Νεωστί πλασθείσες λέξεις και φράσεις

vlastaris.jpg

Ο πρώην διευθυντής της «Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας» και του περιοδικού «Εψιλον», παρουσιάζει το «Λεξικό χωρίς γραβάτα» | EUROKINISSI/ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΟΝΗΣ

Λεπτολόγος και τυπολάτρης, ψείρας στο έπακρο πά’ να πει, ανακάλυψε, έστω και καθυστερημένα, το πηγαίο τάλαντο λεξικογράφου το οποίο καταχώνιαζαν μέσα του οι εργώδεις ενασχολήσεις του παρελθόντος. Τα μνημόνια και οι κώδικες όσων τα υπηρετούν λειτουργούν ενίοτε ευεργετικά, φέρνοντας στην επιφάνεια τα κρυφά μας χαρίσματα. Ο εκ Κύθνου ορμώμενος Γιάννης Βλαστάρης υπήρξε επί δεκαεπτά συναπτά έτη διευθυντής μου στην «Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία» και γνωρίζω από πρώτο χέρι τα χούγια του.

Ευκαιρίας δοθείσης, τουτέστιν πολύ συχνά, έβγαινε στην αίθουσα σύνταξης της εφημερίδας, καυτηριάζοντας με δηκτικό και ειρωνικό τόνο τα γλωσσικά ολισθήματα δημοσιογράφων και πολιτικών. Δεν συγχωρούσε εύκολα τους μακαρονισμούς και τις ελληνικούρες. Δώριζε στους συντάκτες όσα πονήματα διόρθωναν την εσφαλμένη χρήση παροιμιωδών φράσεων κι όταν κάποιο ρεπορτάζ αναφερόταν στον ξύλινο δημόσιο λόγο, έστυβε την γκλάβα του με τις ώρες να εντοπίσει τα πιο κραυγαλέα κλισέ. Ζητούσε κατόπιν από το ατελιέ να τα εκθέσει σε ζωηρά γραφήματα για να εντυπωθούν εξόφθαλμα στον αναγνώστη.

Ξάφνου ένα βράδυ του 2015 ετοίμαζε καφέ στην κουζίνα με την τηλεοπτική συσκευή να παίζει στο σαλόνι στη διαπασών. Ενα ρίγος τον διαπέρασε ασυναίσθητα. Ευτυχώς δεν χύθηκε το καϊμάκι. Ας μας εξηγήσει, όμως, ο ίδιος: «Πρωτάκουσα στο δελτίο ενός καναλιού λέξεις που αγνοούσα, δίπλα σε διατυπώσεις που ήξερα μεν, αλλά με διαφορετική σημασία από εκείνη που τους έδινε ο εκφωνητής. Αλλάζοντας δωμάτιο και πλησιάζοντας ξανά τη μικρή οθόνη, εικόνα και ήχος ολοκλήρωσαν τη σύγχυση: η δική τους επικαιρότητα περιέγραφε άλλη από τη δική μου πραγματικότητα».

Ιδέα φαεινή τον καθήλωσε στον καναπέ. Βάλθηκε έκτοτε να καταγράψει σχολαστικά τις νεωστί πλασθείσες λέξεις από εκπροσώπους της νεόκοπης κυβέρνησης και την αναπαραγωγή τους στα ερτζιανά. Μόλις συγκέντρωσε περίπου 350 λήμματα, τα τύπωσε σε βιβλίο με τίτλο «Λεξικό χωρίς γραβάτα» (εκδόσεις Αρμός, 2017). Ορίστε μια μικρή γεύση: «Νεολογισμοί (οι) ουσ. Η κατασκευή νέων λέξεων ή η χρησιμοποίηση γνωστών όρων με αλλαγμένο το νόημά τους. Η προπαγάνδα τούς χρησιμοποιεί για προφανείς στόχους. Ετσι γνωστές διατυπώσεις αντικαθίστανται από άλλες (Τρόικα–Θεσμοί) ή αποκτούν διαφορετικό περιεχόμενο (Πρόγραμμα–Μνημόνιο). Υπάρχουν, όμως, και απίθανες επινοήσεις, όπως “προτεραιοποιώ” ή “δηθενάδες”. Αυτά σχολιάζουμε εδώ».

Κοντολογίς ο Βλαστάρης ασκεί δριμεία κριτική στην πρωτοδεύτερη φορά Αριστερά με ολίγην Ακροδεξιά, αλλά στο βάθος ξεσκεπάζει τη διπλή γλώσσα της εξουσίας, οιοσδήποτε κι αν την εκπροσωπεί. Παραθέτω ορισμένα ακόμα λήμματα: «Νταούλια (τα) ουσ. Κρουστό παραδοσιακό μουσικό όργανο, το οποίο συχνά συνοδεύει το πνευστό λαϊκό όργανο ζουρνά. Τώρα, το ποιος σέρνει τον χορό μπορείτε να το υποθέσετε μόνοι σας». «Ιδιωτικοποιήσεις (οι) ουσ. Ολέθριες το 2014, συμπαθείς το 2015, σωτήριες το 2016, απαραίτητες το 2017».

Οπλισμένος με χιούμορ ο όψιμος λεξικογράφος εξακολουθεί: «Δομές (οι) ουσ. “Κλειστές δομές” αποκαλούνται μετά το 2015 όσοι χώροι παραμονής μεταναστών αποκαλούνταν “κρατητήρια”, “κολαστήρια” και “αποθήκες ψυχών” προ του 2015. Οπως αναρωτιόταν και η παλιά διαφήμιση, “Είδες η Δομή;”». «Λιμάνι (το) ουσ. “Λιμάνι της αγωνίας” ήταν ο Πειραιάς όταν η Cosco διαχειριζόταν δύο απ’ τους προβλήτες του. Λιμάνι... ανέμελο έγινε, μόλις η Cosco πήρε ολόκληρο τον ΟΛΠ».

 

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας