Μια βραδιά γνήσιου γέλιου

ΤΗΕΑΤΡΟ

«Το δάνειο», Θέατρο Νέου Κόσμου - Κεντρική Σκηνή. Γιάννης Σαρακατσάνης, Μιχάλης Οικονόμου

Ωρα για διασκέδαση. Το πρωτοφανέρωτο έργο του Καταλανού Τζόρντι Γκαλθεράν στη σκηνή του Νέου Κόσμου δανείζει σε όλους μας ένα κάπως σοφιστικέ, κάπως πολιτικοποιημένο άλλοθι της αληθινής θεατρικής κωμωδίας. Το ᾽χα σημειώσει και με την ευκαιρία της Ρεζά στο «Βρετάνια» πριν από λίγο καιρό: είναι απίθανο το τι σκαρφίζεται αυτό το βουλεβάρτο για να τυλίξει την παλιά, δοκιμασμένη, εύγευστη συνταγή του.

Εδώ, το περιτύλιγμα περιλαμβάνει την οικονομική κρίση, το τραπεζικό σύστημα, τη δανειοδότηση, μέχρι και αναφορές στην τεχνοκρατική ανταλλαγή του πολιτικού με το γραφειοκρατικό σύστημα εγγυήσεων… Με τον νου σας βάλτε ό,τι άλλο χρειάζεται για να ονομαστεί ένα έργο «επίκαιρο»… και μετά φανταστείτε να σας ξεσηκώνει με την πιθανή του απιθανότητα, με τη σοβαρή κωμικότητα, με την έκφυλη ηθικοφροσύνη και –πάνω από όλα!– με την ίδια παλιά εκείνη εφαρμογή μιας απίστευτης βιρτουοζιτέ, που κάνει ένα θέατρο να διασκεδάζει, να σείεται, να διαφεύγει.

Για την υπόθεση: Ενας απίθανος τύπος προσέρχεται σε κάποιο πολύ πιθανό υποκατάστημα τράπεζας εν μέσω κρίσης για να ζητήσει –τι άλλο;– κάποιο μικρό αλλά αναγκαίο γι’ αυτόν δάνειο. Τίποτα το ιδιαίτερο σε αυτό. Το ιδιαίτερο ξεκινάει όταν ακούμε ότι, καθώς του λείπουν οι απαραίτητες «εγγυήσεις», το μόνο που έχει για να υποβάλει στην τράπεζα σαν εχέγγυο είναι ο λόγος της τιμής του! Αρκετό;… Οχι βέβαια!

Οι τράπεζες σήμερα ως γνωστόν είναι άλλες από τις τράπεζες του χθες. Σήμερα πλέον ζητούν διαπιστευτήρια, που μέχρι πρόσφατα οι ίδιες χαρακτήριζαν αδιάκριτες λεπτομέρειες.

Ο διευθυντής λοιπόν του υποκαταστήματος, τύπος ασορτί στο Μοντριάν-περιβάλλον που η τράπεζα διάλεξε ώστε να δείξει την ποπ προτίμησή της στην εφαρμοσμένη τέχνη, όπως είναι εύλογο, του αρνείται ευγενικά... Τότε ο τύπος αναγκάζεται να προσφύγει στον ωμό εκβιασμό: με το φοβερό επιχείρημα ότι αν ο τραπεζίτης δεν ενδώσει στο αίτημά του, ο ίδιος τότε θα αναγκαστεί να κάνει τη σύζυγο του τραπεζικού να ενδώσει στην ανηλεή γοητεία του... Θα την ξελογιάσει. Θα την εκμαυλίσει. Θα τη χειραγωγήσει. Θα την πλανέψει. Και θα τη στρέψει εναντίον του. Στον λόγο της τιμής του…

Ακραία κωμική συνθήκη

Σας φαίνεται απίθανο; Αδιανόητο, αδύνατο; Ή μήπως κάτι εντελώς αδιάφορο; Δείτε το έργο πρώτα. Μη σας ξεγελάει ότι στην παράσταση του Νέου Κόσμου τίποτα δεν φαίνεται αρχικά «κωμικό»: η υπόθεση έχει να κάνει με δύο μάλλον σοβαρούς ανθρώπους, σε ένα υπερβολικά σοβαρό περιβάλλον, σε ένα υπερβολικά σοβαρό παρόν.

Αν σε αυτούς όμως εφαρμοστεί μια τέτοια «κωμική συνθήκη», τα πάντα μετατρέπονται σε θεατρικό στοίχημα. Μπορείς να κρατήσεις ενεργή για πολύ μια τόσο ακραία συνθήκη; Μπορείς να κατορθώσεις να εκταθεί σε διάρκεια η πρώτη, φυσική αντίδραση του διευθυντή στο απίθανο επιχείρημα του συνομιλητή του; Η λογική και το έθος απαιτούν ασφαλώς να τον πετάξει από το γραφείο του. Οχι η κωμωδία.

Ο Γκαλθεράν μπορεί να το κάνει. Για μια φορά λοιπόν ας εκφράσω τον θαυμασμό μου πρώτα απ’ όλα σε αυτούς τους απίστευτους συγγραφείς –έχουμε κι εδώ τους δικούς μας– που μπορούν να συμπιέσουν χρόνο, χώρο και καταστάσεις για να μας κάνουν να πιστέψουμε πως κάτι τόσο μαγικό συμβαίνει στο θέατρο. Στη «Μις Τζούλια» του Στρίντμπεργκ συμβαίνει κι αγριευόμαστε. Στην «Ιστορία του ζωολογικού κήπου» του Αλμπι συμβαίνει και θορυβούμαστε. Κάπου αλλού, γίνεται και κλαίμε. Εδώ, στο «Δάνειο» του Νέου Κόσμου, το βλέπουμε και γελάμε.

Βουλεβάρτο τσέπης

Εχω αφήσει φυσικά κάθε αναφορά σε πολιτικο-οικονομικές συνιστώσες. Πρώτον, γιατί έχω συνηθίσει να πετάω το περιτύλιγμα όταν ανοίγω το δώρο. Και έπειτα, δεν σκοπεύω να πέσω στην παγίδα ούτε αυτή τη φορά, ώστε να εμπλακώ σε υψηλόφρονες συζητήσεις περί πολιτικής ή τραπεζικής εμπιστοσύνης. Σιγά μην την πατήσω.

Το έργο θα μπορούσε να βρίσκεται δίπλα σε εκείνα με τους οξύμωρους τίτλους και τα πολλά αποσιωπητικά, σαν το: «Παρακαλώ ξελογιάστε τη… γυναίκα μου» ή «Τα λεφτά ή τη… γυναίκα σας». Πρόκειται για φάρσα ηθών, με πικάντικες μάλιστα λεπτομέρειες, ένα βουλεβάρτο τσέπης για δύο ρολίστες και για μεγάλο κοινό. Μπορεί να χρησιμοποιεί το περιρρέον τοπίο, όπως και την υπόγεια αντιπάθειά μας για τους τραπεζίτες, ωστόσο –σε αντίθεση με το τι λέει και τι κάνει– δίνει πολύ σοβαρές εγγυήσεις και διαθέτει όλα τα εχέγγυα για τη διασκέδασή μας.

Αρκεί βέβαια να διαθέτει τους ηθοποιούς που θα το υποστηρίξουν. Και πραγματικά τίποτα δεν σταματά στη σκηνή το φοβερό δίδυμο των Μιχάλη Οικονόμου και Γιάννη Σαρακατσάνη από το να εκραγούν πάνω της. Τι σπουδαία γενιά ηθοποιών διαθέτει το ελληνικό θέατρο! Δείτε δύο από αυτούς τώρα, καθώς έρχονται από διαφορετικά μονοπάτια, να αποδίδουν την κωμικότητα με τόση σοβαρότητα και ευελιξία, τόση λεπτομέρεια και ένταση. Το έργο είναι δικό τους, όπως και το κοινό.

Εχουν και το προτέρημα να αιφνιδιάζουν… Τίποτα δεν προϊδεάζει πάνω τους στην αρχή γι’ αυτό που θα ακολουθήσει. Μια βραδιά γνήσιου γέλιου και μάλιστα στην πλέον απαιτητική μορφή της αρχικής τρελο-κατάστασης, που γεννά την ανατροπή και φέρνει την αποσυμπίεση.

Βρήκα το θέατρο στον Νέο Κόσμο κατάμεστο από κόσμο. Φαίνεται πως το μυστικό έχει ήδη διαρρεύσει. Περνάς μια καταπληκτική βραδιά, με ένα έργο ευχάριστο, αστείο, επίκαιρο και διόλου φτηνό. Στην πολύ καλή μετάφραση την Els de Paros και στη σφιχτή διδασκαλία των Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου και Παντελή Δεντάκη. Διόλου ασήμαντη η μουσική παρέμβαση του Φοίβου Δεληβοριά. Και τα σκηνικά-κοστούμια της Μαγδαληνής Αυγερινού, όπως είπαμε, αληθινά «σημαίνοντα».

Μπορείς να ξεχάσεις εύκολα το δανεικό φόρεμα του έργου, όχι όμως και τη διασκέδαση που σου χάρισε. Αυτή είναι «ανεκτίμητη».