Ο κομμουνιστής ηγέτης για τις δύσκολες αποστολές

porfyrogennis1.png

Μιλτιάδης Πορφυρογένης (1955-56) Μιλτιάδης Πορφυρογένης (1955-56)

«Μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος από το 1926, δύο φορές βουλευτής πριν από τη δικτατορία του Μεταξά, γραμματέας του ΕΑΜ στα χρόνια της Κατοχής, πρωτοπόρος της Αντίστασης έγκαιρα στην Κρήτη το 1941, μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ και πρόεδρος της Κεντρικής Επιτροπής Ελέγχου από το 1945, ο άνθρωπος των απόρρητων αποστολών και της μεγάλης εμπιστοσύνης, που εκπροσώπησε το ΚΚΕ στις σχέσεις με τα ευρωπαϊκά κομμουνιστικά κόμματα....».

Ετσι ξεκίνησε ο Φίλιππος Ηλιού την ομιλία του σε εκδήλωση-αφιέρωμα στον Μιλτιάδη Πορφυρογένη, που οργάνωσε στις 2 Δεκεμβρίου 1995 στο Δημαρχείο του Βόλου ο Δήμος Βόλου και το Δημοτικό Κέντρο Ιστορικών Ερευνών και Τεκμηρίωσης.

Ο Μ. Πορφυρογένης γεννήθηκε στην Αγριά Βόλου στις 25-2-1903, δεύτερο παιδί μεσοαστικής οικογένειας. Σπούδασε Νομικά στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας και επέστρεψε στον Βόλο όπου δικηγόρησε μερικά χρόνια.

Την ίδια εποχή μαζί με τον Γιώργο Ζιούτο-Ζωιτόπουλο και δύο άλλους συναδέλφους εκδίδουν ένα πολύ αξιόλογο έντυπο «Τα Θεσσαλικά Χρονικά» με τον υπότιτλο «Καθημερινή, πολιτική, κοινωνική και οικονομική εφημερίς».

Μια εφημερίδα προοδευτική, με πρωτοποριακά ανοίγματα, που δεν βρίσκουμε σε άλλα έντυπα της εποχής, για κοινωνικά θέματα, τον φεμινισμό, και με αναδημοσιεύσεις από την «Αναγέννηση» του Δ. Γληνού για τα μεγάλα κοινωνικά και εκπαιδευτικά προβλήματα του τόπου.

Στον Βόλο εκείνα τα χρόνια, 1926-27, ο Μ. Πορφυρογένης συναντάται για πρώτη φορά με τον άνθρωπο που θα σημαδέψει τη ζωή του όπως και την ιστορία του ΚΚΕ, τον Νίκο Ζαχαριάδη.

Η γνωριμία αυτή εξελίχθηκε σε μια φιλία παροιμιώδη, που κράτησε ώς το τέλος. Ηδη το 1929 ο Πορφυρογένης μετακαλείται από τον Βόλο για να αναλάβει την ηγεσία της Εργατικής Βοήθειας, «της οργάνωσης η οποία φρόντιζε για την ενίσχυση των εκατοντάδων αγωνιστών που είχαν αρχίσει πριν και κυρίως μετά το "ιδιώνυμο" να στέλνονται στα ξερονήσια, να δέρνονται, να βασανίζονται, να φυλακίζονται και, μερικοί, να δικάζονται σε στρατοδικεία, όπως έγινε με τους ήρωες του Καλπακίου» (Φ. Ηλιού).

Στον Βόλο το 1928 Στον Βόλο το 1928 |

Το 1932 εκλέγεται για πρώτη φορά βουλευτής Βόλου, όταν το ΚΚΕ αναδείχτηκε πρώτο κόμμα στην πόλη του Βόλου (όπως και στις εκλογές του 1936), παρότι σε εθνικό επίπεδο η δύναμή του την περίοδο του Μεσοπολέμου ήταν περιορισμένη και συγκεντρωνόταν κυρίως στους καπνεργάτες (Π. Σκοτινιώτης, e-thessalia, 17-12-2017).

Το 1934 είναι υποψήφιος δήμαρχος στον Βόλο και έρχεται τρίτος, με 20% των ψήφων, μετά τον Κων. Σπυρίδη και τον Γεώργιο Καρτάλη, με τον οποίο ήδη συνδέεται με μια σχέση φιλίας και εκτίμησης που θα οδηγήσει αργότερα, τα πρώτα μετεμφυλιακά χρόνια, σε πολύ σημαντικές κοινές προσπάθειες εξομάλυνσης της πολιτικής κατάστασης στην Ελλάδα.

Το 1936 εκλέγεται δεύτερη φορά βουλευτής με το Παλλαϊκό Μέτωπο. Και την 4η Αυγούστου από την πρώτη μέρα συλλλαμβάνεται και εκτοπίζεται, πρώτα στην Ανάφη, ύστερα στην Ακροναυπλία «όπου πέρασε πολύ καιρό σε πλήρη απομόνωση σε μια σπηλιά με ποντίκια» (μαρτυρία Φίλιππου Ηλιού) και στην Κίμωλο όπου τον βρίσκει ο πόλεμος.

Ακροναυπλία 1937 Ακροναυπλία 1937 |

«Οπως και άλλοι κομμουνιστές από τις φυλακές και τις εξορίες, ζητούν με γράμμα προς την κυβέρνηση να πάνε να πολεμήσουν στον πόλεμο οι άνδρες, να πάνε να υπηρετήσουν ως νοσοκόμες στο μέτωπο οι γυναίκες. Φυσικά η δικτατορία του Μεταξά, όπως και σε όλες τις άλλες περιπτώσεις, προτιμά να παραδώσει τους κομμουνιστές στους Γερμανούς, παρά να τους αφήσει ελεύθερους να πολεμήσουν τους εχθρούς της πατρίδας» (Φ. Ηλιού).

Ο Πορφυρογένης επωφελείται από ένα τυχαίο γεγονός και, επιβιβαζόμενος κρυφά σε ένα αγγλικό καράβι, καταφέρνει να φτάσει στην Κρήτη, τελευταία ελεύθερη γωνιά της Ελλάδας αφού η υπόλοιπη χώρα είχε κατακτηθεί.

Εδώ στις 4 Μαΐου 1941 δημοσιεύεται στις εφημερίδες «Κρητικά Νέα» (Ηρακλείου) και «Εσπερινός Ταχυδρόμος» (Χανίων), με την υπογραφή Μιλτιάδης Πορφυρογένης, μέλος της Κ.Ε. του ΚΚΕ και βουλευτής του Παλλαϊκού Μετώπου, ένα φλογερό άρθρο με το οποίο ζητά «να γίνει η Κρήτη, η ανίκητη Κρήτη, το γρανιτένιο θεμέλιο όπου θα σπάσει η Χιτλερική θύελλα και θα οικοδομηθεί αύριο το μεγάλο οικοδόμημα της λεύτερης και ευτυχισμένης Ελλάδας. Απαραίτητη προϋπόθεση για την πραγματοποίηση αυτού του ιερού καθήκοντος είναι να δημιουργηθεί μια πραγματική εθνική ενότητα από όλους τους Ελληνες, που τίμια και ειλικρινά ήλθαν να συμμετάσχουν στον αγώνα, ανεξάρτητα από καταγωγή ή πολιτικά φρονήματα. Υποχρέωση όλων μας, ντόπιων και ξένων, είναι να συμβάλουμε γι’ αυτό, παραμερίζοντας διαφορές, πικρίες ή μνησικακίες. Ενωμένοι όλοι σε μια τέτοια ιερή ένωση και με τη βοήθεια των μεγάλων Δημοκρατιών της γης θα διατηρήσουμε ακλόνητη την πίστη μας στον τελικό θρίαμβο του δίκαιου και ωραίου αγώνα μας».

Ο Φίλιππος Ηλιού στην ομιλία του σχολιάζει την επιστολή αυτή λέγοντας ότι «εκείνη τη στιγμή οι Ελληνες κομμουνιστές με το στόμα του Μ. Πορφυρογένη σάλπισαν αυτό που θα σταθεί η μόνιμη επιδίωξή τους τα επόμενα τέσσερα χρόνια: πανεθνική ενότητα για την εθνική απελευθέρωση μαζί με τη διαμόρφωση προϋποθέσεων που θα επιτρέψουν ύστερα από τη δικτατορία του Μεταξά και ύστερα από την Κατοχή να υπάρξουν δημοκρατικές διαδικασίες που θα επιτρέπουν στον ελληνικό λαό να διαλέξει αυτός τις μορφές του πολιτεύματος και τους τρόπους του δημοκρατικού του βίου».

Ο Πορφυρογένης θα παραμείνει στην Κρήτη μέχρι τον Δεκέμβριο του 1943. Στο διάστημα αυτό θα καθοδηγήσει τις παράνομες αντιστασιακές ομάδες στην Κρήτη και θα πρωτοστατήσει στο συμβόλαιο της εθνικής ενότητας που υπέγραψαν οι κύριες αντιστασιακές οργανώσεις της Κρήτης, η ΕΟΚ (κεντρώα, κυρίως βενιζελική οργάνωση) και το ΕΑΜ.

Και, όπως σημειώνει ο Φ. Ηλιού στην ίδια ομιλία, είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι οι κομμουνιστές που βρέθηκαν χωρίς σύνδεση μεταξύ τους σε διάφορα μέρη της Ελλάδας ακολούθησαν «την ίδια πολιτική της μεγάλης εθνικής ενότητας για την αντιμετώπιση του φασισμού και τη διαμόρφωση συμμαχιών που θα επέτρεπαν αργότερα να υπάρξουν δημοκρατικές λειτουργίες στην ελληνική Πολιτεία».

Πίσω στην κατεχόμενη Ελλάδα ο Μ. Πορφυρογένης θα διαδραμματίσει και πάλι εξέχοντα ρόλο: ως γραμματέας του ΕΑΜ ανεβαίνει στο βουνό, θα πάρει μέρος ως εκπρόσωπος του ΕΑΜ στις Συμφωνίες του Λιβάνου και της Καζέρτας, είναι υπουργός Εργασίας στην κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας μέχρι τα Δεκεμβριανά, δεν παίρνει μέρος στη Συμφωνία της Βάρκιζας και το 1945, ως δικηγόρος πια, οργανώνει την προστασία των λαϊκών αγωνιστών από τους άγριους διωγμούς που είχε εξαπολύσει το μεταδεκεμβριανό επίσημο κράτος.

Αρχές του 1946 στέλνεται σε αποστολές στα αδελφά κομμουνιστικά κόμματα σε αναζήτηση υποστήριξης ενός ένοπλου αγώνα, που εκείνη την περίοδο φαντάζει πια αναπόφευκτος.

Πρόκειται για πολύ λεπτές αποστολές και προς τη Σοβιετική Ενωση αλλά και προς τη Δύση.

Ο Πορφυρογένης στέλνεται λόγω των διαπραγματευτικών ικανοτήτων του, της εξαιρετικής γλωσσομάθειας και της ευρύτατης μόρφωσης.

Συμφωνίες θα υπάρξουν, που δεν θα τηρηθούν, αφού όμως το κίνημα θα έχει οδηγηθεί για άλλη μία φορά στο βουνό. Τον Ιούλιο του 1947 στο συνέδριο του Κ.Κ. της Γαλλίας στο Στρασβούργο, ο Μ. Πορφυρογένης εκφωνεί την περίφημη ομιλία όπου διακηρύσσει ότι οι Ελληνες κομμουνιστές, αν δεν υπάρξει άμεσα συμφιλίωση και δημοκρατική λύση της κατάστασης, θα προχωρήσουν στη σύγκρουση και την ανακήρυξη αυτόνομης εδαφικής οντότητας με κρατική υπόσταση.

Οπως είναι σήμερα γνωστό, οι ενισχύσεις δεν ήρθαν ποτέ και ο Εμφύλιος χάθηκε.

Ο Μ. Πορφυρογένης βρίσκεται πλέον στην προσφυγιά. Αναλαμβάνει και πάλι αποστολές, κινείται στις χώρες της Δύσης, έρχεται σε επαφή με πολιτικούς -ξένους και Ελληνες- ψηλαφώντας τις δυνατότητες που υπάρχουν για το αριστερό κίνημα να σχηματίσει νέες συμμαχίες.

Αριστερά, ο Μ. Πορφυρογένης με τον Ζεύγο και τον Σβώλο.Δεξιά, στην Ανατολική Γερμανία, με τον τότε πρόεδρό της, Wilhelm Pieck (1956) Αριστερά, ο Μ. Πορφυρογένης με τον Ζεύγο και τον Σβώλο.Δεξιά, στην Ανατολική Γερμανία, με τον τότε πρόεδρό της, Wilhelm Pieck (1956) |

Πρωταγωνιστεί στις πολιτικές διεργασίες, σε σημαντικές πρωτοβουλίες. Το 1953 στη Γαλλία και την Ελβετία συναντά τον παλιό Βολιώτη πολιτικό αντίπαλο αλλά και φίλο, τον Γεώργιο Καρτάλη, με τον οποίο υπάρχει αμοιβαίος σεβασμός και ειλικρινής εκτίμηση.

Τη στιγμή εκείνη ξεκινά μια προσπάθεια διαμόρφωσης μιας μεγάλης δημοκρατικής συμμαχίας με το μεγαλύτερο δυνατό εύρος, για την αποκατάσταση της δημοκρατικής ομαλότητας στην Ελλάδα.

Ο Πορφυρογένης στέλνεται σε δύο παράνομες αποστολές στην Ελλάδα, τις οποίες έφερε σε πέρας με μυθιστορηματικό τρόπο, αφού μέχρι σήμερα είνα αδύνατο να φανταστεί κανείς πώς μπόρεσε και γλίτωσε τη σύλληψη ένας άντρας δύο μέτρα με την τόσο χαρακτηριστική φυσιογνωμία. Παντού είναι και πάλι, σταθερά, ο άνθρωπος της νέας ενότητας.

Τότε υπογράφτηκε η συμφωνία του Καρτάλη με το ΚΚΕ, που «λειτούργησε καταλυτικά για τη διαμόρφωση της Δημοκρατικής Ενωσης του 1956, αλλά και για τις προγενέστερες εκλογές του ’54 και του ’55. Είταν μια πράξη τρομερής πολιτικής εμβέλειας» (Φ. Ηλιού) (αναλυτικά στην ομιλία του Ηλία Νικολακόπουλου «Γεώργιος Καρτάλης - Μιλτιάδης Πορφυρογένης: παραλληλισμοί», Βόλος 26-1-2005, εκδήλωση των Φίλων των ΑΣΚΙ και του Δημοτικού Κέντρου Ιστορίας και Τεκμηρίωσης Βόλου).

Στο δεύτερο ταξίδι, Γενάρη ώς Σεπτέμβρη 1956, ο Πορφυρογένης ανέλαβε την καθοδήγηση της προεκλογικής δράσης.

Σύμφωνα με μαρτυρίες ηγετικών στελεχών της ΕΔΑ της εποχής, είχαν να συνομιλούν με έναν άνθρωπο που «καταλάβαινε τα προβλήματα, δεν έβαζε δογματικές αποκλειστικές λύσεις και ευνοούσε την προώθηση των πλατύτερων δυνατών θέσεων, αντιλήψεων και συμμαχιών, ξέροντας ότι μ’ αυτό τον τρόπο δεν προχωρεί σε μορφές συμβιβασμού ή μετατροπής της ΕΔΑ σε ουρά της αστικής τάξης, αλλά σε προωθήσεις του ελληνικού επαναστατικού κινήματος στο σύνολό του» (Φ. Ηλιού).

Παράλληλα βρισκόταν σε συνεχή επικοινωνία με τον Καρτάλη.

Ας θυμηθούμε ότι στις βουλευτικές εκλογές της 19ης Φεβρουαρίου 1956 η Δημοκρατική Ενωση, που συγκροτήθηκε από τη συσπειρωμένη αντιπολίτευση, πέτυχε μια μεγάλη εκλογική νίκη αναδεικνυόμενη σε πρώτο κόμμα με 48,15% των ψήφων, έναντι 47,38% της ΕΡΕ του Κωνσταντίνου Καραμανλή (λεπτομέρειες στο εμπεριστατωμένο άρθρο του Πάνου Σκοτινιώτη στην ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας «Θεσσαλία», 17-12-2017).

Το 1956, με το 20ό Συνέδριο και την καθαίρεση του Ζαχαριάδη, ο Μ. Πορφυρογένης, που βρισκόταν σε παράνομη δουλειά στην Ελλάδα, κάνει τον απολογισμό του και τίθεται σε απομόνωση.

Με κομμένο τον μισθό ζει με τη γυναίκα του Μαρία και τη μικρή Κατερίνα στην επαρχιακή πόλη České Budějovice, πρωτεύουσα της Νότιας Βοημίας, ο δήμος της οποίας τον τίμησε παρέχοντας σ’ αυτόν και την οικογένειά του ένα διαμέρισμα για να ζήσουν (η κόρη του θυμάται, όταν εγκαταστάθηκαν εκεί, τι είπε όλος απορία στη γυναίκα του: «Μαρία, ξέρεις ότι είναι το πρώτο πραγματικό σπίτι μου; Από το πατρικό πήγα μόνο εξορίες, φυλακές και πολέμους»).

Εκεί μαθαίνει τον Σεπτέμβρη του 1957 ότι πέθανε στο Λονδίνο από ανακοπή καρδιάς ο φίλος του και συνοδοιπόρος στις κοινές προσπάθειες εκδημοκρατισμού της Ελλάδας Γεώργιος Καρτάλης.

Πέντε μήνες μετά, χαράματα της 7ης Μαρτίου του 1958, μέσα σε λίγα λεπτά της ώρας, ένα οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου θα δώσει τέλος και στη δική του ζωή. Η ειρωνεία της Ιστορίας σε όλο της το μεγαλείο...

*Κόρη του Μ. Πορφυρογένη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας