δράση 

Τι είναι εκείνο που καθιστά την Τέχνη «πολιτική»; Αυτό το ερώτημα έθετε το περίφημο περιοδικό New Yorker λίγες ημέρες πριν να κυκλοφορήσει ο Βομβιστής στις ΗΠΑ.

Απαντώντας το για την «Εφ.Συν.», ο Χρυσόπουλος -που δεν πιστεύει στη στρατευμένη λογοτεχνία αλλά στον δραστήριο συγγραφέα- σημειώνει

«Ως πολιτικό υποκείμενο που δρα, ο συγγραφέας (οφείλει να) είναι υπεύθυνος για τις απόψεις και τις θέσεις του. Η αντίληψη αυτή είναι μια ωρίμανση που αφορά εμένα προσωπικά, και διαφοροποιεί τον 28χρονο συγγραφέα του πρώτου Βομβιστή από τον 42χρονο συγγραφέα της νέας έκδοσης. 

Ο βομβιστής Χ.Κ. της πρώτης έκδοσης είναι ένας Αθηναίος που αποφασίζει να προχωρήσει στην καταστροφή του μνημείου για τους δικούς του λόγους.

Αυτό όμως δεν με ενδιαφέρει πλέον στη δεύτερη και οριστική εκδοχή. Η σκέψη επικεντρώνεται τώρα στο ότι ο βομβιστής Χ.Κ. εμπνέεται/ακολουθεί το κάλεσμα ενός διανοούμενου (του Μακρή αλλά και όσων προϋπήρξαν αυτού). Δηλαδή ενστερνίζεται το ρομαντικό ιδεώδες της «δημιουργικής καταστροφής».

Δεν με απασχολεί απλώς ένας πολίτης που αποφασίζει να δράσει. Με απασχολεί ο τρόπος με τον οποίο ο ήρωας του βιβλίου (και κατ’ επέκταση όλοι εμείς) κατανοεί/παρανοεί την τέχνη, την ιδεολογία της και το κάλεσμα προς κοινωνική δράση.

Ακριβώς εδώ τοποθετείται για μένα και το ζήτημα της νεοελληνικής ταυτότητας. Είναι (όπως κάθε ταυτότητα) ζήτημα ερμηνείας, και όχι πρωτογενές βίωμα. 

Τα ζητήματα που επισημαίνει ο Χ.Κ. είναι ορθά και εξόχως επίκαιρα. Μόνο που επιδίωξή μας δεν μπορεί να είναι απλώς να αποκαθηλώσουμε τα επινοημένα στοιχεία της κουλτούρας μας ως μη αυθεντικά.

Το ζητούμενο είναι μια αλλαγή παραδείγματος, η οποία θα αποδομήσει τη φοβική, καθηλωτική και τραγικά ανεπαρκή εκδοχή του νεοελληνικού αυτοειδώλου, δίχως όμως να απαρνείται συλλήβδην τα επιτεύγματα του τρόπου με τον οποίο οι άνθρωποι ώς τώρα φαντάζονταν, ονειρεύονταν και οργάνωναν την προσωπική και την κοινωνική τους ζωή.

Αυτό είναι και το νόημα της φράσης του Τζόρτζιο Αγκάμπεν, με την οποία τελειώνει το βιβλίο: “Η βεβήλωση του αβεβήλωτου είναι το πολιτικό καθήκον της γενιάς που έρχεται”. Πολύ θα ήθελα να το ακούσω ως σύνθημα της πλατείας». 

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ