Το νέο μεγάλο παιχνίδι στη Μέση Ανατολή

Προσπαθώντας να κατανοήσουμε τον κόσμο γύρω μας, η πρώτη ενστικτώδης αντίδρασή μας είναι να ταυτοποιήσουμε φίλους και εχθρούς, θύματα και θύτες, αυτούς με τους οποίους μπορούμε να ταυτιστούμε, έστω και εν μέρει, και τους αντιπάλους. Η λογική αυτή δεν ακολουθεί πάντοτε κριτήρια ηθικής τάξης, ούτε υπακούει στην οποιαδήποτε συνέπεια, επιστημονική ή αισθητική ή άλλη.

Το θέμα είναι ότι κι αυτή ακόμη η λογική, η καθαρά αυθαίρετη, είναι πεπερασμένη, όταν δεν μπορεί, ούτε στο ελάχιστο, να οδηγήσει σε ταυτίσεις, όταν πέφτει σε χάσματα, όταν συγκρούεται συνεχώς με την πραγματικότητα.

Η σημερινή κατάσταση σε αυτό που αποκαλούμε Μέση Ανατολή ξεφεύγει με ευκολία από οποιαδήποτε προσπάθεια σχηματοποίησης. Δεν αντιμετωπίζει εδώ ο μέσος ενδιαφερόμενος αναγνώστης μόνο το σύνηθες δίλημμα της αδυναμίας επιλογής ανάμεσα σε διαφορετικής μορφής δικτατορίες, τυραννίες, εξτρεμισμούς, ιμπεριαλισμούς. Το πρόβλημά μας δεν είναι να αναλογιστούμε μόνο αν είναι καλύτερος, ηθικά ή πολιτικά, ο Ασαντ από τον αλ – Μπαγκντάντι ή αν η σαουδαραβική μοναρχία είναι περισσότερο ή λιγότερο εγκληματικό καθεστώς από την ισλαμική δημοκρατία της Τεχεράνης.

Στο νέο μεγάλο παιχνίδι ισχύος που διαδραματίζεται αυτή την εποχή στην τεράστια περιοχή ανάμεσα στη Μεσόγειο και την Ινδία, οι συμμαχίες αλλάζουν συνεχώς και με εξαιρετική ταχύτητα, συμπαρασύροντας μαζί τους όχι μόνο κάθε προσπάθεια επί χάρτου γεωστρατηγικών σχεδιασμών, αλλά και κάθε απόπειρα νοηματοδότησης των αλλαγών με οποιοδήποτε πρόσημο, θρησκευτικό, ιδεολογικό, πολιτικό ή άλλο. Αυτό σημαίνει ότι οι παλιές βεβαιότητες χάνονται. Τα στρατόπεδα πλέον δεν σχηματίζονται πάνω στις ραφές προαιώνιων σχισμάτων, όπως αυτό μεταξύ Σουνιτών – Σιιτών, ή πάνω στη βάση της σχέσης με τη Δύση. Το ίδιο δύσκολο είναι να καταλάβουμε τι συμβαίνει αν μείνουμε απλώς και μόνο στην επιφάνεια του ισλαμικού φονταμενταλισμού ή αν χρησιμοποιήσουμε ως κλειδί τις εξαγγελίες της αραβικής άνοιξης ή ακόμη κι αν μείνουμε στο τι δείχνουν ότι θέλουν οι εμπλεκόμενοι.

Αν πρέπει να αναδείξουμε κάποια στοιχεία αυτού του νέου, συνεχώς μεταβαλλόμενου τοπίου, θα πρέπει να μιλήσουμε για την αυξανόμενη αυτοπεποίθηση των εμιράτων του Κόλπου, που, ασχέτως του στρατοπέδου στο οποίο κάθε φορά επιλέγουν να ενταχθούν, τολμούν να μιλούν με διαφορετική γλώσσα από αυτήν του μέχρι τώρα κύριου προστάτη τους, της Σαουδικής Αραβίας, να υποστηρίζουν πραξικοπήματα κατά των συμμάχων του Ριάντ, όπως συνέβη πριν δεκαπέντε περίπου μέρες στην Υεμένη, να αψηφούν, τέλος, τις απειλές και τις κυρώσεις της Δύσης.

Θα πρέπει να μιλήσουμε για τις σαουδαραβικές επιχειρήσεις προπαγάνδας, που προσπαθούν να κάνουν το άσπρο - μαύρο, παρουσιάζοντας το Ιράν ως τη γενέτειρα της σημερινής τζιχαντιστικής, εγκληματικής τρομοκρατίας. Για την προσέγγιση Ταλιμπάν – Ιράν και την απομάκρυνση των πρώτων από τη βαριά σκιά τού πάντα ασταθούς Πακιστάν. Για τον Λίβανο, που βαδίζει σε πολύ λεπτό σχοινί, καθώς η, εδώ και καιρό, κυρίαρχη Χεζμπολάχ προσπαθεί να κατανοήσει τα διαδικαστικά της άσκησης αληθινής εξουσίας.

Για τις εσωτερικές διεργασίες της Σαουδικής Αραβίας, όπου η αναγνώριση της -σε πολύ λίγο καιρό- απώλειας κάθε οικονομικής ισχύος, εξαιτίας της υποβάθμισης της σημασίας των ορυκτών καυσίμων, οδηγεί σε συμβολικές κινήσεις στο κοινωνικό πεδίο, αλλά και σε αληθινές μάχες στο πολιτικό. Για την εσωτερική προδοσία της αυτονομιστικής παράταξης στο ιρακινό Κουρδιστάν και το κλίμα δυσφορίας εναντίον της κεντρικής ιρακινής κυβέρνησης που επικρατεί ακόμη και στον σιιτικό νότο και την ανατολή της χώρας. Για την Αίγυπτο, που έχει επιστρέψει πλέον στον δρόμο της σταθερότητας και της στυγνής δικτατορίας, συντασσόμενη με τη Σαουδική Αραβία στον αγώνα κατά του ισλαμισμού και των Αδελφών Μουσουλμάνων.

Σε αυτό το κατακερματισμένο και γεμάτο αντιφάσεις τοπίο, θα πρέπει να διαβάσουμε και τους στρατιωτικούς λεονταρισμούς της Αγκυρας. Η Τουρκία ξέρει να ελίσσεται και να εκμεταλλεύεται τα κενά ΗΠΑ - Ρωσίας. Ξέρει επίσης ότι μπορεί πάντα να στηρίζεται στον τρόμο που προκαλεί η από μέρους της χρήση ωμής βίας και η συνεχής επίδειξη αδιαλλαξίας. Μπορεί να βασίζεται στην υποστήριξη των επαγγελματιών εγκληματιών του τζιχάντ και να χρησιμοποιεί το εξαιρετικά σημαντικό, για τις σχέσεις της με τη Δύση, πλεονέκτημα του προσφυγικού.

Ομως, πίσω από τον κουρνιαχτό, μπορεί κανείς να παρατηρήσει: α) ότι η τουρκική κυβέρνηση έχει σχεδόν πλήρως αποδεχτεί την εμπλοκή Ασαντ στο μεταπολεμικό παιχνίδι διανομής της εξουσίας στη Συρία, έχοντας δεχτεί έναν εξαιρετικά προσωρινό συμβιβασμό με τη Ρωσία β) ότι ο Ερντογάν κατανοεί ότι δεν έχει πολλά περιθώρια να διακινδυνεύσει στρατιωτική εμπλοκή με τις ΗΠΑ, γ) ότι η στρατιωτική επιχείρηση γίνεται πολύ περισσότερο για λόγους εσωτερικής πολιτικής, εν όψει και των επερχόμενων προεδρικών εκλογών, δ) ότι το μεγάλο στοίχημα για την Τουρκία, πέραν του κουρδικού, είναι η διαχείριση των Σύρων προσφύγων, στο εσωτερικό των οποίων έχουν παρεισφρήσει πολλοί τζιχαντιστές, πρώην σύμμαχοι, μάλλον απογοητευμένοι και σίγουρα επικίνδυνοι.

*Αναπληρωτής καθηγητής στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας