Ο Αριστοφάνης στην Κίνα

Αυτές τις μέρες οι κάτοικοι της κινεζικής πρωτεύουσας είχαν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν τους «Ορνιθες» του Αριστοφάνη σε σκηνοθεσία Λούο Τζινλίν και Λούο Τονγκ στο Εθνικό Κέντρο Παραστατικών Τεχνών, το γνωστό ως «αυγό», που σχεδίασε ο Γάλλος αρχιτέκτονας Πολ Αντρέ.

Το 2008, χρονιά που πρωτολειτούργησε το θέατρο, είχαν παρουσιαστεί οι «Ορνιθες» από το Θέατρο Τέχνης και ο «Προμηθέας Δεσμώτης» από το Εθνικό Θέατρο, στο πλαίσιο του Πολιτιστικού Ετους της Ελλάδας στην Κίνα. Πέρυσι είχαμε την ευκαιρία να απολαύσουμε τις «Τρωάδες» και τον «Διόνυσο», βασισμένο στις «Βάκχες» του Ευριπίδη, σε σκηνοθεσία Ταντάσι Σουζούκι. Είναι, όμως, η πρώτη φορά που το σπουδαίο αυτό θέατρο παρουσιάζει αρχαίο ελληνικό θεατρικό έργο σε δική του παραγωγή και, επίσης, η πρώτη φορά που παρουσιάζονται οι «Ορνιθες» από κινεζικό θίασο.

Ο Λούο Τζινλίν είναι ο εισηγητής του αρχαίου δράματος στην Κίνα, τόσο με τη διδασκαλία του στην Κεντρική Ακαδημία Δράματος του Πεκίνου, το Τζούλιαρντ της Ασίας όπως θεωρείται, όσο και με το σκηνοθετικό του έργο. Ακαταπόνητος εργάτης και λάτρης του ελληνικού θεάτρου, έχει πάει το αρχαίο δράμα στα πέρατα του κόσμου, από την Ιαπωνία, την Ινδία και τις Φιλιππίνες έως τη Ρωσία, την Αυστραλία και την Κολομβία.

Και, βεβαίως, στη χώρα μας, στη Διεθνή Συνάντηση Αρχαίου Δράματος στους Δελφούς. Πολύτιμη υπήρξε η γνωριμία και η συνεργασία του με τον Θόδωρο Τερζόπουλο, τον οποίο κάλεσε επανειλημμένως για παραστάσεις και σεμινάρια στο Πεκίνο.

Οταν, πριν από λίγα χρόνια, παρουσίασε πρώτη φορά κωμωδία, τις «Θεσμοφοριάζουσες», μου μίλησε για τις δυσκολίες που αντιμετώπισε επειδή η κωμωδία δεν αναπτύχθηκε στην Κίνα αλλά και λόγω της ιδιαιτερότητας της κινεζικής κοινωνίας και της ψυχοσύνθεσης των Κινέζων.

Τώρα, μετά την παράσταση, του θυμίζω εκείνη την κουβέντα μας και ρωτώ εάν υπάρχουν ακόμη αυτές οι δυσκολίες. Απαντάει καταφατικά, «εξακολουθούν να υφίστανται τόσο για τους ηθοποιούς όσο και για το κοινό», τονίζει. Γι’ αυτό, πριν αρχίσουν οι πρόβες, διοργάνωσαν σεμινάριο για να μπορέσουν οι ηθοποιοί να προσεγγίσουν το πνεύμα της κωμωδίας και, ειδικότερα, του Αριστοφάνη.

Η Λούο Τονγκ, κόρη του Λούο Τζινλίν, έκανε τη μετάφραση προσέχοντας το κείμενο να μην ξενίζει το κοινό. Ετσι, επέλεξε να αποδώσει τα ελληνικά κύρια ονόματα σύμφωνα με την εννοιολογική τους σημασία· ο Πεισθέταιρος έγινε Αυτός-που-πείθει και ο Ευελπίδης, Αυτός-που-φέρνει-τύχη, ευτυχία. Προς μεγάλη ανακούφιση των ηθοποιών, γιατί οι Κινέζοι δυσκολεύονται να προφέρουν τις πολυσύλλαβες ελληνικές λέξεις. Επιπλέον, η μετάφραση ενσωμάτωσε στοιχεία του κινεζικού λαϊκού θεάτρου, όπως ένα είδος ταχείας και ρυθμικής εκφοράς του λόγου που θυμίζει ραπ μουσική.

Τι αγγίζει περισσότερο τον Κινέζο θεατή από το αριστοφανικό κείμενο; Η Λούο Τονγκ εξηγεί: «Η ζωή δεν είναι μόνο το τώρα, το παρόν με τους συμβιβασμούς του· είναι και κάτι πέρα από αυτό, κάτι πιο μακρινό... Υπάρχει ένα γνωστό κινεζικό τραγούδι με τον τίτλο “ποίηση και μακριά”, δηλαδή ποίηση και όνειρο, γιατί στα κινεζικά το μακριά ισοδυναμεί με το όνειρο.

Αυτό, ακριβώς, βλέπουν οι Κινέζοι θεατές στην αναζήτηση του Πεισθέταιρου και του Ευελπίδη, γι’ αυτό το κείμενο τους αγγίζει. Επιπλέον, το βρίσκουν πολύ επίκαιρο γιατί αναγνωρίζουν σ’ αυτό φαινόμενα που ζούμε σήμερα, όπως ο ποιητής με τα κούφια λόγια και ο χρησμολόγος...

Τέλος, στην αντιπαράθεση ανθρώπων και πουλιών, οι Κινέζοι αναγνωρίζουν δύο αντιθετικές δυνάμεις: τη Φύση και τον Ανθρωπο που της προξένησε τόσο κακό με την αλόγιστη συμπεριφορά του. Στο τέλος, όμως, έχουμε τη συμφιλίωσή τους, ακόμα και οι θεοί συναινούν. Η ιδέα της αρμονικής συνύπαρξης Ανθρώπου και Φύσης ενυπάρχει βαθιά μέσα σε κάθε Κινέζο, είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένη με την παραδοσιακή του κουλτούρα, είναι ο Λάο Τσε».

Η οικογένεια Λούο κατέχει ξεχωριστή θέση στην ιστορία των Κινεζικών Γραμμάτων και διαδίδει, εδώ και τρεις γενιές, τον ελληνικό πολιτισμό στην Κίνα. Ο πατέρας και παππούς, αντίστοιχα, των δύο σκηνοθετών, Λούο Νιανσένγκ (1903-1990) είναι από τις πιο σεβάσμιες μορφές στην Κίνα, χώρα όπου οι άνθρωποι των γραμμάτων τυγχάνουν μεγάλου σεβασμού και η μνήμη τους τιμάται με ιδιαίτερο τρόπο.

Υπήρξε ο πρώτος Κινέζος φοιτητής στην Ελλάδα, το 1933, μετά από σπουδές στα Πανεπιστήμια Κολούμπια και Κορνέλ. Μετέφρασε Αισχύλο, Σοφοκλή, Ευρυπίδη, Ομηρο, Αίσωπο και Αριστοτέλη. Εξακολούθησε να μεταφράζει ακόμη και σε δύσκολες εποχές, κάτω από το ισχνό φως μιας λάμπας, όταν απαγορευόταν η ανάγνωση ξένων συγγραφέων. Εγραψε μελέτες για το ελληνικό θέατρο και συνέταξε το πρώτο Λεξικό αρχαίας ελληνικής - κινεζικής γλώσσας.

Η απόδοσή του των αρχαίων ελληνικών ονομάτων στην κινεζική ιδεογράμματη γραφή διακρίνεται για τη νοηματική ακρίβεια και τη γλωσσική ομορφιά της και έχει αναγνωριστεί ως ο επίσημος τρόπος απόδοσης των ελληνικών ονομάτων στα κινεζικά.

* αναπληρώτρια καθηγήτρια Ελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Πεκίνου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας