Ο Παπαϊωάννου βηματίζει προς τον Ανθρωπο

papaioannoy.jpg

«Ο Μεγάλος Δαμαστής» / Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών «Ο Μεγάλος Δαμαστής» / Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών | JULIAN MOMMERT

Οπως πάντα, δεν είμαι καθόλου βέβαιος ότι ο «Μεγάλος Δαμαστής» ανήκει στη δικαιοδοσία αυτή της στήλης. Μα δεν πειράζει. Τα όρια ως γνωστόν μεταξύ των τεχνών είναι πια τόσο ρευστά και διαπερατά, ώστε η παράσταση της Στέγης να ανήκει σε όλους μαζί και στον καθέναν.

Ειδικά μάλιστα όταν αυτό που κάνει ο Παπαϊωάννου τοποθετείται πίσω από την εξελικτική φάση που χώρισε κάποτε τις τέχνες, σε ένα στάδιο κατά κάποιον τρόπο προ-νεωτερικό: μια παράσταση που (θέλει να) συντελείται με τρόπο αποκαλυπτικό, πανανθρώπινο και αμετάφραστο, αταξινόμητο κι άρρητο, μια «εμπειρία» επεξεργασμένη και δουλεμένη ώστε να μοιάζει αυτονόητη και συνειρμική όταν προβάλλεται στη σκηνή. Ο «Μεγάλος Δαμαστής» άλλωστε δεν στοχεύει στη «συγκίνηση», αλλά στο ρίγος.

Δημήτρης Παπαϊωάννου Δημήτρης Παπαϊωάννου |

Αλλά πριν φτάσουμε σε αυτό, κάτι άλλο προέχει. Να σημειώσουμε πως με αυτή τη δημιουργία ο Δημήτρης Παπαϊωάννου γίνεται -μαζί με τον Θόδωρο Τερζόπουλο, στον ίδιο προσανατολισμό κι από άλλη διαδρομή- ο πλέον αναγνωρισμένος καλλιτέχνης μας διεθνώς. Είναι αυτή τη στιγμή ο μόνος Ελληνας δημιουργός του οποίου η προσφορά προκαλύπτεται από τη ζήτηση και η πορεία αξιολογείται πριν από τον βηματισμό της.

Στον «Μεγάλο Δαμαστή» η συμπαραγωγή αφορά πάνω από δέκα σπουδαία διεθνή φεστιβάλ και θέατρα (με προεξάρχουσα τη Στέγη -άλλη μεγάλη επιτυχία) και μεταξύ άλλων εξασφαλίζει μία εκ των προτέρων παγκόσμια περιοδεία στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, όπως και την καθολική αναγνώριση του Ελληνα δημιουργού.

Σε αυτόν τον βηματισμό ανήκει κι ο «Μεγάλος Δαμαστής», στην πορεία του Παπαϊωάννου από τον χώρο της ανθρώπινης έκφρασης (με ό,τι αυτό σημαίνει) στον χώρο του Ανθρώπου και σε ό,τι η έκφραση αφορά. Από το ανθρώπινο σώμα, στην ανθρώπινη ευαισθησία, και μετά στην ανθρώπινη κατάσταση.

Τόσο πλατιά και τόσο μεγάλα. Ο ίδιος ο Ανθρωπος, όπως μπορεί να παρουσιαστεί χωρίς η εικόνα να προσκρούει σε κάποια συγκεκριμένη άποψη, θεώρηση, παράδοση ή αντίληψη. Ο Ανθρωπος σαν σκέψη και απόηχος, ριπή ενθουσιασμού πάνω στη σκηνή (στο μουσικό φόντο ολοένα πάει να ξεκινήσει ο «Γαλάζιος Δούναβης»), κάτι που σχηματίζεται για μερικά λεπτά και μετά διαλύεται, κάτι που μετασχηματίζεται, αλλάζει, που εξαφανίζεται. Ο Ανθρωπος σαν αίσθημα. Η ομορφιά του σώματος, ο θρίαμβος της κίνησης και μετά η μελαγχολία της στάσης, η απορία και το πένθος. Η ειρωνεία του Ανθρώπου.

«Δαμαστής» είναι βέβαια εδώ ο Χρόνος, που όλα τα παράφορα απελπίζει. Αλλά είναι κι ο Ανθρωπος που βιάζει τον Χρόνο και τον εκμεταλλεύεται, τον κορφολογεί και τον σταχυολογεί. Είναι κάποτε κι ο Ερωτας, που διαλύει τα σώματα και τα ενώνει σε ένα. Και είναι ίσως πάλι ο Μύθος που δουλεύει κάτω από την εξιστόρηση, που δημιουργεί το όνειρο και το συγκρατεί, δημιουργεί εικόνες και γρίφους.

Ο Παπαϊωάννου κατάφερε να κάνει ένα χοροθέατρο χωρίς χορό, μετά ένα εικαστικό δρώμενο χωρίς εικαστικά, και τώρα θέλει να μιλήσει με μια ποίηση χωρίς λόγια. Νομίζω όπως είπα ήδη ότι κινείται προς τα πίσω, σε μια τέχνη που έχει μόνο την ένταση της στιγμής, την αλληγορία ως συγκολλητικό μέσο, και στη μέση το ίδιο πάντα ευάλωτο και παντοδύναμο ερώτημα: Κι αν σηκώσω τις μαύρες πλάκες του σκηνικού (έγινε σε συνεργασία με την Τίνα Τζόκα), τι θα ανακαλύψω από κάτω;…

Το μέσον γι’ αυτό δεν είναι η λογική αλλά η μαγεία, ένα θέατρο που γεννάει κάτι μέσα σε κάτι άλλο, παρουσιάζει τα ετερόκλητα σαν ομόρριζα και τα ποικίλα σαν ομοειδή, -τσίρκο όπως λέγεται, ταχυδακτυλουργικό δρώμενο όπως αληθινά είναι. Δείτε, για παράδειγμα. Τρία θεατρικά «δαιμόνια» στην αρχή της παράστασης αναλύουν την ανθρώπινη κατάσταση στην απόλυτη δυαδικότητά της: ύπνος και ξύπνιος, μέρα και νύχτα, νεκρός και ζωντανός. Την ίδια στιγμή κάποιος άλλος βάζει τα παπούτσια του και αυτά βγάζουν ρίζες.

Οπως θα λέγαμε ότι ένα περίεργο ανδρόγυνο σύμπλεγμα περπατά στη σκηνή. Που συνεπάγεται ότι ένας αστροναύτης σε κάποιο άλλο πλανήτη ανακαλύπτει τον νέο άνθρωπο μέσα από τις πέτρες, φυτεμένο μέσα στη γη -κι αυτά όλα οδηγούν στο κοινό συμπέρασμα ότι ένα ταπεινό ελατήριο σαν παιδικό παιχνίδι μπορεί να φέρει ίσως μια στιγμή ελευθερίας στο σώμα, να φορτίσει την ετερότητα και να γίνει ελατήριο αγάπης και κατανόησης.

Αυτός είναι ο τρόπος που έχει η ποίηση να μιλάει για πράγματα τόσο διαφορετικά και τόσο κοντά το ένα στο άλλο όταν ιδωθούν από τη μεριά του ανθρώπου.

Μοναδικό εμπόδιο μέχρι στιγμής στον Παπαϊωάννου, όπως πιστεύω: ότι η άποψή του για τον Ανθρωπο και για τον βηματισμό του δεν μπορεί παρά να ανήκουν σε αυτό που λέμε «δυτικός άνθρωπος» -η εικονολογία του από εκεί φανερά αντλεί και η οντολογία του σε αυτό αναγκαστικά περιορίζεται. Και από την άλλη μου φαίνεται πως υπάρχει μια κάποια κούραση από ιδέες που επαναλαμβάνονται, όχι πάντα υπό το πρίσμα της αυτοαναφορικότητας ή το έρεισμα του «ύφους».

Προς το παρόν στη σκηνή το όνειρο του «Δαμαστή» βαδίζουν μαζί με τον καλλιτέχνη ακόμη δέκα συνοδοιπόροι: οι Παυλίνα Ανδριοπούλου, Αλεξ Βαγγέλης, Εκτορας Λιάτσος, Γιάννης Μίχος, Ευαγγελία Ράντου, Καλλιόπη Σίμου, Δρόσος Σκώτης, Χρήστος Στρινόπουλος, Γιώργος Τσιαντούλας και Κώστας Χρυσαφίδης. Τους σχολιάσαμε ήδη νομίζω. Πρόκειται για δαιμόνια του θεάτρου, ορατά και ταυτόχρονα αόρατα, τα εργαλεία και η ουσία της θεατρικής ποίησης πάνω στη Στέγη.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ