Μια πρώτη μυθιστορηματική ματιά στη Γερμανία

vivlio_2.jpg

Hans Jacob Christoffel von Grimmelshausen «Σιμπλίκιος Σιμπλικίσιμος» Μετάφραση από τα γερμανικά του 17ου αιώνα: Γιάννης Κοίλης Εξάντας, 2017 Σελ. 861

Ο Τριακονταετής Πόλεμος είναι ένα από τα πιο σημαντικά και κομβικά γεγονότα της ευρωπαϊκής ιστορίας. Ξέσπασε και εκτυλίχθηκε από το 1618 μέχρι το 1648 στα εδάφη της τότε Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, της σημερινής Γερμανίας. Ο πόλεμος ξεκίνησε με αφορμή τις θρησκευτικές διαφορές μεταξύ των καθολικών και προτεσταντικών κρατών της Γερμανίας, αλλά το πραγματικό του διακύβευμα ήταν η κυριαρχία στην αυτοκρατορία.

Στη μακροχρόνια αυτή διαμάχη παρενέβησαν και άλλα κράτη, όπως η Γαλλία, η Δανία και η Σουηδία. Ο πόλεμος, που τελείωσε με τη Συνθήκη της Βεστφαλίας το 1648, είχε τραγικές συνέπειες για τη Γερμανία, τη Βοημία και τις Κάτω Χώρες. Ο πληθυσμός τους μειώθηκε τρομακτικά από τις μάχες, την πείνα, τις αρρώστιες και τις λεηλασίες των στρατιωτών. Η περίοδος του Τριακονταετούς Πολέμου και οι περιοχές που διεξήχθη είναι το θλιβερό χρονικό και γεωγραφικό σκηνικό στο οποίο εκτυλίσσεται το μυθιστόρημα «Σιμπλίκιος Σιμπλικίσιμος» του Γερμανού Hans Jacob Christoffel Von Grimmelshausen (1621/1622-1676).

Η αναφορά στον πόλεμο αυτόν είναι απαραίτητη για την πρόσληψη του μυθιστορήματος, διότι δεν αποτελεί μόνο το ιστορικό και γεωγραφικό του υπόβαθρο, αλλά έχει άμεση και καθοριστική εμπλοκή στην ανέλιξη της μυθοπλασίας του, στις κινήσεις του ήρωα της και στη διαμόρφωση του χαρακτήρα του. Η αφήγηση ξεκινά με μια «συνηθισμένη» την εποχή εκείνη επιδρομή κάποιων ασύντακτων στρατιωτών σε ένα χωριό. Ενα μικρό παιδί κατορθώνει να ξεφύγει από τους στρατιώτες και να καταφύγει στα δάση της περιοχής. Το μικρό αυτό παιδί είναι ο ήρωας της μυθιστορηματικής εξιστόρησης, η οποία και ανελίσσεται πλέον ακολουθώντας και περιγράφοντας τη ζωή του και τις πολλές περιπέτειές του.

Το παιδί βρίσκει καταφύγιο σ’ έναν ερημίτη μοναχό, δίπλα στον οποίο μαθαίνει γραφή και ανάγνωση και μυείται στον κόσμο, αλλά με μια θρησκευτική οπτική. Μετά τον θάνατο του ερημίτη ο σχεδόν έφηβος πλέον ήρωας συλλαμβάνεται από κάποιους στρατιώτες και καταλήγει στην Αυλή ενός άρχοντα και στρατιωτικού.

Ο νεαρός, ο οποίος αποκτά το όνομα Σιμπλίκιος, αρχίζει σιγά σιγά να γνωρίζει τον πραγματικό και εμπόλεμο κόσμο. Αφού χρησιμοποιηθεί ως υπηρέτης, μουσικός και τραγουδιστής, ακόμα και ως γελωτοποιός και χάσει την αγγελική και αγνή του αντίληψη για τα ανθρώπινα πράγματα, επιδιώκει και τα καταφέρνει τελικά να γίνει στρατιώτης και μάλιστα να διακριθεί ιδιαίτερα. Οι περιπέτειές του είναι συνεχείς και πολλές. Οι γνώσεις και η ευφυΐα του όμως τον βοηθούν να ελίσσεται κατάλληλα και να επιβιώνει στις δύσκολες πολεμικές συνθήκες της εποχής του.

Ετσι, αιχμαλωτίζεται και απελευθερώνεται, αλλάζει στρατόπεδα, επιδίδεται και αυτός σε φόνους και λεηλασίες, αποκτά φήμη και χρηματική περιουσία, την οποία συχνά χάνει, ανέρχεται στη στρατιωτική ιεραρχία, ταξιδεύει και γνωρίζει και άλλους τόπους, όπως το Παρίσι ή η Ρωσία, φέρεται σαν ευγενής και επιχειρεί να γίνει οικογενειάρχης και κτηματίας. Το μυθιστόρημα τελειώνει με την επιλογή τού, απογοητευμένου πλήρως από τον κόσμο, ήρωα να μείνει και να ζήσει ώς το τέλος της ζωής του σ’ ένα ερημικό νησί, όπου είχε βρεθεί ύστερα από διάφορες περιπέτειες.

Το μυθιστόρημα αυτό, το πρώτο χρονικά σπουδαίο της γερμανικής γραμματείας και μέρος μιας ευρύτερης σύνθεσης, του «Συμπλικικού κύκλου», όπως λέγεται, γράφτηκε μετά το τέλος του Τριακονταετούς Πολέμου και φυσικά δεν είναι μόνο η εξιστόρηση των περιπετειών του ήρωα του Σιμπλίκιου. Η αφήγηση, ακολουθώντας βέβαια τον ήρωά της, εξακτινώνεται σε πάμπολλα επίπεδα του τότε κόσμου της Γερμανίας και στο δικό της πεδίο αποτυπώνονται και καταγράφονται ατομικές και συλλογικές πρακτικές και συμπεριφορές, πολεμικές συγκρούσεις και τα τραγικά τους, πολλαπλά, αποτελέσματα, κοινωνικές και ταξικές ιεραρχήσεις, ο τρόπος ζωής των ευγενών αξιωματούχων, ο καθοριστικός ακόμα ρόλος του θρησκευτικού στοιχείου αλλά και η επίδραση των δεισιδαιμονιών.

Ο συγγραφέας στο εμβληματικό του αυτό μυθιστόρημα συλλαμβάνει και σκιαγραφεί τη γερμανική κοινωνία και βέβαια και τον βασικό του ήρωα σε μια μεταιχμιακή κατάσταση. Ενώ βιώνουν την παρακμή και την καταστροφή, λόγω του Τριακονταετούς Πολέμου κυρίως, αδυνατούν ακόμα, ως κοινωνία αλλά και ατομικά, να υπερβούν τα διανοητικά, υλικά και ιδεολογικά/θρησκευτικά όρια του παρελθόντος και να εισέλθουν στη νεωτερικότητα.

Ο Σιμπλίκιος, εγγράμματος και με συχνές αναφορές στην ελληνορωμαϊκή κλασική γραμματεία, παρόλο που θέλει να γνωρίσει, να περιγράψει και να κατανοήσει τον κόσμο καταφεύγει συχνά στη φαντασία και παραμένει δέσμιος της κυρίαρχης θρησκευτικής οπτικής των πραγμάτων. Είναι χαρακτηριστικό δε ότι η ζωή του, τελικά, ακολουθεί μια κυκλική ροή αφού γίνεται και πάλι ερημίτης, όπως ήταν και όταν ξεκίνησε. Η μυθιστορηματική αφήγηση του Hans Jacob Christoffel, για να συλλάβει το θεματικό της εύρος, περιέχει και ενσωματώνει μια ευρύτατη ποικιλία μυθοπλαστικών τρόπων και ειδών.

Ετσι, εμπεριέχει, αρμονικά συνταιριασμένα, στοιχεία και χαρακτηριστικά περιπετειώδους αφηγήματος, μυθοπλασίας του φανταστικού, μυθιστορήματος ενηλικίωσης και μαθητείας, αυτοβιογραφικής εξιστόρησης, σάτιρας, έκθεσης ιδεών και αντιλήψεων, ελεύθερου ιστορικού πολεμικού χρονικού. Κυριαρχεί βέβαια το αφηγηματικό είδος του πικαρέσκο, γνωστό και από άλλα ευρωπαϊκά μυθιστορήματα, κυρίως ισπανικά και γαλλικά, της ίδιας περίπου εποχής.

Οπως και στα άλλα μυθιστορήματα του είδους, ένας φτωχός και άσημος ήρωας κατορθώνει να επιβιώσει στον κόσμο γελοιοποιώντας αλλά και εκμεταλλευόμενος τις υποτιθέμενες καθιερωμένες κοινωνικές αξίες και τους αντίστοιχους θεσμούς. Ο «Σιμπλίκιος Σιμπλικίσιμος» είναι ένα σημαντικό μυθιστόρημα, λαϊκό αλλά και για όσους ενδιαφέρονται για την ιστορία της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας. Ο μεταφραστής Γιάννης Κοίλης έφερε εις πέρας ένα τεράστιο έργο, αφού μετέφερε σε ρέοντα ελληνικά τα γερμανικά του 17ου αιώνα του συγγραφέα και επιπλέον, με το εξαιρετικά ενδιαφέρον και κατατοπιστικό του επίμετρο, τον εισάγει στην εγχώρια αναγνωστική και ερευνητική κοινότητα.

Έντυπη έκδοση
Επιμέλεια κειμένου: Μισέλ Φάις

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας