Ο καταστροφικός σεισμός του 1978 και μια διαδρομή 40 χρόνων

seismos78.png

Η ομάδα του τμήματος Γεωλογίιας με επικεφαλής τους καθηγητές Β. Παπαζάχο και Κ. Σολδάτο μαζί μεφοιτητές του τμήματος Γεωλογίας του Α.Π.Θ. επισκέπτονται την περιοχή για να μελετήσουν τις σεισμικές διαρρήξεις. Η ομάδα του τμήματος Γεωλογίιας με επικεφαλής τους καθηγητές Β. Παπαζάχο και Κ. Σολδάτο μαζί μεφοιτητές του τμήματος Γεωλογίας του Α.Π.Θ. επισκέπτονται την περιοχή για να μελετήσουν τις σεισμικές διαρρήξεις. | Αρχείο Π. Σαββίδη

Στο χωριό Στίβος κοντά στο Ζαγκλιβέρι, στην περιοχή που οι ντόπιοι την αποκαλούν «λίμνες» αφού εδώ βρίσκονται οι συγκοινωνούντες λίμνες Κορώνεια και Βόλβη, η φύση έχει επουλώσει πλήρως τις πληγές της. 

Σε αυτό το μέρος η γη είχε κοπεί στα δύο, το ίδιο και οι δρόμοι. «Ο σεισμός της Θεσσαλονίκης το 1978 ήταν ο πρώτος που μελετήθηκε τόσο καλά στην Ελλάδα, γιατί έπληξε μεγάλο αστικό κέντρο» λέει ο καθηγητής Γεωλογίας Σπύρος Παυλίδης. 

Αγναντεύοντας τη λίμνη Κορώνεια από ένα ύψωμα, δείχνει τα ενεργά μέχρι σήμερα ρήγματα που βρίσκονται περιμετρικά των δύο λιμνών.

Περίπου 20 ενεργά ρήγματα στην κοιλάδα της Μυγδονίας, όπως λέγεται, έχουν δώσει τουλάχιστον δύο μεγάλους σεισμούς τον 20ό αιώνα, το 1902 6,6 Ρίχτερ και το 1978 6,5 Ρίχτερ. 

Κρατήρες πάνω στην άμμο στην λίμνη Βόλβη. Φαινόμενα ρευστοποίησης του εδάφους. Τα παρατηρεί ο Παντελής Σαββίδης, νεαρός ρεπόρτερ τότε Κρατήρες πάνω στην άμμο στην λίμνη Βόλβη. Φαινόμενα ρευστοποίησης του εδάφους. Τα παρατηρεί ο Παντελής Σαββίδης, νεαρός ρεπόρτερ τότε | Αρχείο Σαββίδη

Ο Σπύρος Παυλίδης, φοιτητής τότε και αργότερα συνεργάτης του καθηγητή Σεισμολογίας Βασίλη Παπαζάχου, ήταν από τους πρώτους ερευνητές που έσπευσαν μαζί με την ομάδα του καθηγητή Δημοσθένη Μουντράκη στον τόπο του σεισμού. «Ενα συγκλονιστικό εργαστήριο Γεωφυσικής.

Αυτό είναι η περιοχή» λέει και γυρνά 40 χρόνια πίσω

«Οταν η γη "ράγισε" το 1978, τα σημάδια από το κύριο ρήγμα εμφανίστηκαν κυρίως στα χωριά Στίβος, Γερακαρού και Νικομηδινό. Ηφαίστεια άμμου παρουσιάστηκαν ανάμεσα στις δύο λίμνες, μετατοπίστηκαν και έσπασαν αγωγοί ύδρευσης και άνοιξαν τεράστιες χαραματιές από τα νεκροταφεία μέχρι τους δρόμους και τα χωράφια.
Τέσσερις δεκαετίες μετά το πιο καλά μελετημένο σημείο της Ελλάδας, τουλάχιστον από γεωλογική άποψη, έχει κλείσει όλα τα τραύματα και τις ρωγμές του, όχι όμως και οι άνθρωποι! 
Ο σεισμός του '78 στη Θεσσαλονίκη ήταν ο 1ος σύγχρονος καταστροφικός σεισμός κοντά σε μεγάλη ελληνική πόλη: 

● 49 νεκροί, 
● 220 τραυματίες, 
● 9.480 κτίρια με ανεπανόρθωτες ζημιές, 
● ασυνήθιστες κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες. 

Ο σεισμός έγινε η αιτία για την: 

● ίδρυση του Σεισμολογικού Δικτύου στο Εργαστήριο Γεωφυσικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου και του Ινστιτούτου Σεισμικών… Κατασκευών, 
● δημιουργία κεντρικού σεισμολογικού σταθμού στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, 
● ανάπτυξη νέων κλάδων για την έρευνα των σεισμών όπως νεοτεκτονική και παλαιοσεισμολογία, σεισμοτεκτονική, πρόγνωση σεισμών, εδαφομηχανική και αντισεισμική δόμηση κ.ά.». 

Φοιτητές του Γεωλογικού πάνω στο ρήγμα Φοιτητές του Γεωλογικού πάνω στο ρήγμα |

Ο καταστροφικός σεισμός του 20ού αιώνα ανέτρεψε χιλιάδες ζωές, μια ολόκληρη πόλη, έχτισε καριέρες, δημιούργησε νέες πολιτικές, δρομολόγησε γεγονότα, εξελίξεις σε όλα τα επίπεδα…

Οπως ακριβώς συμβαίνει με κάθε πολυσήμαντο γεγονός που συμβαίνει αναπάντεχα έξω από ανθρώπινες λογικές και σχεδιασμούς. 

Σχολή Ισλαχανέ 

Τα μηχανήματα που βρίσκονται στο χώρο μαρτυρούν το παρελθόν του. Ο χώρος του Ισλαχανέ Χαμιδιέ λειτουργεί και ως Έκθεση Τα μηχανήματα που βρίσκονται στο χώρο μαρτυρούν το παρελθόν του. Ο χώρος του Ισλαχανέ Χαμιδιέ λειτουργεί και ως Έκθεση |

Αυτή τη φορά στο ανακαινισμένο Ισλαχανέ Χαμιδιέ, ένα άγνωστο σε πολλούς Θεσσαλονικείς κτίριο, την Τεχνική Σχολή Ισλαχανέ που λειτούργησε ώς το 1970 ως μηχανουργείο, συναντάται η μνήμη της πόλης και οι άνθρωποί της.

Μια συνάντηση παράξενη και πολυμορφική, καθώς αναδεικνύονται όλα αυτά τα τεχνικά χαρακτηριστικά πάνω (κυριολεκτικά) στα οποία οικοδομήθηκε ο ιστός της πόλης και έζησαν οι άνθρωποί της. 

Εκεί, ανάμεσα στα καλούπια με την αργιλώδη άμμο και τους φούρνους που έψηναν τα σίδερα για να στηθούν τα δίκτυα νερού της πόλης ή οχυρά όπως αυτό του Ρούπελ, βρίσκεται στο πλαίσιο της έκθεσης 1978-2018, 40 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΣΕΙΣΜΟ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, ο παλαιότερος σεισμογράφος της χώρας, ο «καπνιστός σεισμογράφος» που δούλευε με κάρβουνο και είχε στηθεί στο Κάτω Σχολάρι. 

«Επιλέξαμε αυτό το κτίριο που ανακαινίστηκε και ξαναλειτούργησε σχετικά πρόσφατα, για να αναδείξουμε ακόμη ένα κομμάτι της ιστορίας της Θεσσαλονίκης. Στην περιοχή αυτή στα μέσα του 18ου αιώνα αναπτυσσόταν ένα συγκρότημα δημόσιων κοινωφελών κτιρίων της Μουσουλμανικής Κοινότητας της πόλης. Το Ισλαχανέ ήταν ένα τεχνικό σχολείο-ορφανοτροφείο, στο οποίο φοιτούσαν κατά πλειοψηφία μουσουλμάνοι, αλλά, όπως έχει βρεθεί και στα αρχεία του, και Εβραίοι, και Αρμένιοι και Χριστιανοί. Το κτίριο και η ιστορία του είναι άρρηκτα συνυφασμένη με την τεχνολογική εξέλιξη της πόλης. Στα σπλάχνα του, διότι είχε χυτήριο σιδήρου, κατασκευάστηκε μεγάλο κομμάτι των υποδομών της Θεσσαλονίκης» λέει ο καθηγητής Γεωλογίας, Σπύρος Παυλίδης, πρόεδρος του Αριστοτελείου Μουσείου Φυσικής Ιστορίας (το οποίο αναζητά ακόμη στέγη) και διοργανωτής της έκθεσης που θα διαρκέσει μέχρι τέλος Ιουνίου. 

Τι μάθαμε από τον σεισμό του 1978 

Η ανακοίνωση που δεν έγινε ποτέ 

«Πρότειναν στον πρωθυπουργό (σ.σ. Κωνσταντίνο Καραμανλή) να εκδώσει ανακοίνωση για να συστήσει στους κατοίκους να φύγουν από την πόλη. Ο Καραμανλής με κάλεσε τότε να μου πει ότι αυτός θα αναλάβει τη σχετική πολιτική απόφαση, αλλά ήθελε πρώτα τη γνώμη μου. Του είπα ότι δεν πρέπει να εκδώσει τέτοια ανακοίνωση γιατί η διεθνής σχετική εμπειρία δείχνει ότι τέτοιες ανακοινώσεις είχαν συνήθως μεγαλύτερες αρνητικές κοινωνικές συνέπειες απ' ό,τι οι συνέπειες ενός ισχυρού σεισμού. Του ανέφερα επίσης ότι από τις μέχρι τώρα καταγραφές -από τον φορητό σεισμογράφο των Σαράντα Εκκλησιών- προκύπτει ότι η μετασεισμική ακολουθία εξελίσσεται ομαλά, δηλαδή η συχνότητα των μετασεισμών φθίνει με τον χρόνο (νόμος Omori) και παραμένει σταθερό το μέσο μέγεθος (κανόνας Lomnitz), όπως αναμένεται. Συνομίλησε κατόπιν και με τους υπουργούς Δημοσίων Εργων (Ν. Ζαρντινίδη) και Βορείου Ελλάδος (Ν. Μάρτη) και αποφάσισε να μην εκδώσει ανακοίνωση…» (απόσπασμα από την αυτοβιογραφία «Ταξίδι στο παρελθόν μου» του καθηγητή Σεισμολογίας, Βασίλη Παπαζάχου, ο οποίος συνέδεσε το όνομά του με τον σεισμό της Θεσσαλονίκης). 

Τέσσερις δεκαετίες μετά τον μεγάλο σεισμό της Θεσσαλονίκης, η πόλη και οι άνθρωποί της αντιδρούν πιο ψύχραιμα, ενεργούν πιο μελετημένα.

Αλλωστε με αφορμή τον μεγάλο σεισμό του 1978, αλλά και τον πιο πρόσφατο του 1999 στην Αθήνα, γεωλόγοι, σεισμολόγοι, μηχανικοί «έσκυψαν» σε αυτές τις ενεργές μικρές «ρωγμές» που βρίσκονται κάτω από τα πόδια μας. 

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας