Ο καρκίνος δεν είναι ταμπού

Ο καρκίνος είναι ασθένεια, όχι κατάρα. Πρέπει να συζητιέται, να τοποθετείται στις πραγματικές του διαστάσεις, να απομυθοποιείται. Και οι εμπειρίες από την επαφή μαζί του να διαδίδονται για να διδάξουν και να προετοιμάσουν τους επόμενους. Αρκετοί δημιουργοί τα τελευταία χρόνια αφηγούνται με κόμικς αυτές τις εμπειρίες. Αλλοτε σκληρά και επώδυνα και άλλοτε χιουμοριστικά.

Η ζωή δεν σταματά όταν ο γιατρός ανακοινώνει τη δυσάρεστη είδηση. Σίγουρα αλλάζει και η θεραπεία γίνεται η πρώτη προτεραιότητα. Παράλληλα, όμως, ο άνθρωπος παραμένει άνθρωπος κι εξακολουθεί να έχει ανάγκες, δικαιώματα, υποχρεώσεις. Να συναναστρέφεται ανθρώπους, να συζητά, να ξεπερνά το πρόβλημα με όσα μέσα μπορεί. Ακόμα και κάνοντας τέχνη για το πρόβλημα. «Η ιδέα να γράψω γι’ αυτό το θέμα δεν προέκυψε από μια προσωπική επιθυμία να ανασύρω μνήμες για ένα τόσο δυσάρεστο γεγονός, αλλά από την επιθυμία που εκφράστηκε επανειλημμένα από φίλους και γνωστούς να αντιμετωπίσω το ζήτημα με χιούμορ. Η επιλογή της μεταφοράς του σε μορφή κόμικς βασίζεται κυρίως στο γεγονός πως, όταν κάνει κάποιος χημειοθεραπεία, έχει πολύ περισσότερο χρόνο να διαβάζει, αλλά πολύ λιγότερη ενέργεια να γράφει. Ετσι, το να μπαίνεις στην ιστορία μέσα από την εικόνα είναι κάτι που πάντα βοηθάει», εξηγεί η Isabel Franc, συγγραφέας της «Αλίσια στη Χώρα των Μικρών Θαυμάτων» (εκδόσεις Anubis).

cancer3 Η στιγμή της ανακοίνωσης για την Αλίσια είναι η αρχή μιας επίπονης περιπέτειας με αίσιο τέλος |

Η ίδια προσβλήθηκε από καρκίνο του μαστού, προχώρησε σε μαστεκτομή και έκανε όλη τη διαδρομή μιας οδυνηρής θεραπείας που θέλησε να μοιραστεί με όσους δεν το έχουν ζήσει. Επιλέγοντας για πρωταγωνίστρια ένα φανταστικό πρόσωπο που έχει πολλά κοινά στοιχεία με τον εαυτό της και σε συνεργασία με τη σχεδιάστρια Susanna Martin, καταγράφει βήμα προς βήμα αυτή τη διαδρομή μέχρι την ίαση. Υπενθυμίζοντας διαρκώς στους αναγνώστες ότι «η ζωή μετά τον καρκίνο δεν είναι πια η ίδια… ούτε, όμως, και τόσο διαφορετική». Και επιχειρώντας ταυτόχρονα να τους προτρέψει να αγωνιστούν για να νικήσουν και να μην παραιτηθούν όσο η ζωή συνεχίζεται.

cancer5 Αριστερά το «Our Cancer Year» του Harvey Pekar και δεξιά το «Μόλις άλλαξα ζώδιο» της Λουσίλ Πετρίδου σε σχέδια της Πόλλυς Πούλιου |

Σε λιγότερο χιουμοριστικούς τόνους, ο Harvey Pekar, δημιουργός της αυτοβιογραφικής σειράς «American Splendor», σε συνεργασία με τη σύζυγό του, Joyce Brabner, κατέγραψαν εν είδει ημερολογίου την εμπειρία τους από το λέμφωμα του πρώτου στο άλμπουμ «Our Cancer Year». «Είναι μια ιστορία για μια χρονιά που κάποιος ήταν άρρωστος, για μια εποχή που θαρρείς πως ο υπόλοιπος κόσμος ήταν άρρωστος κι αυτός. Μια ιστορία για το πώς είναι να νιώθεις αδύναμος και να προσπαθείς να κάνεις τόσο πολλά. Ισως πιο πολλά από όσα νόμιζες ότι μπορείς και χωρίς να ξέρεις τι να κάνεις μετά. Είναι επίσης μια ιστορία για τον γάμο, την εργασία, τους φίλους, την οικογένεια και την αγορά ενός σπιτιού». Με τον Frank Stack στα σχέδια, οι Pekar και Brabner καταθέτουν τις προσωπικές τους εμπειρίες από τις ψυχολογικές επιπτώσεις, τη σωματική εξάντληση, τις παρενέργειες της θεραπείας χωρίς, όμως, να υποβαθμίζουν την καθημερινότητα, τις ανθρώπινες σχέσεις, τη ρουτίνα που σε κρατά ζωντανό μέχρι την ανακοίνωση: «Ο γιατρός είπε ότι είσαι καθαρός. Ούτε ίχνος!».

cancer-2 Η καρκινοπαθής πρωταγωνίστρια του επίσης καρκινοπαθούς Tom Batiuk στο «Lisa’s Story» φαντάζεται την ακτινοβολία που τη διαπερνά σαν μια κόκκινη ακτίνα θανάτου για τα καρκινικά κύτταρα-τέρατα |

Ενα φανταστικό πρόσωπο επιλέγει για πρωταγωνίστρια ο Tom Batiuk στο «Lisa’s Story - The Other Shoe». Μια γυναίκα που διαγιγνώσκεται με καρκίνο του μαστού και ξεκινά μια επίπονη πορεία θεραπείας και συμφιλίωσης με την ασθένεια. Παρά τη θετική εξέλιξη στην αρχή, ο καρκίνος θα είναι μεταστατικός. Οι ακτινοβολίες και η χημειοθεραπεία δεν θα καταφέρουν να τον νικήσουν. Η Lisa θα πεθάνει, καταβεβλημένη αλλά με τον άντρα της στο πλευρό της και τον πατέρα της να της ζητά συγχώρεση. Αυτός ο θάνατος προκάλεσε την οργή πολλών αναγνωστών όταν η σειρά δημοσιευόταν σε συνέχειες σε περισσότερες από 400 εφημερίδες. Κατά τον Batiuk, που υπήρξε και ο ίδιος ασθενής με καρκίνο του προστάτη, «Πολλοί καλοπροαίρετοι αναγνώστες ήλπιζαν ότι την ύστατη στιγμή θα γίνει κάποιο θαύμα. Μα έγινε κάποιο θαύμα στην ιστορία. Απλώς δεν ήταν αυτό που περίμεναν».

cancer-4

Αντίθετα από τον Batiuk, ο Matt Freedman χρίζει τον εαυτό του πρωταγωνιστή στο «Relatively Indolent but Relentless» και αυτοβιογραφούμενος μεταφέρει στους αναγνώστες τις δικές του εμπειρίες μετά τη διάγνωση καρκίνου στη γλώσσα και στο λαιμό του. Και παραμένει πιστός σε κάθε λεπτομέρεια τόσο των ψυχολογικών διακυμάνσεων όσο και της περίπλοκης θεραπείας του. Γι’ αυτόν, η δημιουργία κόμικς εν θερμώ είχε λυτρωτικό χαρακτήρα: «Νιώθω κατάπληκτος από το πόσο απελπισμένος ένιωθα τότε, αλλά ακόμη περισσότερο νιώθω ευγνώμων που κατάφερα να δημιουργήσω αυτό το ημερολόγιο».

Ενα αντίστοιχο και πολύ συναισθηματικό ημερολόγιο «κρατά» και η Λουσίλ Πετρίδου σε σχέδια της Πόλλυς Πούλιου με τίτλο «Μόλις άλλαξα ζώδιο» και υπότιτλο «Πώς νίκησα τον καρκίνο του μαστού» (εκδόσεις Tree), στο οποίο περιγράφει την περιπέτεια από τη στιγμή της διάγνωσης μέχρι την επιστροφή στην κανονικότητα και το πάρτι για την αποθεραπεία όπου η παρέα της τραγουδά «Να ζήσεις Λου και χρόνια πολλά, μεγάλη να γίνεις, να βγάλεις μαλλιά».

cancer-6

Δυο άλλοι δημιουργοί, όμως, μεταφέρουν σε κόμικς την εμπειρία από τον καρκίνο της μητέρας τους. Ο Brian Fies με τον εύγλωττο τίτλο «Mom’s Cancer» περιγράφει τη ζωή της μητέρας του ως ασθενούς με καρκίνο του πνεύμονα και εστιάζει στην επώδυνη θεραπεία που μαζί με την αγάπη της οικογένειάς της την κράτησαν ζωντανή. «Οταν ξεκινούσα πίστευα πως η ιστορία μου αφορούσε το θάνατο. Τελικά προέκυψε πως αφορούσε την ελπίδα», σημειώνει ο Fies ενώ τον επίλογο του βιβλίου γράφει η ίδια η μητέρα του που δεν ξεχνά να αναφερθεί στον σκύλο της, Hero: «Να έχετε έναν Ηρωα που δεν θα σας εγκαταλείψει ποτέ και θα σας βοηθά τις τρομακτικές νύχτες. Να κάνετε συχνά μπάνια για να απαλλαγείτε από τη μυρωδιά των τοξινών. Παρακολουθήστε πολλές κωμωδίες. Κρατήστε μυαλό και χέρια απασχολημένα. Και αναπνεύστε όσο περισσότερο μπορείτε γνωρίζοντας ότι υπάρχουν κάποιοι που σας υποστηρίζουν».

Δεν είχε την ίδια ευχάριστη κατάληξη η περίπτωση του μεταστατικού καρκίνου της μητέρας της Anna Moriarty Lev. Στην αρχή της ασθένειας, η ίδια η μητέρα της δημιουργούσε κόμικς για την περιπέτειά της. Στη συνέχεια, πήρε τη σκυτάλη η κόρη της και εντέλει προέκυψε ένα συνεργατικό έργο 300 σελίδων με μεγάλες δόσεις χιούμορ. «Ελπίζω να φανεί χρήσιμο σε όσους αντιμετωπίζουν κάτι παρόμοιο. Βοηθάει πολύ να υπογραμμίζεις το χιούμορ σε τέτοιες καταστάσεις γιατί διαφορετικά είναι αναθεματισμένα θλιβερές», επισημαίνει η Lev.

Με χιούμορ ή χωρίς, οι δοκιμασίες που περνά ένας καρκινοπαθής και οι οικείοι του είναι αναμφίβολα δυσάρεστες. Η έντεχνη καταγραφή τους σε κόμικς, πιθανώς να απαλύνει τον πόνο του πάσχοντα και τη θλίψη των συγγενών. Σίγουρα, βοηθά τους αναγνώστες να κατανοήσουν το πρόβλημα, να αναζητήσουν λύσεις, να διεκδικήσουν τα δικαιώματα των ασθενών και να βάλουν ένα τέλος στη μοιρολατρία και στη δαιμονοποίηση μιας νόσου που δεν είναι «επάρατος». Αλλά μπορεί να είναι θανατηφόρα.

comics@efsyn.gr

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ