Μια ιστορία και ένα μήνυμα ελπίδας για τη μετά την κρίση εποχή

lavrio3.jpg

Μπροστά τμήμα των φρεατωδών καμίνων για την παραγωγή πυρωμένης-εμπλουτισμένης  καλαμίνας (ψευδαργυρούχο μετάλλευμα)- δεν σώζονται- πίσω το πλυντήριο Νο3, μετέπειτα ξυλουργείο και υποσταθμός ηλεκτρικού ρεύματος της Γαλλικής Εταιρείας Μεταλλείων Λαυρίου Μπροστά τμήμα των φρεατωδών καμίνων για την παραγωγή πυρωμένης-εμπλουτισμένης καλαμίνας (ψευδαργυρούχο μετάλλευμα)- δεν σώζονται- πίσω το πλυντήριο Νο3, μετέπειτα ξυλουργείο και υποσταθμός ηλεκτρικού ρεύματος της Γαλλικής Εταιρείας Μεταλλείων Λαυρίου

Στο άπλετο φως του αττικού τοπίου η βοή του χρόνου στην πόλη του Λαυρίου είναι εκκωφαντική. Οι ήχοι από τις μηχανές χτυπούν ρυθμικά, οι γλώσσες των ανθρώπων που καταφθάνουν προς αναζήτηση καλύτερης τύχης από όλες τις άκρες της λεκάνης της Μεσογείου, μπερδεύονται καθώς εξομοιώνονται με τη Βαβέλ, το αγκομαχητό του τρένου στις ράγες προειδοποιεί εργάτες και επιβάτες, τα βαπόρια έρχονται και φεύγουν από το λιμάνι σφυρίζοντας, η αγορά ασφυκτιά από τους πραματευτάδες, ο υπόκωφος θόρυβος από τις απεργίες δεν σταματά.

Το Λαύριο ‒σύμβολο της τεχνολογικής καινοτομίας‒ συνδέει τα πλουτοφόρα αρχαία μεταλλεία αργύρου της Αθηναϊκής Δημοκρατίας με τις απαρχές της σύγχρονης βιομηχανικής ανάπτυξης.

Είκοσι επτά χρόνια μετά την έκδοση του πρώτου βιβλίου που αφορούσε τη λαυρεωτική γη και τον κόσμο των μεταλλείων και της μεταλλουργίας η ιστορική μνήμη συνεχίζει να καταγράφει χώρους, μνημεία και ανθρώπινα βιώματα.

Η νέα έκδοση «Λαύριο, η βοή του χρόνου. Το Νεότερο Λαύριο της μεταλλείας και μεταλλουργίας», του Κώστα Γ. Μάνθου, με επιστημονική επιμέλεια-κείμενα του Γιώργου Ν. Δερμάτη, δρος Ιστορίας του Πανεπιστημίου της Louvain-la-Neuve, αποτελεί το προϊόν μιας μακροχρόνιας αρχειακής και ιστορικής έρευνας.

Ο Κώστας Γ. Μάνθος, αρχιτέκτονας, με μεταπτυχιακό τίτλο από την Αρχιτεκτονική Σχολή του Pratt Institute της Νέας Υόρκης των ΗΠΑ, ανέλαβε την καλλιτεχνική επιμέλεια και τον γενικό συντονισμό για την ευόδωση του εγχειρήματος.

Το βιβλίο εκδόθηκε από την Εταιρεία Μελετών Λαυρεωτικής με την επιχορήγηση του υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού και τη χορηγία της «Αιγέας», Αστικής μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας Πολιτιστικού και Κοινωφελούς Εργου.

Μια ζηλευτή έκδοση

Κώστας Γ. Μάνθος | «Λαύριο, η βοή του χρόνου. Το Νεότερο Λαύριο της μεταλλείας και μεταλλουργίας» | Επιστημονική επιμέλεια – κείμενα: Γιώργος Ν. Δερμάτης | Εταιρεία Μελετών Λαυρεωτικής, 2017 Κώστας Γ. Μάνθος | «Λαύριο, η βοή του χρόνου. Το Νεότερο Λαύριο της μεταλλείας και μεταλλουργίας» | Επιστημονική επιμέλεια – κείμενα: Γιώργος Ν. Δερμάτης | Εταιρεία Μελετών Λαυρεωτικής, 2017 |

Πρόκειται για ένα άρτιο εκδοτικό εγχείρημα, το οποίο αναδεικνύει τόσο την αισθητική της τυπογραφικής τέχνης όσο και την επιστημονική έρευνα και τεκμηρίωση.

Το Λαύριο αποτελεί έναν κρίκο στην αλυσίδα των πόλεων-πρότυπα της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης που δημιουργεί η επέλαση του καπιταλιστικού τρόπου ζωής.

Εντάσσεται στις πόλεις-ορυχεία (villes minières) του 19ου αιώνα, όπου ο πανταχού παρών εργοδότης λαμβάνει τα χαρακτηριστικά του φεουδάρχη αλλά και του πατέρα αφέντη.

Το βιβλίο είναι μια μελέτη βάσης για τους επιστήμονες-ερευνητές της Ιστορίας και της Κοινωνιολογίας, ιδιαίτερα της Βιομηχανικής Αρχαιολογίας.

Η μετάφραση στα αγγλικά της έκδοσης, που πραγματοποίησε η Τζούντι Γιαννακοπούλου, διευκολύνει την πρόσβαση των ξένων αναγνωστών στην ελληνική ιστοριογραφία και βιβλιογραφία.

Το εικονιστικό υλικό του βιβλίου με τα τοπία, τα εργοστάσια, τις μηχανές και τους ανθρώπους εκφράζει μια σύγχρονη αισθητική ιδεολογία αναπλάθοντας ένα σύστημα παραγωγής που προσδιόριζε επί δύο αιώνες τη ζωή των ανθρώπων.

Ο Κ.Γ. Μάνθος διέσωσε και συγκέντρωσε το φωτογραφικό υλικό.

Ο αναγνώστης έλκεται από τη φωτογραφία του εξωφύλλου που αιχμαλωτίζει τη στιγμή της χύτευσης του μεταλλικού αργυρούχου μολύβδου μέσα στη βιομηχανική αίθουσα με τον εργάτη που μοχθεί και τον επιστάτη που επιτηρεί.

Το βιβλίο επιφυλάσσει εκπλήξεις με τον πλούτο του εικονιστικού υλικού: επιστολικά δελτάρια, καρτ ποστάλ, τοπογραφικοί-μεταλλευτικοί χάρτες, χαλκογραφίες, φωτογραφίες των μετοχών, εξώφυλλα των φυλλαδίων των εταιρειών με τα καταστατικά και τις εκθέσεις των διευθυντών συνθέτουν το εικονιστικό υλικό.

Υπάρχουν πίνακες του Γ. Ιακωβίδη με τα πορτρέτα των διευθυντών, του Ν. Λύτρα με το τοπίο του Λαυρίου, οι φωτογραφίες γνωστών δημιουργών (Αφοί Ρωμαΐδη, Σ.Μ. Βήχος, Αδελφές Κάντα, Α. Μπύλιος, Ε. Καζάνης, Κ. Δημητρίου κ.ά.).

Διαδρομή στον χρόνο

Η κάμινος Castiliano Nο 8 ανάτηξης των αρχαίων σκωριών και οι συνεχόμενες κάμινοι της μεταλλουργίας Hilarion Roux et Cie (1865-1873) Η κάμινος Castiliano Nο 8 ανάτηξης των αρχαίων σκωριών και οι συνεχόμενες κάμινοι της μεταλλουργίας Hilarion Roux et Cie (1865-1873) |

Η δομή του βιβλίου ακολουθεί την εξέλιξη του χρόνου, καθώς ανιχνεύονται οι ανώνυμοι και οι επώνυμοι πρωταγωνιστές.

Από το 1864, που άρχισε η ανακαμίνευση των αρχαίων σκωριών, μέχρι το 1981 στο Λαύριο λειτουργούν η εταιρεία: Hilarion Roux et Cie (1865-1873), η Εταιρεία των Μεταλλουργείων του Λαυρίου (1873-1927) και η Γαλλική Εταιρεία Μεταλλείων Λαυρίου (1875-1981).

Γεγονότα και καταστάσεις που διατάραξαν τον οικονομικό βίο της χώρας περιγράφονται στο βιβλίο.

Εταιρείες και εργαζόμενοι τίθενται στο μικροσκόπιο της Ιστορίας. Το Λαύριο ενσωματώνει τις διαδικασίες του αστικού εκσυγχρονισμού και της βιομηχανικής ανάπτυξης της χώρας μας. Τα προϊόντα του κοσμούν το ελληνικό περίπτερο στις Διεθνείς Βιομηχανικές Εκθέσεις στο Παρίσι (1889) και στο Σικάγο (1893).

Για τις εταιρείες που λειτουργούν στο Λαύριο οι αλλαγές είναι σαρωτικές: οι επιπτώσεις από την πτώση της τιμής του μολύβδου στις διεθνείς αγορές, οι πόλεμοι με τις επιστρατεύσεις των ανδρών, οι πόλεμοι με τη βίαιη παύση των συναλλαγών και την ανάδειξη νέων αγορών.

Ο κόσμος της εργασίας που ιδρώνει και κοπιάζει στις στοές, αγωνίζεται με πρωτοφανείς για τα ελληνικά δεδομένα κινητοποιήσεις και απεργίες για την απόκτηση των εργασιακών δικαιωμάτων.

Στο βιβλίο καταγράφονται οι εξεγέρσεις που ξεκινούν από το 1872, 1887, 1890 και κορυφώνονται το 1896, 1929, 1961.

Ιδρύονται το 1914 και τα πρώτα επαγγελματικά σωματεία, το «Σωματείο Εργατών Μεταλλευτών Λαυρίου» και ο Σύνδεσμος Τεχνιτών Μεταλλουργείων Λαυρίου (με ταμεία αλληλοβοήθειας).

Από το 1924 με ειδικό ν.δ. θεσπίζεται η εφαρμογή του οκταώρου της ημερήσιας εργασίας για τους εργαζόμενους στις μεταλλουργικές επιχειρήσεις του Λαυρίου.

Το ασήμι στην Κατοχή

Εργατοτεχνίτες του μηχανουργείου της Εταιρείας Μεταλλουργείων Λαυρίου μπροστά στο ομώνυμο κτίριο Εργατοτεχνίτες του μηχανουργείου της Εταιρείας Μεταλλουργείων Λαυρίου μπροστά στο ομώνυμο κτίριο |

Ενα γεγονός που συνέβη στη ναζιστική Κατοχή και καταγράφεται στο βιβλίο αναδεικνύει τη δέσμευση που ενυπάρχει στις μεγάλες εταιρείες μεταξύ εργοδοτών και εργαζομένων.

Στη Γαλλική Εταιρεία από το 1942 έως και το 1943, τη νύχτα, κρυφά από τους κατακτητές, με τεχνολογική καινοτομία και εργασιακή παρουσία του Κωνσταντίνου Κονοφάγου, αρχιμηχανικού της μεταλλουργίας -μετέπειτα πρύτανη του ΕΜΠ-, παραγόταν ασήμι το οποίο στη συνέχεια πουλιόταν στη μαύρη αγορά της Αθήνας. Με αυτόν τον τρόπο γλίτωσαν από τον λιμό και τον θάνατο οι οικογένειες των εργατών.

Το Λαύριο αρνείται πεισματικά να γονατίσει στην οικονομική κρίση που μαστίζει σήμερα τη χώρα.

Κατέχει την τεχνογνωσία της οικονομικής επιβίωσης και αναδιάρθρωσης στους δύσκολους καιρούς. Η ισχυρή εργατική κουλτούρα των ανθρώπων γαλβάνισε το όραμά τους για έναν κόσμο με ανθρώπινο πρόσωπο.

Η εργασία αποτελεί κοινωνικό αγαθό που είναι διαθέσιμο σε όλους τους πολίτες-εργαζόμενους.

Ηδη όταν το 1990 το Λαύριο ήρθε αντιμέτωπο με την οικονομική κρίση κατάφερε να ανταποκριθεί στις ραγδαίες αλλαγές και προϋποθέσεις που επέβαλε η εποχή. Δημιουργήθηκε το Τεχνολογικό-Πολιτιστικό Πάρκο του Λαυρίου του ΕΜΠ, αξιοποιήθηκαν οι υπάρχουσες βιομηχανικές εγκαταστάσεις, καθώς δημιουργήθηκαν μουσεία και εκθέσεις.

Νέοι επιστήμονες, γεωλόγοι, μεταλλειολόγοι, φυσιογνώστες, εξασκούνται και εξειδικεύονται στο Λαύριο. Το Λαύριο ανταποκρίθηκε στην τουριστική δραστηριότητα, με χώρους αναψυχής και καταλύματα.

Το βιβλίο αυτό αποδεικνύει ότι η ιστορική και κοινωνική μνήμη διατηρείται, μεταμορφώνεται και αναπλάθεται με στόχο το μέλλον. Το Λαύριο τροφοδοτεί τις ελπίδες μας για οικονομική ανάπτυξη και κοινωνική ευημερία στη μετά την κρίση εποχή.

*Δρ οικονομολόγος-ιστορικός​

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας