Ο «δράκος του Σέιχ Σου» ζητάει να ακουστεί

mihalis_oikonomoy_eleni_oyzoynidoy_giorgos_hristodoyloy.jpg

Μιχάλης Οικονόμου, Ελενη Ουζουνίδου, Γιώργος Χριστοδούλου

Απ’ ό,τι φαίνεται το θέατρο του Νέου Κόσμου δεν θα σταματήσει φέτος να μας προσκαλεί στην κεντρική και τις περιφερειακές σκηνές του. Μετά τη χαρμόσυνη «Βοσκοπούλα» του στο πατάρι, τη σχολιάσαμε πρόσφατα, ο πολλά βαρύς και όχι «Αρίστος» στο υπόγειο διεκδικεί κι αυτός θέση στη στήλη μας. Αυτοδικαίως. Οι δυο παραστάσεις έχουν πολλά κοινά, όχι λόγω σύμπτωσης, αλλά λόγω συγκυρίας.

Ανήκουν και οι δύο στο τελευταίο απ’ ό,τι φαίνεται κύμα του θεάτρου μας, που έρχεται μετά τη φουσκονεριά των προηγούμενων χρόνων και μοιράζει στις απόπειρες ύφος και σκοπό. Μικρές διανομές, ζωντανά νιάτα και ζωντανή μουσική (Γιώργος Δούσος), αφηγηματικότητα και ευαισθησία, σωματικότητα, άφθονη ενέργεια, χάρη και σεμνότητα, ανεμελιά και τεχνική από πίσω… Υγιή πράγματα. Αυτοί οι νέοι ξέρουν να διηγούνται επί σκηνής μια ιστορία και από ό,τι καταλαβαίνω ξέρουν να την κάνουν θέατρο, χωρίς σοβαροφάνεια, χωρίς μελοδραματισμό, με χιούμορ και άποψη.

Αυτή τη φορά στηρίζονται στο γνωστό, βραβευμένο αφήγημα του Θωμά Κοροβίνη «Ο γύρος του θανάτου» (2010) για την παλιά εκείνη ιστορία του «δράκου του Σέιχ Σου», ενός στυγερού δολοφόνου που έδρασε στα 1963 στο δάσος της συμπρωτεύουσας και σύντομα έγινε μέρος του αστικού μύθου της.

Δεν ήταν μόνο που η κοινωνία τότε ήταν περισσότερο αμαθής σε τέτοια αποτρόπαια εγκλήματα… Ηταν που τα γεγονότα συνδέθηκαν με παράνομα ζευγαράκια στο δάσος της πόλης, που το πράγμα θύμιζε ανάλογες εγκληματολογικές περιπτώσεις του εξωτερικού, που ο Τύπος βρήκε εκεί τη δικαίωση μιας κοινωνίας κλειστής και φοβικής… Τέλος πάντων πολλοί πλάγιοι παράγοντες συνέργησαν στο να γίνει τελικά η υπόθεση σκηνικό τρόμου. Το μόνο που απέμενε σε αυτό ήταν να βρεθεί κάποιος άθλιος της πόλης, βγαλμένος κι αυτός από τα στερεότυπα της ίδιας αστικής μυθολογίας, από τα καταγώγια και τις σκοτεινές κόχες της, για να ολοκληρωθεί το μελόδραμα.

Κι αυτός ανακαλύφτηκε αυτόματα στο πρόσωπο του Αριστείδη Παγκρατίδη, μόλις 23 χρόνων τότε, τύπου ωστόσο αρκετά «σκοτεινού», με κατάλληλο παρελθόν και ακόμα καταλληλότερο προφίλ, που ταίριαζαν αν όχι στο εγκληματολογικό, οπωσδήποτε στο φανταστικό πρόσωπο ενός δολοφόνου λαϊκού θρίλερ. Με συνοπτικές διαδικασίες και τις γνωστές μεθόδους της εποχής ο Παγκρατίδης συνελήφθη, ανακρίθηκε, ομολόγησε και τελικώς δικάστηκε.

Ακόμα και αν μέχρι τέλους επέμενε στην αθωότητά του (η ομολογία του ήταν, όπως φαίνεται, αποτέλεσμα βασανιστηρίων), η πολιτεία ολοκλήρωσε την κάθαρσή της με την καταδίκη του σε εκτέλεση, ειρωνικά στο ίδιο μέρος όπου ο ίδιος έζησε τη μόνη παιδική αθωότητα, στο δάσος που αργότερα ο δολοφόνος μαγάρισε με τα εγκλήματά του: στο Σέιχ Σου.

Σημαντική λεπτομέρεια: η σύλληψη του Παγκρατίδη συνέπεσε με τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη και κατά κάποιον τρόπο τη συνόδεψε. Θα μπορούσε να εκτρέψει το μαζικό ενδιαφέρον από εκείνη. Εις μάτην όμως. Ο κόσμος είδε εξ αρχής τις δύο περιπτώσεις ως διακριτές, διείδε πως αν αυτές συνδέονταν κάπου ήταν στο βαθύ κράτος που τις οργάνωνε.

Στην περίπτωση του Παγκρατίδη υπήρχε εξ αρχής η αίσθηση ότι κάποιος αθώος πλήρωνε χωρίς ατράνταχτες αποδείξεις το έγκλημα ενός άλλου, πως ήταν το εξιλαστήριο θύμα μιας τοξικής ατμόσφαιρας και κάποιων αφανών δολοφόνων.

Από το αποκαλυπτικό βιβλίο του Κοροβίνη μέχρι το υπόγειο του Νέου Κόσμου μεσολαβεί βέβαια εκείνο το είδος που ονομάζουμε «θέατρο του ντοκουμέντου», με την παλιά διάθεσή του να αναψηλαφήσει στοιχεία και να τα εκθέσει. Ο στόχος όμως πλέον πέρα από πολιτικός είναι και θεατρικός.

Το σύγχρονο θέατρο του ντοκουμέντου, ως θέατρο της πραγματικότητας, ζητάει να ανακαλύψουμε μαζί διαφορετικές πτυχές της πραγματικότητας, να δούμε τα πράγματα με άλλο μάτι, να δικαιώσουμε πρόσωπα που χάνονται από τη χρονική απόσταση αλλά και την κοντινή αδιαφορία.

Αυτό που ενδιαφέρει εδώ είναι να γνωρίσουμε πίσω από τον Αριστείδη Παγκρατίδη τον Αρίστο ή «γουρούνα», όνομα που φορέθηκε κάποτε σε ένα παιδί γιατί έψαχνε στα σκουπίδια της Τούμπας για να φάει. Ορφανός από πατέρα στον Εμφύλιο, με τη μητέρα να ξενοπλένει, απόβλητος από τα μικράτα του, μεγαλωμένος σε αναμορφωτήριο, πλάνητας και αποπλανημένος πάντα, ίσκιος της πόλης που ψάχνει πενήντα χρόνια μετά την εκτέλεσή του να φορέσει ένα σώμα και μια φωνή για να ακουστεί στις μαρτυρίες των ανθρώπων που τον γνώρισαν.

Να η μαγική λέξη που ανοίγει κάθε πόρτα: η λέξη «γνωρίζω». Η παράσταση του Νέου Κόσμου ζητάει -ακολουθώντας μια παράδοση που έχει γίνει πλέον θεσμός σε αυτό το θέατρο, αλλά και στο βιβλίο του Κοροβίνη- να γνωρίσει τους άγνωστους, να δει τους αόρατους, να ακούσει τους βουβούς.

Ο Αρίστος ουσιαστικά εμφανίζεται μέσα από τα μάτια των άλλων και μιλάει με τη φωνή τους –κι είναι ακριβώς αυτοί που ποτέ δεν ρωτήθηκαν και ποτέ δεν μίλησαν. Μόνο στο τέλος ακούμε πια τον ίδιο τον «δράκο», όταν το πρόσωπό του Αρίστου δεν ταιριάζει σε αυτόν. Δεν μπορούμε βέβαια να γυρίσουμε πίσω τον χρόνο στη δίκη εκείνη. Μπορούμε όμως να προλάβουμε την επόμενη.

Το θέατρο δεν δικάζει. Μας γνωρίζει όμως εκείνους που αγνοούνται. Μας γνωρίζει τον Αρίστο, όπως παλιότερα έκαναν με τον Κοεμτζή ο κινηματογράφος στην «Παραγγελιά» και η μουσική στο «Μακρύ ζεϊμπέκικο για τον Νίκο».

Τα παραπάνω ανήκουν, το ξέρω, στον χώρο της πρόθεσης. Εδώ όμως μιλούμε για κάτι πιο συγκεκριμένο από αυτά. Η παράσταση του Γιώργου Παπαγεωργίου έχει ψυχή και σώμα. Εχει μαζί, ηλικία. Μεταφέρει την παιγνιώδη διάθεση μιας νέας ομάδας να καταλάβει και να μιλήσει για μια παλιά ιστορία με ό,τι μέσον διαθέτει, με τη φαντασία και τη μαγεία της σκηνής που της αναλογεί. Τρεις ηθοποιοί και ένας μουσικός στην άκρη φτιάχνουν πρώτα το περιβάλλον. Προχωρούν έπειτα στα πρόσωπα.

Στο τέλος αφήνουν για εμάς το ζητούμενο: τη ζωή του Αρίστου και την «ενοχή» του. Και ποια είναι αυτή; Οι περισσότεροι από τους θεατές αποκομίζουν το περιβάλλον μιας κοινωνίας που, όπως έλεγε κάποτε ο Βολτέρος, πρώτα σε καταδικάζει στη φτώχεια και ύστερα σε καταδικάζει εξαιτίας αυτής.

Αλλά δεν θέλω να σταθώ στα προφανή. Θέλω να προχωρήσω στις σκηνές υψηλής σκηνικής αντίληψης που η παράσταση χάρισε. Σε εκείνο το βαρύ ζεϊμπέκικο του Καζαντζίδη να τραγουδιέται από μια τραβεστί της πόλης (!), από το «απόβρασμα» του Μιχάλη Οικονόμου, με ανεπανάληπτο τρόπο (εδώ καταλαβαίνεις τι σημαίνει ρεμπέτικο και τι Καζαντζίδης).

Στον αποκαλυπτικό τρόπο που πίνει τον καφέ της η μητέρα του Αρίστου της Ελένης Ουζουνίδου. Ή στον τρόπο που ένας κοινός περιπτεράς γίνεται μερίδιο κοινωνικής ευθύνης, συμπυκνωμένο σε ένα και μόνο πρόσωπο καθώς ο Γιώργος Χριστοδούλου χτυπάει την εφημερίδα στο τραπέζι. Οι ηθοποιοί είναι σπουδαίοι σε αυτό το θέατρο συνερμηνείας και συνευθύνης. Τους περισσεύει μάλιστα χώρος για να παίξουν, να δουν τα πράγματα πιο ελαφριά. Εχεις αυτό το δικαίωμα, όταν στα σοβαρά υπήρξες σοβαρότατος.

Δικαίως ο κόσμος χειροκροτεί ξανά και ξανά την προσπάθειά τους. Μια μικρή παράσταση στο υπόγειο του Νέου Κόσμου θέλει να θυμηθεί την αδικία της μεγάλης πολιτείας. Να την άρει. Και ίσως να την προλάβει.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας