Μπαίνω νωρίς στην ποίηση

Βιβλία στο προσκέφαλο: Πολυαγαπημένα, πολυδιαβασμένα, βιβλία που μας διαμόρφωσαν ή μας στήριξαν σε δύσκολες στιγμές. Πρόσωπα της γραφής ξεφυλλίζουν την «αυτοβιογραφική» βιβλιογραφία τους.

Ο σημερινός φιλοξενούμενος της στήλης μας είναι δοκιμιογράφος, που έχει μελετήσει ποιητές της Θεσσαλονίκης και ποιητικές διαδρομές που έλκονται από τον εξπρεσιονισμό ή τον μοντερνισμό, αλλά και ποιητής, όπου το πένθος, η απουσία, η βία, η οντολογική και η ιστορική περιπέτεια της ύπαρξης κεντρίζουν την ποιητική του.

Ο Πέτρος Γκολίτσης (καλύπτει τη βιβλιοκρισία της ποίησης στο Ανοιχτό Βιβλίο) ανακαλεί, άμεσα και ευθύβολα, πρόσωπα, εικόνες, σελίδες, πορείες και στάσεις της πολυσυλλεκτικής αυτοβιβλιογραφίας του.

Επιμέλεια: Μισέλ Φάις

Προτού καν μπω στην εφηβεία ζούσα μέσα σε τοπία και δέντρα ζωγραφισμένα εξπρεσιονιστικά. Από τους ζωγράφους Στερίκα Κούλη (1921-1995), Κώστα Λούστα (1933-2014) και Στέλλα Γκολίτση (1952), στων οποίων τα εργαστήρια πρωτοέπιασα όχι μόνο τις πρώτες ύλες που άρχισαν να σχηματίζουν το όποιο μελλοντικό μου πρόσωπο, αλλά και τα αναγνώσματά μου.

Τα Ημερολόγια (1898-1918) του Πάουλ Κλέε, την Ιστορία της Μοντέρνας Ζωγραφικής του Χέρμπερτ Ριντ, το Σημείο Γραμμή Επίπεδο και το Για το πνευματικό στην τέχνη του Καντίνσκι, και εκατοντάδες βιβλία τέχνης, π.χ. για τον Ντε Κίρικο, του οποίου οι μεταφυσικές -εξωχρονικές- πλατείες με οδήγησαν στις πρώτες μου γραμμές και πλατφόρμες.

Στα παραπάνω προστίθενται τα βιβλία της εφηβικής μου ηλικίας. Αυτά της «οικογενειακής βιβλιοθήκης». Εκ των οποίων, πέρα από τα Νομικά, Οικονομικά και των Πολιτικών Επιστημών του πατέρα, για κάποιον λόγο επιμένει να μου εμφανίζεται ως πρώτο το ποιητικό Ανταποκρίσεις του Γιάννη Ρίτσου.

Eπειτα είναι ο ίδιος ο πατέρας με τα βιβλία στα χέρια του. Από τη μια να διαβάζει Το Κράτος Η Εξουσία Ο Σοσιαλισμός του Πουλαντζά και από την άλλη μελέτες για τον Πλάτωνα. Να τον ρωτώ και αυτός να μου αφήνει βιβλία ανοιχτά στο γραφείο. Εδώ θυμάμαι και τα βιβλία για την Εξέλιξη των ειδών, πέρα από αυτά του Δαρβίνου. Τα οποία και αναμείγνυα με τον Καπετάν Μιχάλη του Καζαντζάκη, τον Ζαρατούστρα του Νίτσε, κ.ά.

Κατόπιν, μπαίνω νωρίς στην ποίηση, ακούγοντας στο σπίτι κυρίως για τον Καβάφη. Ο οποίος πέρα από την ποιητική τεχνουργική του φέρνει την ιστορική του προοπτική στο τραπέζι, την οποία και αναμειγνύουμε με τα θέματα της οικογένειας. Τα εμφυλιοπολεμικά τραύματα ανοιχτά. Ο ένας παππούς από τη μία μεριά, ο άλλος από την άλλη. Τα οστά να αναμειγνύονται με εγκλήματα και με βιβλία.

Ανέτοιμος, με τέτοιον «ψυχισμό» και με τα ερεθίσματα της εποχής, συναντώ τον Αγγελόπουλο. Τον άνθρωπο, τις ταινίες του και τα σενάριά του (π.χ. 10¾) τα οποία συγκρατώ στη βιβλιοθήκη ως τοτέμ, μαζί με αυτά του Σολωμού και με τα χειρόγραφα του Σαχτούρη.

Στο σχολείο, μέσω των βιβλίων της Λογοτεχνίας, ανοίγομαι στους Ελιοτ, Σεφέρη, Σαρτρ, Καμί, Αναγνωστάκη, Δάλλα, ενώ επίσης επιμένουν μέσα μου πρωτίστως ο Σολωμός (ιδίως οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι), ο Βιζυηνός και ο Παπαδιαμάντης με τη Φόνισσά του.

Τα άπαντα του Σεφέρη -και ιδίως το Ημερολόγιο Καταστρώματος Β’- τα αγαπώ όσο ελάχιστα βιβλία, τα οποία με βάζουν οριστικά στην ποίηση.

Παρών και πάλι ο Καβάφης, μαζί με τους προσωκρατικούς που με ανοίγουν και στη Φιλοσοφία στην οποία μέσω των κλασικών φτάνω και επιμένω σήμερα στους Μπαντιού και Ντεριντά.

Επειτα έρχονται η «Κίχλη» του Σεφέρη, τα Τέσσερα Κουαρτέτα του Ελιοτ, οι Ελεγείες του Ντουίνο του Ρίλκε, η Ηλιόπετρα του Πας.

Στα φοιτητικά μου χρόνια, στη γενέτειρα Θεσσαλονίκη περνάω και παίρνω την πρώτη μου οριστική μορφή μέσα από τις σωζόμενες τραγωδίες του Ευριπίδη, του Αισχύλου και του Σοφοκλή. Από όπου και αντιλαμβάνομαι και διασχίζω και τις γραμμές-προβολές του Ευριπίδη, τον Ντοστογιέφσκι και τον Κάφκα, φτάνοντας στον Μπέκετ.

Επίσης με απασχολεί έντονα το Σμιλεύοντας το Χρόνο του Αντρέι Ταρκόφσκι, από όπου περνάω και στην ποίηση του Αρσένι και της Αχμάτοβα.

Αυτά τα χρόνια συναντώ τον ποιητή και πανεπιστημιακό Φάλκο-Αρβανιτάκη, ο οποίος πέρα από το δικό του έργο (Δίκαιοι, 1974) με βοηθά να περάσω στους Χέλντερλιν, Μαν, Μάρκες και στη Θεωρία της Λογοτεχνίας και στην Κριτική, π.χ. Βελουδής, Δάλλας, Ν. Βαλαωρίτης, Adorno, Eagleton, Bloom.

Και έπειτα στο Λονδίνο. Εκεί συναντώ τους Eric Hobsbawm και Harold Pinter, τους ίδιους και τα βιβλία τους. Επίσης επιμένω στους Isaiah Berlin, Mark Mazower (στο θεμελιώδες Salonica, City of Ghosts), στον Μ.Η. Abrams (The Mirror and the Lamp), στο πρωτότυπο αποκλειστικά πια, όπως και στους Wordsworth, Coleridge, Thomas, Pound.

Kαι μετά επιστροφή στην πατρίδα. Ξανά Ομηρος, κυρίως Ιλιάδα, και Πρίμο Λέβι. Οπου πέρα από τον Πρίαμο που ζητά το πτώμα του γιου του από τον Αχιλλέα για να το θάψει ως αρμόζει, παραμένω άφωνος απέναντι στην ασπίδα που φιλοτεχνεί ο Ηφαιστος για τον Αχιλλέα. Οπως απέναντι και στην ευρωπαϊκή Οδύσσεια του Λέβι στην Ανακωχή, όπου αναβιώνονται τα ερείπια του ιστορικού Τόνι Τζαντ που μας φτάνουν στις μέρες μας.

 Τελευταίο βιβλίο του Π. Γκολίτση είναι η ποιητική συλλογή «Σκάζοντας κρέας» (Θράκα, 2017).

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ