Ο Θοδωρής Γράμψας έγινε... Δεσποινίς Μαργαρίτα

Μια πραγματική τρομοκράτισσα μικρών παιδιών έρχεται στο Θέατρο Τέχνης. Τη «Δεσποινίδα Μαργαρίτα», τον θεατρικό μονόλογο που ο Βραζιλιάνος Ρομπέρτο Ατάιντε έγραψε στη διάρκεια της δικτατορίας στη χώρα του, σκηνοθετεί και ερμηνεύει στη Σκηνή της Φρυνίχου ο Θοδωρής Γράμψας. Το έργο έχει παρουσιαστεί σε περισσότερες από τριάντα χώρες. Στην Ελλάδα ανέβηκε πρώτη φορά το 1975 σε σκηνοθεσία Μιχάλη Κακογιάννη και με την Ελλη Λαμπέτη στον ομώνυμο ρόλο.

Η δεσποινίς Μαργαρίτα είναι μια ενδιαφέρουσα προσωπικότητα. Διδάσκει και εκπαιδεύει τα παιδιά με αυταρχικό και βίαιο τρόπο. Συγχρόνως, όμως, ειρωνεύεται κι απαξιώνει το σύστημα που η ίδια εκπροσωπεί. Η Δεσποινίς Μαργαρίτα υποτιμά, λοιδορεί, τιμωρεί και εκφοβίζει τους μαθητές της, παιδιά της έκτης δημοτικού, που συγχρόνως τα αγαπά. Τα αγαπά έτσι όπως αγαπάει τον εαυτό της, όταν ήταν κι εκείνη παιδί, ένα τρομαγμένο παιδί, έρμαιο στην εξουσία κάποιων άλλων αυταρχικών δασκάλων.

Ο Θοδωρής Γράμψας συνάντησε τη Δεσποινίδα Μαργαρίτα για πρώτη φορά νέος καθηγητής στη δραματική σχολή του Θεάτρου Τέχνης.

«Μου την πρότεινε μια μαθήτρια της σχολής. Μέχρι τότε δεν την ήξερα. Τη μελέτησα, τη γνώρισα, τη βρήκα ενδιαφέρουσα, γοητευτική. Μια πραγματικά ξεχωριστή προσωπικότητα στον κόσμο των θεατρικών προσώπων που με συγκινεί ως σκηνοθέτη και ως ηθοποιό. Το 2011 ανεβάσαμε για πρώτη φορά το έργο στο θεατράκι μας (praxi epta studio), με την Τζένη Σταυροπούλου στον ρόλο της Δεσποινίδος Μαργαρίτας, μια ερμηνεία εξαιρετική. Εγώ είχα την ευθύνη της σκηνοθεσίας. Η συχνή συναναστροφή με κάποιον βοηθάει να ανακαλύπτεις πράγματα που αφορούν τη ζωή, το παρελθόν, τα μυστικά του.

Αλλά για να μας εμπιστευτεί αυτός ο κάποιος και να μας αποκαλυφθεί είναι απαραίτητο να ξέρει ότι θα τον σεβαστούμε, ότι είμαστε διατεθειμένοι να καταλάβουμε, να κατανοήσουμε, να νιώσουμε. Να υπάρξει διάλογος και επικοινωνία. Οσο κι αν σας φαίνεται παράξενο το ίδιο συμβαίνει και με τα θεατρικά πρόσωπα. Η διαθεσιμότητά μας σταθμίζει το πόσο ο άλλος θα επιλέξει να μας εμπιστευτεί».

Συνέντευξη

• Κάποια στιγμή ακούμε την ηρωίδα να λέει: «γιατί και η Δεσποινίς Μαργαρίτα ήταν άνθρωπος»... Πότε ήταν άνθρωπος, τι συνέβη και έπαψε να είναι;

Η φράση δείχνει πως εκείνη έχει επίγνωση ότι τώρα δεν είναι άνθρωπος. Ξέρει ότι ο τρόπος που φέρεται στα παιδιά δεν είναι ανθρώπινος. Ξέρει ότι ασκεί, αλλά και δέχεται, τρομοκρατία. Το σχολείο έχει διευθυντή που κάποια άλλη διοικητική εξουσία έχει διορίσει. Η Μαργαρίτα αναφέρεται συχνά στον διευθυντή -τις μεγάλες τιμωρίες αυτός τις επιβάλλει. Λέει κάπου: «Απ’ όσους έστειλα (στον διευθυντή) κανείς δεν γύρισε ποτέ. Δεν έχω ιδέαν τι έγινε. Τον έφαγε η μαρμάγκα;...». Αυτός ο τρόπος εκπαίδευσης λοιπόν δεν είναι απλώς η συμπεριφορά μιας «κακιάς» δασκάλας. Είναι το ίδιο το εκπαιδευτικό σύστημα.

• Το έργο είναι πολιτικό μάθημα, ένα σχόλιο πάνω στην εξουσία;

Η Μαργαρίτα δεν αγαπάει τον εαυτό της. Αγαπάει όμως το παιδί που ήταν η ίδια κάποτε. Υπ’ αυτή την έννοια, αγαπάει και τα παιδιά. Δυο λέξεις στο κείμενο, η μία δίπλα στην άλλη, «απελπιστικά αναπόδραστα», δείχνουν καθαρά πως εκείνη γνωρίζει πολύ καλά πως το παιδί στον δρόμο προς την ενηλικίωση είναι έρμαιο της εκπαίδευσης. Πρέπει να «μορφωθεί» με εκείνο τον τρόπο ώστε να ενσωματωθεί στην πολιτεία όπου οι εκπαιδευτικοί της είναι «Δεσποινίδες Μαργαρίτες». Ενήλικος πια, ενταγμένος στο κοινωνικό σύστημα, θα είναι αδύνατον να αποδράσει από τη μορφή που που έχει ήδη πάρει. Οπως η Δεσποινίς Μαργαρίτα.

• Αρα η Μαργαρίτα ξέρει καλά τον σκοπό που επιτελεί.

Αυτή η γυναίκα με τη φασίζουσα συμπεριφορά μάς λέει, κοιτάζοντάς μας στα μάτια, ότι ήθελε να την αγαπούν και να τη σέβονται. Και εκείνη όταν ήταν μαθήτρια την τιμώρησαν άδικα και μάλιστα με φάλαγγες, με κλοτσιές. Πιστεύω πραγματικά ότι το όποιο σύστημα εξουσίας μάς διαπαιδαγωγεί από μικρή ηλικία με συγκεκριμένο τρόπο, διαμορφώνει την προσωπικότητά μας ως ενήλικες.

Η Δεσποινίς Μαργαρίτα ξέρει ότι κάνει κακό στα παιδιά με τον τρόπο που ασκεί τα καθήκοντά της σαν δασκάλα. Το ομολογεί: «κι αυτός είναι ο ρόλος της Δεσποινίδος Μαργαρίτας, να πάρει στα χέρια της αυτό που είστε τώρα, ένα κομμάτι πηλός, και να το διαπλάσει». Ξέρει ότι κακοποιώντας, τρομοκρατώντας τα παιδιά σήμερα για να γίνουν υπάκουα και πειθήνια, εξασφαλίζει αυριανούς υπάκουους και πειθήνιους πολίτες. Αλλά αυτό είναι το δράμα της Δεσποινίδας Μαργαρίτας. Ξέρει ότι θα γίνουν σαν αυτήν. Ξέρει ότι θα γίνουν κάποιοι που ήταν κάποτε άνθρωποι. Εκείνη είναι εγκλωβισμένη σ’ ένα σύστημα που το υπηρετεί και συγχρόνως ξέρει ότι αυτό, το ίδιο σύστημα, κατάστρεψε και την ίδια. Κι αυτό, το ότι το ξέρει, την τρελαίνει.

• Σκηνοθετείτε και ερμηνεύετε τη Μαργαρίτα. Είναι μια προσωπικότητα υπεράνω φύλου;

Η Δεσποινίς Μαργαρίτα του Ρομπέρτο Ατάιντε είναι χαρακτήρας σύνθετος, πολύπλοκος, ολοκληρωμένος. Δεν είναι απλώς μια τρελή κακιά δασκάλα. Και μ’ ένα τέτοιο πρόσωπο νομίζω ότι κάθε ηθοποιός θα ήθελε να συμπορευτεί. Δεν έχει φύλο η αλήθεια, η αισθητική, η μαστοριά, η τέχνη, η μαγεία, η σκηνή. Παρ’ όλο που όσα αναφέρω συμβαίνει να είναι γένους θηλυκού...

INFO: Θέατρο Τέχνης (Φρυνίχου 14, Πλάκα, τηλ. 2103222464). «Δεσποινίς Μαργαρίτα» του Ρομπέρτο Ατάϊντε. Μετάφραση: Κώστας Ταχτσής. Σκηνοθεσία – Μουσική επιμέλεια : Θόδωρος Γράμψας. Σκηνικό–Κοστούμια: Χριστίνα Κωστέα. Φωτισμοί: Στέλλα Κάλτσου. Παίζουν: Θόδωρος Γράμψας (Δεσποινίς Μαργαρίτα), Στέλλα Τραγούδα (Μαθητής).

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας