Ο «Θερισμός» μετά τη σπορά

Για όσους μεγαλώσαμε με την κλασική, ελληνική και ξένη λογοτεχνία, με τους μεγάλους συγγραφείς και τα σπουδαία λογοτεχνικά έργα, με τις μεγάλες σχολές του γραπτού λόγου και τα λογοτεχνικά ρεύματα που τις σφραγίζουν είναι πολύ δύσκολο να αποδεχτούμε τα λογοτεχνικά εγχειρήματα νέων συγγραφέων.

Εχουμε βάλει ψηλά τον πήχη των κριτηρίων ή έχουν εκλείψει τα ταλέντα; Ούτε το ένα, ούτε το άλλο.

Στην πραγματικότητα το ζήτημα βρίσκεται αλλού. Το λογοτεχνικό βιβλίο βρίσκεται σε κρίση εδώ και δεκαετίες.

Κι αυτό γιατί, επί της ουσίας, έχει εξοβελιστεί και στη θέση του έχουν μπει τα δημιουργήματα της μιας χρήσης.

Αν κοιτάξει κανείς ποιοι είναι οι συγγραφείς με τις μεγάλες πωλήσεις και ποιο το «έργο» τους θα διαπιστώσει ως κυρίαρχο φαινόμενο την κατ’ ευφημισμόν λογοτεχνία, την οποία ο αναγνώστης «καταναλώνει» εύκολα στις παραλίες τα καλοκαίρια αλλά και αποβάλλει ακόμα πιο εύκολα μόλις φτάσει στην τελευταία σελίδα των σχετικών βιβλίων.

Δεν του αφήνει τίποτα στην ψυχή και στο μυαλό, δεν την έχει ανάγκη παρά μόνο ως πρόσκαιρη απασχόληση για να περάσει την ώρα του, δεν παίρνει καμία θέση στη βιβλιοθήκη του.

Πλήθος τέτοιων, εύπεπτων, βιβλίων μόλις διαβαστούν έχουν ήδη χωνευτεί και αποβληθεί με αποτέλεσμα να αλλάζουν αμέσως χέρια ως ανταλλάξιμο είδος, χωρίς- κατά κανόνα- να γυρίσουν πίσω στον αρχικό αναγνώστη και αγοραστή καθώς εκείνος δεν θα ενδιαφερθεί για την τύχη τους.

Για για να καταλήξουν στο τέλος -πάλι ως είδος ανταλλαγής ή μεταπώλησης- σε κάποιο παλαιοπωλείο που θα τα ξαναδιαθέσει στο εμπόριο σε εξευτελιστική τιμή.

Η παραπάνω εικόνα δεν αναιρεί το γεγονός ότι υπάρχουν ταλέντα.

Εκείνο που δεν υπάρχει είναι ο χώρος και οι αναγκαίοι όροι για να αναπτυχθούν και να παράγουν. Αυτό είναι ο κανόνας.

Αλλά όπου υπάρχει κανόνας υπάρχουν κι εξαιρέσεις. Σ’ αυτές τις εξαιρέσεις εντάσσεται και το βιβλίο του Δημήτρη Τερζή, συνάδελφου δημοσιογράφου της «Εφ.Συν», που κυκλοφορεί τέλη Μαρτίου στα βιβλιοπωλεία από τις εκδόσεις ΙΩΛΚΟΣ.

«Δέκα άνθρωποι σε ισάριθμες ιστορίες αναζητούν τον δρόμο να γλιτώσουν απ’ την αβεβαιότητα μιας χώρας που βυθίζεται στην κρίση», αναφέρεται στο προλογικό σημείωμα του βιβλίου για να υποδηλώσει το περιεχόμενό του.

Μάλλον δεν το καταφέρνει. Θα έλεγα πως αδικεί ολόκληρο το βιβλίο, καθώς δεν προκαλεί την ανάγκη ή την περιέργεια στον αναγνώστη να πάει στις επόμενες σελίδες.

Πρόκειται για μια άστοχη συμπύκνωση περιεχομένου.

Η κρίση ή η χώρα που βυθίζεται στην κρίση στις δέκα ιστορίες του Τερζή είναι μια κατάσταση με την οποία, επί της ουσίας, ο συγγραφέας δεν ασχολείται καθόλου. Απλώς υπάρχει.

Γίνεται αντιληπτή από τις συμπεριφορές των ανθρώπων που διαλέγει για να δέσει την πλοκή της διήγησής του, αλλά ο ίδιος ούτε πολιτικολογεί ούτε αναλύει.

Η κρίση και η χώρα σε κρίση είναι ένα γενικό περιβάλλον, μια κανονικότητα που εμείς γνωρίζουμε πόσο ακανόνιστη είναι σε σχέση με το πρόσφατο παρελθόν, την οποία ο αναγνώστης ενδεχομένως θα υποψιαστεί καθώς ο συγγραφέας στις ιστορίες του αναδεικνύει ανθρώπινες σχέσεις και χαρακτήρες που δοκιμάζονται.

Κάτι, όμως, που συμβαίνει και σε εποχές σχετικής ευημερίας.

Ο λόγος του Τερζή είναι ρεαλιστικός. Οι ιστορίες που διηγείται δεν έχουν τίποτα το εξωπραγματικό ή το φανταστικό. Συμβαίνουν ή θα μπορούσαν να συμβούν ανά πάσα στιγμή γύρω μας.

Μεγάλο του προσόν η ικανότητά του να διεισδύει στους ανθρώπινους χαρακτήρες και να πλάθει εκείνους των ηρώων του με υπαρκτό υλικό.

Οι άνθρωποί του είτε μοναχικοί, είτε κοινωνικοί με μοναχικές στιγμές, είτε τσακισμένοι, απογοητευμένοι και άδειοι, είτε γεμάτοι από τη ζωή που έκαναν και από τα αισθήματα που αποκόμισαν, είτε αφελείς και ανυποψίαστοι όπως τα παιδιά, είτε ασφυκτικά κλεισμένοι στον μικρόκοσμό τους ή σε μία σχέση, είτε χαμερπείς σαν ζώα είτε περήφανοι και αγέρωχοι ώς τα βαθιά γεράματα- υπάρχουν όλοι γύρω μας.

Με αυτή την έννοια ο συγγραφέας μάς προκαλεί να κοιτάμε περισσότερο μέσα μας και μέσα στην κοινωνία και στην εποχή που ζούμε.

Η πρόκληση προκύπτει από μόνη της. Ο ίδιος δεν νουθετεί.

Τα λυρικά στοιχεία στις ιστορίες του Τερζή είναι παντού. Αλλά τόσα όσα χρειάζονται για να αναδείξουν τα συναισθήματα των ανθρώπων και τις καταστάσεις που εκείνοι βιώνουν.

Μ’ αυτό τον τρόπο περνάνε στον αναγνώστη. Η πλοκή ανεπιτήδευτη.

Η γραφή απλή και ταυτόχρονα δυνατή, ενίοτε στοχαστική, αλλά χωρίς ίχνος υπερβολών που κατά κανόνα στοχεύουν στον εντυπωσιασμό.

Ο συγγραφέας δεν επιδιώκει να εντάξει πραγματικότητες σε λεκτικά σχήματα.

Αντιθέτως χρησιμοποιεί τη γλώσσα για να υπηρετήσει την ουσία.

Με δυο λόγια, οι δέκα ιστορίες του ως σύνολο -και η κάθε μία χωριστά- δεν στέκονται μακριά από τον αναγνώστη.

Τον κάνουν κοινωνό και συμμετέχοντα, καθώς τον κερδίζουν από την πρώτη στιγμή ως ιστορίες τρίτων, στις οποίες όμως κάτι θα βρει που είναι εντελώς δικό του είτε γιατί το έζησε αλλά δεν το πρόσεξε όσο έπρεπε είτε γιατί ταυτίζεται με δικές του καταστάσεις, συμπεριφορές, αντιλήψεις και συναισθήματα.

Αυτό είναι άλλωστε το μυστήριο της τέχνης. Η ικανότητά της να μιλάει στα μεγάλα πλήθη των πιο διαφορετικών ανθρώπων.

Το βιβλίο, όπως αναφέραμε στην αρχή, έχει τον γενικό τίτλο «Θερισμός». Γιατί όμως;

Γιατί, όπως γράφει κάπου για την εποχή μας, είναι «η εποχή του θερισμού μας... Η εποχή όσων σπείραμε...».

Η εποχή της κρίσης είναι μια τέτοια εποχή. Η χειρότερη απ’ όλες τις εποχές θερισμού.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας