«Ο ρυθμός που τα ανθρώπινα δένει»

Η Κατερίνα Ζαρόκωστα δεν χρειάζεται συστάσεις. Είναι γνωστή όχι μόνο για την πεζογραφική της παραγωγή –οκτώ βιβλία (διηγήματα, νουβέλες, μυθιστόρημα), τρεις συμμετοχές σε συλλογικούς τόμους, μεταφράσεις, βιβλιοπαρουσιάσεις, ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές συνεργασίες– αλλά και για τη δραστήρια συμμετοχή της στη λέσχη ανάγνωσης της Εταιρείας Συγγραφέων και στην επιτροπή για το βραβείο μυθιστορήματος The Athens Prize Literature.

Με το καινούργιο της μυθιστόρημα, Οι αδελφές Ραζή, μας μεταφέρει στον κόσμο των ξεριζωμένων προσφύγων της Κωνσταντινούπολης –οι δικοί της ήρωες μετακινήθηκαν το 1930– τόσο στην εκεί ζωή τους όσο και στην εδώ εγκατάστασή τους.

Κατερίνα Ζαρόκωστα- «Οι αδελφές Ραζή», Μυθιστόρημα, Μεταίχμιο, 2017, Σελ. 336. Κατερίνα Ζαρόκωστα- «Οι αδελφές Ραζή», Μυθιστόρημα, Μεταίχμιο, 2017, Σελ. 336. |

«Ανάμεσα στις δυο όχθες που τις χωρίζει νερό αγεφύρωτο, οι αδελφές Ραζή, Μέλπω, Τέτα και Χαρίκλεια, ζουν στη μια μεριά και ονειρεύονται την άλλη».

Με γρήγορη αφηγηματική ροή που σε «αρπάζει» από τις πρώτες κιόλας σελίδες, η Ζαρόκωστα επιχειρεί και επιτυγχάνει, μέσα από ενδιαφέρουσες μικροϊστορίες, μια εκ των έσω κοινωνιολογικού τύπου ανίχνευση των στοιχείων που συγκροτούν την οργάνωση και τη συμβολή των προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής γενικότερα στη σύγχρονη Ελλάδα.

Ανήκοντας η ίδια στην τρίτη γενιά προσφύγων, στα παιδιά που έζησαν τα γεγονότα από τις περιγραφές και τις ιστορίες γονιών και παππούδων, αποτυπώνει τις εμπειρίες εκείνων, τις οποίες εμπλούτισε με δεξιοτεχνία και με στοχαστική γνώση και έρευνα.

Ο αναγνώστης διαβάζει, απολαμβάνει, θέλει να πάει παρακάτω και καθόλου δεν ενοχλείται που ακούει κάποτε πράγματα γνωστά.

Ποιοι είναι οι πρωταγωνιστές της Ζαρόκωστα, άλλοτε θύματα και άλλοτε θύτες οι ίδιοι; Σίγουρα όχι μόνον οι τρεις αδελφές Ραζή.

Οι δικές τους ιστορίες δίνουν την αφορμή για να ξετυλιχτούν οι ζωές των ανθρώπων που τις περιβάλλουν και των οποίων η συμπεριφορά αντανακλά πάνω τους.

Σε όλη την αφηγηματική διαδρομή, η συγγραφέας εμβολίζει εξαιρετικές παράλληλες ιστορίες. Της Ζαμίχας με τον παπα-πρόσφυγα, του Θοδωρή και της Αντιγόνης, της Ανούς-Εμινέ, αλλιώς Γεωργίας, του Νεντίμ και άλλες. Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες οι σχέσεις της Ζαμίχας με τον παπα-πρόσφυγα και ενδελεχής η ψυχογράφηση του ιερέα από την Κατερίνα (σ. 113-114). Στο σημείο αυτό, αλλά και αλλού, σε διαπροσωπικό επίπεδο, εμφαίνεται ο λυτρωτικός ρόλος της εξομολόγησης.

Στις επιμέρους ιστορίες προστίθενται οι εξωσυζυγικές σχέσεις που συνάπτουν οι σύζυγοι των αδελφών Ραζή, ο Ευάγγελος και ο Μιχαλάκης, και αναφέρονται στη ζωή των ερωμένων τους.

Από τον κανόνα γλίτωσε μόνον η Τέτα που έφυγε νωρίς για την Αμερική, ακολουθώντας τον νεανικό της έρωτα.

Εδώ πρέπει να επισημάνουμε ότι η Ζαρόκωστα αποδίδει με τρόπο διεισδυτικό τις παράλληλες συζυγικές και εξωσυζυγικές σχέσεις. Με όλες τις ενοχές, τις τύψεις και τις προσχηματικές δικαιολογίες που δίνουν άφεση στους φταίχτες.

Μελετημένη γενικώς από τη συγγραφέα είναι η διαπλοκή των πάσης φύσεως σχέσεων. Σχέσεις ανάμεσα στα μέλη μιας οικογένειας, στους ανθρώπους της ίδιας γειτονιάς ή της ίδιας κοινωνικής τάξης, στους πολιτικά αντίθετους, στα αφεντικά και στο υπηρετικό προσωπικό, στους προϊσταμένους και τους υπαλλήλους και πάει λέγοντας.

Πιο πριν ο ξεριζωμός, ο πόνος, η απώλεια, η απουσία και μετά συγγενικοί δεσμοί, έρωτες, φιλίες, προδοσίες αλλά και φυλετική σύμπνοια.

Ο λόγος της ψηλαφεί όλη την κλίμακα της θυμικής ανατροπής: αποκάλυψη, ταπείνωση, οργή, μανία εκδίκησης, αποδοχή, συγχώρεση.

Εκείνο που κυρίως επιτυγχάνει η Ζαρόκωστα είναι να εντάξει βαθμιαία αυτό το πάνω από ένα εκατομμύριο πλήθος των προσφύγων, με όλο τον πολιτισμό που κουβαλούσαν, στον κορμό της μητέρας Ελλάδας, όχι χωρίς αντιπαλότητες και μίζερες συμπεριφορές. Δεν είναι λίγα ούτε ανώδυνα εξάλλου τα ιστορικά γεγονότα που ακολούθησαν τον ξεριζωμό∙ Κατοχή, Εμφύλιος, χούντα.

Στις επιτυχημένες στιγμές του βιβλίου ανήκουν η ακριβής ανθρωπογεωγραφία και χωροθεσία των συνοικιών της Αθήνας και του Πειραιά που κατακλύστηκαν από πρόσφυγες (Καισαριανή, Παγκράτι, Κυψέλη, Τουρκοβούνια, Φάληρο, Κοκκινιά, Νέα Ιωνία, Φιλαδέλφεια). Νομίζεις ότι περπατάς στα σοκάκια τους, βλέπεις τις χαμοκέλες με τους τσίγκους και τους τενεκέδες των λουλουδιών, ακούς μυρωδιές και αισθάνεσαι την ανθρώπινη ζεστασιά και την έγνοια για τον άλλον.

Στις επιμέρους επισημάνσεις θα εγγράφαμε την ουμανιστική αντίληψη που διατρέχει όλο το βιβλίο∙ τις με τέχνη ενσωματωμένες κοινές θυμοσοφίες που επιβεβαιώνουν τον κύκλο της ζωής και της τέχνης∙ τα σημαδιακά όνειρα που προβάλλουν το παρόν και προοιωνίζονται το μέλλον∙ τους με διακριτά στοιχεία δομημένους χαρακτήρες∙ τον χειροπιαστό ερωτισμό, σωματικό, διανοητικό ακόμη και μνημονικό που εκλύεται από τις ερωτικές σκηνές έντονης συμμετοχής όχι μόνον των πρωταγωνιστών αλλά και του αφηγητή και του αναγνώστη∙ την ισορροπία στην έκβαση ανάμεσα στις αδιέξοδες καταστάσεις, από τη μια, και σε εκείνες που βρίσκουν τη λύτρωση, από την άλλη. Ιδιαίτερα θα πρέπει να σταθούμε επίσης στον ρόλο των γυναικών, που ενώ φαίνεται να κινούν και να κατευθύνουν τις ζωές των άλλων, είναι εκείνες που πληρώνουν, και μάλιστα με το παραπάνω, το κόστος της φαινομενικής τους υπεροχής.

Ενα μυθιστόρημα που για πολλούς λόγους αξίζει να διαβάσει κανείς.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ