Ο Μιχάλης της Γένοβας

papagiannakis.jpg

O Μιχάλης Παπαγιαννάκης Μιχάλης Παπαγιαννάκης (1941 – 2009): Μεταρρυθμιστής, Ευρωπαϊστής και αριστερός ακτιβιστής | ΑΠΕ-ΜΠΕ / ΜΑΡΙΑ ΜΑΡΟΓΙΑΝΝΗ

Η απουσία του Μιχάλη Παπαγιαννάκη από τα πολιτικά πράγματα εξακολουθεί να είναι αισθητή, έξι χρόνια από τον θάνατό του.

Ο λόγος είναι ότι ο Παπαγιαννάκης, με το προσωπικό του παράδειγμα, εισήγαγε έναν ιδιότυπο σύγχρονο τρόπο αριστερής πολιτικής, η οποία συνδύαζε στοιχεία μετριοπάθειας και εμμονής στον ευρωπαϊσμό, με τολμηρά ανοίγματα στα οικολογικά κινήματα και τα ριζοσπαστικά ρεύματα σκέψης, ενώ ποτέ δεν δίστασε να δηλώσει παρών στους αντιδημοφιλείς αγώνες μειοψηφιών εναντίον των χρόνιων ταμπού της ελληνικής κοινωνίας.

Για να ξαναθυμηθούμε αυτό τον υβριδικό συνδυασμό επιλέξαμε ένα μικρό παράδειγμα από το πλούσιο αρχείο του ως ευρωβουλευτή, το οποίο είναι προσβάσιμο στον δικτυακό τόπο των Αρχείων Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ).

Ηταν καλοκαίρι του 2001, όταν η ευρωπαϊκή Αριστερά των κινημάτων έδωσε ραντεβού στη Γένοβα για να διαδηλώσει κατά της παγκοσμιοποίησης «από τα πάνω», τις μέρες που πραγματοποιούνταν η σύνοδος κορυφής των G-8.

Η κινητοποίηση αυτή έμεινε στην ιστορία εξαιτίας της βάρβαρης καταστολής που εξαπέλυσαν οι ιταλικές αρχές, με πρωτοφανή μέτρα εναντίον ειρηνικών διαδηλωτών, με απαγόρευση εισόδου στη χώρα και εντέλει με τη δολοφονία από αστυνομικούς του 23χρονου Κάρλο Τζουλιάνι στις 20 Ιουλίου.

Μια μέρα νωρίτερα, στις 19.7.2001, ο Παπαγιαννάκης, ευρωβουλευτής τότε του Συνασπισμού, απευθυνόταν στους διαδηλωτές με μια παθιασμένη και προφητική ομιλία.

Κεντρικό της σύνθημα ήταν «να επιβάλουμε στην παγκοσμιοποίηση της οικονομίας την παγκοσμιοποίηση της πολιτικής, της δημοκρατίας, των θεσμών, των δικαιωμάτων».

Αριστερά, το κείμενο της ομιλίας του και δεξιά, η ερώτηση που κατέθεσε στο Ευρωκοινοβούλιο ζητώντας να μάθει με ποιο δικαίωμα η ιταλική κυβέρνηση ανέστειλε την ισχύ της Συνθήκης του Σένγκεν και απαγόρευσε την είσοδο στο ιταλικό έδαφος Ελλήνων πολιτών

Αρκούν μερικά μικρά αποσπάσματα:

♦«Ζούμε ιστορικές στιγμές. Δεκάδες χιλιάδες πολίτες της Ευρώπης και του κόσμου έρχονται σε μια χώρα που δεν είναι η δική τους και ζητούν το δικαίωμα να διαδηλώσουν τη γνώμη τους, τον θυμό τους, τις διεκδικήσεις τους, τα όνειρά τους για όλο τον κόσμο. Οι πολιτικοί ηγέτες μας αμφισβητούν αυτό το δικαίωμα: με ποιο δικαίωμα, μας λένε, έρχεστε να διαταράξετε την ηρεμία των εργασιών μας; Δεν είναι δικά σας θέματα. Μα ακριβώς είναι δικά μας θέματα αυτά που συζητάτε. Και μάλιστα χωρίς να έχετε πράγματι αυτό το δικαίωμα, εσείς!

»Πότε σας αναγνώρισαν οι πολίτες, οι λαοί, ή ακόμη τα κράτη αυτού του κόσμου τη νομιμότητα να διαχειρίζεστε τις υποθέσεις αυτού του κόσμου, να αποφασίζετε για την οικονομία, για την κοινωνική πολιτική, για τις σχέσεις μας με τη φύση; Πήρατε ωστόσο αυτό το δικαίωμα στο όνομα της ισχύος σας. Πολύ καλά. Ε τότε και εμείς δίνουμε στον εαυτό μας το δικαίωμα να αμφισβητούμε το δικαίωμά σας στο όνομα του αριθμού μας, της ιστορίας μας, των ιδεών μας για τον κόσμο, για όλον τον κόσμο, και για το μέλλον του».

♦«Αυτό είναι η αληθινή παγκοσμιοποίηση. Δίνετε μια κουτσουρεμένη αντίληψη για τον κόσμο, έναν κόσμο που ενοποιείται από την οικονομία, στην πραγματικότητα από τις επιχειρήσεις και τα χρηματιστήρια, και που απειλείται όλο και περισσότερο από τις αντιφάσεις του, τις κρίσεις του, τις κοινωνικές και οικολογικές καταστροφές του, απέναντι στις οποίες η συλλογική και δημοκρατικά εκφρασμένη βούληση των πολιτών δεν έχει δήθεν καμιά δυνατότητα δράσης. Παίζετε με τη φωτιά και με τις ζωές μας. Εμείς θέλουμε, όπως το έλεγε με τη δύναμη του οράματος και της πρότασής του ο Ενρίκο Μπερλινγκουέρ, την πολιτική διεύθυνση της παγκοσμιοποίησης!»

♦«Ας εργαστούμε για να ολοκληρώσουμε την πολιτική ενότητα της Ευρώπης και ας ενισχύσουμε τους αγώνες για μια κοινή πολιτική απέναντι στα κοινωνικά και οικολογικά ζητήματα της ηπείρου μας και του κόσμου. Ας εργαστούμε ώστε ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου να οδηγηθεί να λαμβάνει υπόψη του τη διεθνή συνθήκη για τη βιοασφάλεια και κάποιες στοιχειώδεις κοινωνικές ρήτρες. Ας αυξήσουμε την πίεση ώστε ο φόρος Τόμπιν (μια σοβαρή και ρεαλιστική πρόταση που διατύπωσε ένας φιλελεύθερος οικονομολόγος!) να ενταχθεί στο διεθνές χρηματιστικό σύστημα. Ας προσπαθήσουμε να αποκαταστήσουμε το κύρος του ΟΗΕ που ταλαιπωρήθηκε από την αξιοθρήνητη υπόθεση του βομβαρδισμού της Γιουγκοσλαβίας, κι ας αναγνωρίζουμε την ανάγκη να μετασχηματιστεί σε έναν οργανισμό πιο αντιπροσωπευτικό του συνόλου του κόσμου και όχι μόνο των νικητών του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου ή των πρώην αποικιακών δυνάμεων.

»Ας αποφασίσουμε να χρηματοδοτήσουμε την κατάργηση του χρέους του Τρίτου Κόσμου. Ας ευνοήσουμε τις προσπάθειες περιφερειακής ενοποίησης στην Αφρική και αλλού, την ανάπτυξη της οικονομίας και των ανταλλαγών με αυτές τις περιοχές του κόσμου. Ας προχωρήσουμε γρήγορα προς ένα διεθνές δίκαιο που να ρυθμίζει τα μεταναστευτικά ρεύματα και τα δικαιώματα των μεταναστών, περιλαμβανομένων και των πολιτικών. Ας αναπτύξουμε το γρηγορότερο δυνατό μια συντονισμένη δράση εναντίον του οργανωμένου εγκλήματος και των σύγχρονων μορφών δουλεμπορίου».

♦«Πρέπει να κάνουμε όλοι μας τις ρήξεις μας με το παρελθόν και το παρόν, με τις συγκυριακές θέσεις μας, καμιά φορά με ιδεολογήματα. Για ισχυρές και αποφασιστικές μεταρρυθμίσεις δεν θα είμαστε ποτέ περισσότεροι από όσους χρειάζονται απέναντι σε μιαν ακάθεκτη και ασύντακτη παγκοσμιοποίηση. Μην υποτιμούμε το μέγεθος και το εύρος της προσπάθειας. Η λογική ανάλυση μας δείχνει τις τεράστιες δυσκολίες της. Αλλά οφείλουμε, μαζί με τον Γκράμσι, να αντιτάξουμε στην απαισιοδοξία της λογικής την αισιοδοξία της θέλησης! Αν επιπλέον είναι και φωτισμένη και συλλογική, θα είναι ανίκητη».

Πιστός στον τρόπο δράσης του, ο Παπαγιαννάκης δεν περιορίστηκε στην ομιλία.

Επιστρέφοντας στο Ευρωκοινοβούλιο έθεσε αμέσως το ζήτημα της καταστολής των ειρηνικών εκδηλώσεων.

Και στις 3 Οκτωβρίου είχε ευθεία αντιπαράθεση με την εκπρόσωπο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, ζητώντας να μάθει με ποιο δικαίωμα η ιταλική κυβέρνηση ανέστειλε την ισχύ της Συνθήκης του Σένγκεν και απαγόρευσε την είσοδο στο ιταλικό έδαφος Ελλήνων πολιτών: «Εχει δηλαδή η ιταλική κυβέρνηση το δικαίωμα να απαγορεύει σε εκατοντάδες Ελληνες πολίτες που πήγαιναν στην Ιταλία την έξοδο από το πλοίο τους στο λιμάνι της Ανκόνα, χωρίς καν προηγούμενο έλεγχο των διαβατηρίων τους και χωρίς καμιά εξήγηση;»

Η απάντηση της Νέιτς Εταμπρουκ εκ μέρους του Συμβουλίου ήταν αμήχανη: «Οι ιταλικές αρχές έκριναν ότι η δημόσια τάξη ή η εθνική ασφάλεια απαιτούσαν τη διενέργεια εθνικών συνοριακών ελέγχων».

Αλλά ο Παπαγιαννάκης επέμεινε: «Στην περίπτωση 150 νεαρών Ελλήνων που απελάθηκαν πριν καν αποβιβαστούν στο λιμάνι της Ανκόνα, δεν διενεργήθηκε έλεγχος. Τα διαβατήρια δεν ελέγχθηκαν, κυρία μου. Και αυτό, συγχωρήστε με, είναι εντελώς παράνομο, είναι λυπηρό και είναι κάτι χειρότερο: αφορά την ευρωπαϊκή Δικαιοσύνη».

Δύο χρόνια αργότερα, όταν η ιταλική Δικαιοσύνη απάλλαξε τον αστυνομικό που πυροβόλησε τον Τζουλιάνι, ήταν πάλι ο Παπαγιαννάκης εκείνος που αντέδρασε άμεσα: «Η απόφαση του δικαστηρίου προκάλεσε την αίσθηση ότι δεν αποδόθηκε δικαιοσύνη, ότι οι δυνάμεις καταστολής στην Ιταλία μπορούν ατιμώρητα να παραβιάζουν τους πιο στοιχειώδεις δημοκρατικούς κανόνες. Ο ίδιος ο Μπερλουσκόνι φρόντισε ώστε ο πρώτος μάρτυρας του παγκοσμιοποιημένου κινήματος για έναν άλλο κόσμο να γίνει και σύμβολο της αντίστασης της δημοκρατικής Ιταλίας κατά της κυβέρνησής του. Αλλωστε, ας μη λησμονούμε ότι ο πρώτος που επικαλέστηκε από το αρχηγείο των καραμπινιέρων τη «νόμιμη άμυνα» των δυνάμεων καταστολής ήταν ο μεταφασίστας αντιπρόεδρος του υπουργικού συμβουλίου του Μπερλουσκόνι, Τζιανφράνκο Φίνι».

Info

* Οι «Φίλοι των ΑΣΚΙ (Αρχείων Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας)» διοργανώνουν σήμερα στις 19.30, στο Αμφιθέατρο του Μουσείου Μπενάκη (Πειραιώς 138), εκδήλωση στη μνήμη του Μιχάλη Παπαγιαννάκη.

Θα μιλήσουν οι:

⇒Σάκης Κουρουζίδης, διευθυντής της Ευωνύμου Οικολογικής Βιβλιοθήκης, για το πρόταγμα της οικολογίας στη σκέψη και τη δράση του,

⇒Ηλίας Νικολακόπουλος, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, για τη διαχρονική πορεία του στην Αριστερά,

⇒Δημήτρης Παπαδημούλης, ευρωβουλευτής, αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, για την ευρωπαϊκή διάσταση της πολιτικής παρουσίας του,

⇒Αμαλία Παππά, αναπληρώτρια διευθύντρια ΓΑΚ, θα παρουσιάσει το Αρχείο του Μιχάλη Παπαγιαννάκη ως ευρωβουλευτή, που απόκειται στα ΑΣΚΙ.

Συντονισμός: Νίκος Βαφέας, επίκουρος καθηγητής Πολιτικής Κοινωνιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης