Ο Αϊνστάιν στο πλευρό Ελλήνων φοιτητών

To πογκρόμ εναντίον φοιτητών του Πανεπιστημίου Αθηνών, στους οποίους καταλογιζόταν «κομμουνιστική δράση», προκάλεσε την οργισμένη αντίδραση του διακεκριμένου φυσικομαθηματικού Αλμπερτ Αϊνστάιν.

Ο Αϊνστάιν, που ήταν υπέρμαχος του σοσιαλισμού, με πλούσια κοινωνική δράση, είχε αναπτύξει από τα φοιτητικά του χρόνια δεσμούς με την Ελλάδα μαθαίνοντας και ελληνικά.

Ετσι, όταν πληροφορήθηκε τους διωγμούς των φοιτητών, που έγιναν το 1929 με απόφαση της Συγκλήτου, ο Αϊνστάιν αντέδρασε έντονα και έστειλε αμέσως δύο τηλεγραφήματα.

Το πρώτο απευθυνόταν στον πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο και έγραφε τα εξής:

«Διαμαρτυρόμαστε εντόνως ενάντια στην αποβολή φοιτητών από το Πανεπιστήμιο. Απαιτούμε την ελευθερία στην εκδήλωση των σκέψεων ανάμεσα στους φοιτητές.

Καθηγητής: Αλμπέρ Αϊνστάιν»

Το άλλο, που απευθυνόταν στη Σύγκλητο, υπογραφόταν από ακόμη δύο καθηγητές και έγραφε τα εξής:

«Σύγκλητον Πανεπιστημίου Αθήνας

Διαμαρτυρόμαστε εντόνως ενάντια στην αποβολή των φοιτητών που αγωνίστηκαν για τα πολιτικά τους φρονήματα. Απαιτούμε την άμεσο επανεγγραφή τους».

Οι επιστολές δημοσιεύτηκαν, για πρώτη φορά, στις 23 Μαρτίου 1929, στην εφημερίδα «Ριζοσπάστης», σε πρωτοσέλιδο ρεπορτάζ με τίτλο: «Ο μέγας καθηγητής των Μαθηματικών Αλμπέρ Αϊνστάιν διαμαρτυρήθηκε έντονα στο Βενιζέλο και στη Σύγκλητο του Πανεπιστημίου για τις τελευταίες αποβολές των φοιτητών».

Οι επιστολές του Αϊνστάιν δημοσιευμένες στον «Ριζοσπάστη», 23.3.1929 Οι επιστολές του Αϊνστάιν δημοσιευμένες στον «Ριζοσπάστη», 23.3.1929 |

Παρότι, όμως, ο μεγάλος φυσικομαθηματικός ήταν ήδη παγκοσμίως γνωστός καθώς, μάλιστα, του είχε απονεμηθεί, το 1921, το Νόμπελ Φυσικής «για τη συμβολή του στη θεωρητική φυσική και για την εξήγηση του φωτοηλεκτρικού φαινομένου», οι επιστολές του… αποσιωπήθηκαν από την κυβέρνηση, τη Σύγκλητο αλλά και τον Τύπο της εποχής.

Ωστόσο, δεν θα μπορούσε να περάσει απαρατήρητη η παρέμβαση του Αϊνστάιν από τον επιστημονικό κόσμο.

Ετσι, στο φύλλο της 7ης Απριλίου 1929 της «Ιατρικής Εφημερίδας» δημοσιεύεται άρθρο του προέδρου της συντάξεως της εφημερίδας, ιατρού Σ. Γ. Βλαβιανού, που θεωρούσε ότι έπρεπε να δοθούν τεκμηριωμένες απαντήσεις στη παρέμβαση Αϊνστάιν, αναφέροντας μεταξύ άλλων:

«(…) Και ερωτώμεν διατί η Κυβέρνησις, η σύγκλητος του Πανεπιστημίου και ο Ημερήσιος Τύπος απηξίωσαν να ασχοληθώσι δημοσία με τα ως άνω τηλεγραφήματα Ενός Αϊνστάιν;! Τον περιεφρόνησαν;!!... Αλλά τότε δεν είμαστε καλά!»

[Πηγή: «Ριζοσπάστης» φ. 8 Απριλίου 1929]

Το χειρότερο, όμως, είναι ότι το πογκρόμ εναντίον φοιτητών συνεχίστηκε, με νέες αποβολές από το Πανεπιστήμιο Αθηνών αλλά και απαγόρευση εγγραφής αποβληθέντων σε άλλα πανεπιστημιακά ιδρύματα!

Στα πρακτικά των συνεδριάσεων της Συγκλήτου του Πανεπιστημίου Αθηνών (Πρακτικά Συγκλήτου 1928 - 1929, τόμος 40) αποτυπώνονται αυτά τα μελανά σημεία της ιστορίας του παλαιότερου ανώτατου εκπαιδευτικού ιδρύματος της χώρας.

Η αποβολή, που προκάλεσε τη διεθνή κατακραυγή, ήταν πέντε φοιτητών, της Φιλοσοφικής και της Νομικής, στους οποίους καταλογιζόταν «κομμουνιστική δράση» βάσει εγγράφων της Ασφάλειας, της Χωροφυλακής και σε ορισμένες περιπτώσεις του Γενικού Επιτελείου Στρατού…

Πρακτικό συνεδρίασης της Συγκλήτου 28.2.1929 Πρακτικό συνεδρίασης της Συγκλήτου 28.2.1929 |

Η συνεδρίαση της Συγκλήτου είχε γίνει στις 28 Φεβρουαρίου 1929 και όπως φαίνεται για έναν από τους φοιτητές, τον Γιάννη Τσαγκαράκη, το κατηγορητήριο ήταν βαρύτερο, καθώς «χρεωνόταν» και μια δημοσίευση στον «Ριζοσπάστη» της 26ης Σεπτεμβρίου 1928.

Το κείμενο ήταν ανυπόγραφο. Ομως, η Υποδιοίκηση Χωροφυλακής Βιάννου Κρήτης με έγγραφό της προς τη Σύγκλητο εξέφραζε την άποψη ότι είχε γραφτεί από τον συγκεκριμένο φοιτητή.

Η… χωροφυλακίστικη κρίση έγινε αποδεκτή από τις πανεπιστημιακές αρχές και όπως διαβάζουμε στα πρακτικά της συνεδρίασης, ο πρύτανης Γεώργιος Ματθαιόπουλος αναγνώρισε πως ήταν μεν ανυπόγραφο το δημοσίευμα «πλην συνεταγμένων υφ’ ο πνεύμα εν τω εγγράφω της Υποδιοικήσεως ανεφέρετο»!

Για τον ίδιο φοιτητή, που υπηρετούσε τη στρατιωτική θητεία του, υπήρχε και άλλο… επιβαρυντικό στοιχείο.

Ενα έγγραφο του Συντάγματος Τηλεγραφητών, με το οποίο ενημερωνόταν η Σύγκλητος ότι αυτός «μετετέθη εις τον Πειθαρχικόν ουλαμόν Καλπακίου διότι ήτο φανατικός κομμουνιστής προσπαθών να μεταδώση τας αρχάς του και εις τους άλλους στρατιώτας (…)».

Με αυτά τα «στοιχεία» ο Τσαγκαράκης τιμωρήθηκε με διαρκή αποβολή από το Πανεπιστήμιο.

Ομως, και ένας άλλος φοιτητής, που υποχρεώθηκε να κάνει… δήλωση «ότι ουδέποτε υπήρξεν ούτε θα υπάρξη προπαγανδιστής του κομμουνισμού» δεν γλίτωσε από την ίδια τιμωρία, αν και τέσσερα μέλη της Συγκλήτου είχαν την άποψη ότι έπρεπε να τιμωρηθεί επιεικέστερα με ετήσια αποβολή.

Ιδιαίτερη μνεία πρέπει, πάντως, να γίνει στη φοιτήτρια Ελένη Σακελλαρίου, η οποία αποβλήθηκε βάσει εγγράφων του Αρχηγείου Χωροφυλακής και του Τμήματος Ασφαλείας Πειραιά.

Μετά την αποβολή της φαίνεται ότι η Σακελλαρίου επεδίωξε να εγγραφεί, την επόμενη χρονιά, στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, όπως ονομαζόταν τότε.

Ομως, η εκεί Σύγκλητος δεν τη δέχτηκε…

Μάλιστα, με έγγραφο, που υπογράφει ο αντιπρύτανης Κ. Βογιατζίδης, ενημερώθηκε η Σύγκλητος του Πανεπιστημίου Αθηνών ότι όσοι αποβάλλονται από ένα Πανεπιστήμιο θα θεωρείται πως έχουν αποβληθεί απ’ όλα…

Είναι άγνωστο εάν τελικά η Ελένη Σακελλαρίου κατάφερε να σπουδάσει.

Σίγουρα, όμως, βίωσε έναν σκληρό αποκλεισμό εξαιτίας των ιδεών της.

Η απόφαση της Συγκλήτου, όπως έγραψε στις 13 Μαρτίου 1929 ο «Ριζοσπάστης», ανακοινώθηκε «τη μέρα που κλείνει το Πανεπιστήμιο για να αποφύγουν την εξέγερση των φοιτητών».

Ωστόσο, το Φοιτητικό Τμήμα της «Εργατικής Βοήθειας», μιας οργάνωσης που ιδρύθηκε από το ΚΚΕ το 1924 και λειτούργησε μέχρι το 1935, με στόχο την παροχή υλικής βοήθειας και νομικής υποστήριξης σε πολίτες, οι οποίοι διώκονταν για τα πολιτικά φρονήματά τους, δραστηριοποιήθηκε αμέσως: κυκλοφόρησε προκήρυξη και έστειλε τηλεγράφημα διαμαρτυρίας στο Αντιφασιστικό Συνέδριο που γινόταν στο Βερολίνο και στην Επιτροπή Αμύνης των θυμάτων της λευκής τρομοκρατίας στα Βαλκάνια.

Ο Αϊνστάιν ήταν μέλος της παραπάνω Επιτροπής και μάλιστα αρθρογραφούσε συχνά στο δελτίο της που εκδιδόταν στη Βιέννη, ενώ μετείχε και στο Αντιφασιστικό Συνέδριο μαζί με πολλούς άλλους διεθνούς φήμης επιστήμονες και λογοτέχνες.

Ετσι, μόλις ενημερώθηκε για την αποβολή των πέντε φοιτητών πήρε την πρωτοβουλία να σταλούν τηλεγραφήματα διαμαρτυρίας στον πρωθυπουργό και στη Σύγκλητο.

Πρακτικό συνεδρίασης της Συγκλήτου 28.2.1929 Πρακτικό συνεδρίασης της Συγκλήτου, 21.3.1929. Κλήση σε απολογία φοιτητών |

Ομως, στις 21 Μαρτίου η Σύγκλητος κάλεσε σε απολογία και άλλους φοιτητές της Νομικής, της Ιατρικής και της Φιλοσοφικής Σχολής.

Αφορμή ήταν ένα επεισόδιο που είχε γίνει νωρίτερα στη Νομική, όταν μέλη ενός «αντικομμουνιστικού ομίλου» που δρούσε στο Πανεπιστήμιο έσκισαν μια προκήρυξη δύο μελών της «αριστερής παράταξης» του Δ.Σ. του φοιτητικού συλλόγου της σχολής.

Εκείνη την ώρα, μέσα στο Πανεπιστήμιο, βρισκόταν ένας αστυφύλακας, ο οποίος υπέδειξε τους «υπαίτιους» φοιτητές, κατά… σύμπτωση όλοι ανήκοντες στην αριστερή παράταξη της σχολής.

Οι συντηρητικές εφημερίδες ξεσπαθώνουν.

Η «Βραδυνή» σε πρωτοσέλιδο εμπρηστικό σχόλιο της, στις 8 Μαρτίου, ζητάει να διωχθούν από το Πανεπιστήμιο «οι απειθαρχούντες, οι διαφωνούντες».

Στις 25 Απριλίου έχουν κληθεί από τη Σύγκλητο να απολογηθούν συνολικά 8 φοιτητές τόσο για το παραπάνω επεισόδιο όσο και για μια αποχή των φοιτητών της Φιλοσοφικής.

Τα πρακτικά της συνεδρίασης είναι αποκαλυπτικά, καθώς φαίνεται ότι η παρουσία αστυνομικών στον χώρο του Πανεπιστημίου ήταν σχεδόν… καθιερωμένη αλλά και πως τα μέλη του λεγόμενου «αντικομμουνιστικού ομίλου» είχαν εξασφαλισμένη ατιμωρησία.

Παράλληλα, αποκαλύπτεται παρέμβαση του Υπουργείου Παιδείας που ζητάει εγγράφως «να εφαρμοσθούν κατά των εξ αυτών [εν. φοιτητών] αποδεδειγμένως πρωτοστατούντων εις την κομμουνιστικήν εν τω Πανεπιστημίω προπαγάνδαν τα ενδεικνυόμενα μέτρα […]» ενώ με άλλο έγγραφο η Αστυνομική Διεύθυνση «βεβαιοί […] ότι οι ειρημμένοι φοιτηταί είναι γνωστοί κομμουνισταί».

Μέσα σε αυτό το κλίμα ο πρύτανης και ορισμένοι καθηγητές ζητάνε από τους φοιτητές «δηλώσεις».

Αντιγράφουμε από τα πρακτικά:

«Πρύτανις: Είσαι κομμουνιστής;

Ν. Πανούσης (φοιτητής της Φιλοσοφικής): Δεν είμαι κομμουνιστής, εξ άλλου τούτο τεκμαίρεται διότι ο πατήρ μου είναι ιερεύς […]».

Ωστόσο, και σε αυτή την περίπτωση η «δήλωση» δεν έσωσε τον συγκεκριμένο φοιτητή από την ποινή της διαρκούς αποβολής.

Αντίθετα, ένας άλλος φοιτητής που επίσης κλήθηκε να κάνει «δήλωση», καθώς επικαλέστηκε ότι έχει… σπίτια, κατάφερε ν’ αναβληθεί η υπόθεσή του και όπως φαίνεται να «ξεχαστεί» γι’ αυτόν το θέμα.

Ο διάλογος του φοιτητή Κανέλη με τον καθηγητή Σκάσση είχε ως εξής:

«Σκάσσης: Περιουσίαν έχετε;

Κανέλης: Εχω εις Πειραιά σπίτια κληρονομιά του πατρός μου

Σκάσσης: Είσαι κομμουνιστής;

Κανέλης: Δεν είμαι κομμουνιστής. Αλλως τε τούτο δεν με συμφέρει, αφού έχω σπίτια».

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας