Μια φορά κι έναν καιρό…

louna_park.jpg

ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΑΣΑΡΓΙΩΤΑΚΗ

Προτάσεις, επισημάνσεις, ταξινομήσεις, διαθέσεις

Ξαναπιάνοντας το νήμα του προηγούμενου Σαββάτου -όταν σας παρουσιάσαμε τα σημαντικότερα βιβλία φιλοσοφίας (Αρης Στυλιανού) και ξένης λογοτεχνίας (Αννα Στασινού) του 2017- σήμερα συνεχίζουμε με τους τίτλους που ξεχωρίζουν στις Ιδέες (από τον δοκιμιογράφο και κριτικό λογοτεχνίας Κώστα Καρακώτια), στην ελληνική πεζογραφία (από τον φιλόλογο και κριτικό λογοτεχνίας Αριστοτέλη Σαΐνη) και στην παιδική λογοτεχνία (από τη συγγραφέα παιδικής λογοτεχνίας και δασκάλα δημιουργικής γραφής Ελένη Σβορώνου).
Το τρίπτυχο αφιέρωμα στα βιβλία που διακρίναμε για την απερχόμενη χρονιά θα ολοκληρωθεί την επόμενη βδομάδα με την ποίηση και το νεοελληνικό δοκίμιο και μελέτες, αλλά και με μια έκπληξη που αναμένει τους αναγνώστες μας, οι οποίοι, εκτός από κριτική πυξίδα, αναζητούν στο βιβλιοφιλικό μας ένθετο και λογοτεχνική απόλαυση. Σήμερα, κοσμούν τις σελίδες, φωτογραφίες της Καλλιόπης Ασαργιωτάκη, του Κωνσταντίνου Πίττα και του Ακη Παπαντώνη.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΠΙΤΤΑΣ

Π α ι δ ι κ ό  β ι β λ ί ο

Κάποτε ήταν τα ταχταρίσματα, τα νανουρίσματα και τα παραμύθια από στόμα σε στόμα. Σήμερα πια έχουμε μια εύρωστη παιδική και νεανική λογοτεχνία. Ας προσπαθήσουμε λοιπόν να βρούμε τα σημαντικότερα ίχνη στη λογοτεχνική παραγωγή του 2017.

Για τα παιδιά της προσχολικής ηλικίας η οργάνωση του κόσμου σε σχήματα και χρώματα προκύπτει ως φυσική ανάγκη. Το πρόβλημα λοιπόν εδώ τίθεται με όρους σχημάτων και χρωμάτων. Ενα κομμάτι ουρανού χάθηκε. Κι ο κούκος ο Κουκούσκα αναλαμβάνει να το βρει. Η φύση όλη σε σχήματα, κομμάτια ενός παζλ που πρέπει να συμπληρωθεί και ανασυντεθεί (Μάρω Κατσίκα «Κουκούσκα», εκδ. Καλειδοσκόπιο).

Κι επειδή τα «προσχολάκια» αντιλαμβάνονται το βιβλίο ως παιχνίδι, ένα παπάκι αναλαμβάνει να γεφυρώσει το χάσμα ανάμεσα στη βιβλιοθήκη και το κουτί των παιχνιδιών. Ενα παπάκι που θέλει να διαβαστεί αλλά και να αγγιχθεί, να ζουληχθεί, να ταλαιπωρηθεί λιγάκι (Ιsol, «Είναι καλό να έχεις ένα παπάκι», μτφρ. Μ. Μέλμπεργκ, εκδ. Μάρτης).

Τα παιδιά που έχουν σβήσει τουλάχιστον τέσσερα κεράκια θα είναι είσαι σε θέση να διασκεδάσουν με τις τελευταίες περιπέτειες ενός δεινόσαυρου, του Σαυρή, που έχει για κατοικίδιο έναν πρωτόγονο άνθρωπο (Ούτε Κράουζε, «Ο Σαυρής κάνει πάρτι», μτφρ. Γ. Λαγουδάκου, εκδ. Μεταίχμιο).

Για πιο κοριτσίστικα τερατάκια, η Ρόζα αναλαμβάνει να ανατρέψει όλα τα στερεότυπα γι' αυτό που λέμε «τέρας» (Οlga de Dios, «Ρόζα το τερατάκι», μτφρ. Μ. Ψύχαλου, εκδ. Μικρή Σελήνη).

Στα πέντε του το παιδί γράφει ζωγραφίζοντας. Τα χρωματιστά μολύβια είναι η φυσική προέκταση των δαχτύλων του. Αλλά έλα που εγκλωβίζεται εύκολα στα κλισέ. Πράσινο το χορτάρι, μπλε ο ουρανός, λευκό το φόντο… Γι' αυτό, τα κραγιόνια «τα στύλωσαν» διεκδικώντας μια πιο δημιουργική χρήση της φαντασίας του μικρού καλλιτέχνη (Oliver Jeffers, «Tη μέρα που τα κραγιόνια τα παράτησαν», μτφρ. Φ. Μανδηλαράς, εκδ. Ικαρος).

Αλίμονο, ήρθε η ώρα του σχολείου και της ορθογραφίας. Κι αν οι τόνοι είναι μεγάλος μπελάς, οι παρατονισμένες λέξεις αυτονομούνται και σκαρώνουν διασκεδαστικές περιπέτειες για να αποδώσουν, τελικά, στους τόνους τη σημασία που τους αξίζει (Πάνου Χριστοδούλου, «Τόνοι, τόνοι και Τόνι», εικ. Σ. Παπαδοπούλου, εκδ. Μεταίχμιο).

Υστερα αρχίζουν οι προσδοκίες των γονιών να παίρνουν την ανιούσα. Ως χτες μια νέα λέξη, μια πρόταση σωστά διατυπωμένη, μια πρωτιά έκανε τους γονείς να φουσκώνουν από περηφάνια. Τι έγινε έτσι ξαφνικά και τώρα έχουν ένα σωρό απαιτήσεις; Κάποιος πρέπει να τους θυμίσει ότι το παιδί οφείλει να μην είναι τίποτα παραπάνω από ένα παιδί (Ιωάννα Μπαμπέτα, «Είμαι σκέτο παιδί», εικ. Λ. Καλογερή, εκδ. Πατάκη). Το άγχος επίσης συνοδεύει τη ζωή του παιδιού από τρυφερή ηλικία. Ο,τι κι αν κάνει ο γονιός. Μήπως όμως τα «ουφ» της ζωής έχουν κάτι να του πούνε; (Αύγουστος Κορτώ, «Το ουφάκι», εκδ. Πατάκη).

Φάρμακο στο παιδικό άγχος είναι και η μπουρδολογία! Οταν αυτή υπογράφεται από τον επινοητή των «λίμερικ», τον Edward Lear, είναι παραπάνω από ευπρόσδεκτη. Τα «ληρολογήματα» είναι η χαρά του ρυθμού, της ρίμας και του λεπτού χιούμορ. Αν και γράφτηκαν τον 19ο αιώνα, διατηρούν τη φρεσκάδα τους (Εδουάρδου Λιρ, «Μπούρδες», μτφρ. Α. Παπαθεοδούλου, εκδ. Παπαδόπουλος).

Η μπουρδολογία όμως χωρίς τη διδαχή βασικών αξιών ζωής δεν στέκει. Αλλά διδασκαλία με τον ποιητικό και ολοζώντανο τρόπο των ιστοριών της Σίλβια Πλαθ «Το κοστούμι - δε - με - μέλει και άλλες ιστορίες για παιδιά», μτφ. Κ. Αγγελάκη-Ρουκ, εκδ. Πατάκη).

Ο πατέρας, με όλο του το συμβολικό βάρος, ορθώνεται σαν ογκόλιθος πάνω από το φιντανάκι. Ευτυχώς το νεαρό δεντρί θα βρει τον δρόμο προς το φως (Βασίλη Κουτσιαρή, «Μ’ αγαπάς, μπαμπά;», εικ. Κ. Βερούτσου, εκδ. Ελληνοεκδοτική).

Από τα δέκα έως τα δώδεκα τα παιδιά μπορούν να μεγαλώσουν παρέα με την Εστέρ, τον νέο Μικρό Νικόλα που κάνει θραύση στη Γαλλία, μια και η ηρωίδα, στους τρεις τόμους που έχουν εκδοθεί, διασχίζει αυτή την τριετία της ζωής της ζώντας έντονα στο Παρίσι (Ριάντ Σατούφ, «Τα ημερολόγια της Εστέρ», μτφρ. Α. Λουκάκου, εκδ. Ποταμός).

Προεφηβεία, εφηβεία, νεαρός ενήλικας, μια ανάσα δρόμος πριν από την τυπική ενηλικίωση. Πραγματικότητα και παράλληλοι κόσμοι διά χειρός Πατρίκ Νες («Οι υπόλοιποι απλώς ζούμε εδώ», μτφρ. Β. Πέτσα, εκδ. Πατάκη).

Στα καθ’ ημάς, στο απολύτως ρεαλιστικό πλαίσιο της σύγχρονης ελληνικής οικογένειας, η εφηβεία κοιτάζεται σε διπλό καθρέφτη. Μαζί της καθρεφτίζεται και όλη η κοινωνία (Ελένη Δικαίου, «Φόντο σε διπλό καθρέφτη», εκδ. Πατάκη).

Τα κορίτσια μπορεί να έχουν προ πολλού εκτοπίσει τους αρσενικούς ήρωες στις εφηβικές περιπέτειες, αλλά τα σχολικά εγχειρίδια Ιστορίας είναι ακόμη γεμάτα «ανδραγαθήματα». «Γυναικαθήματα» δεν υπάρχουν. Mια μικρή διόρθωση επιχειρεί η ελληνική εκδοχή του «Good Night Stories for Rebel Girls» όπου βιογραφούνται εξαιρετικές Ελληνίδες από την αρχαιότητα έως σήμερα, από την Υπατία ώς την Αρβελέρ και από τη Μαντώ Μαυρογένους ώς τη Χρύσα Παραδείση (Κατερίνα Σχινά, «Ιστορίες για ατρόμητα κορίτσια - 40 μοναδικές Ελληνίδες», πολλοί εικονογράφοι, εκδ. Παπαδόπουλος). Γιατί αρκετά πια με τις πριγκίπισσες με τις οποίες μεγαλώνουν χρόνια τώρα τα κορίτσια! (Στέλλα Κάσδαγλη, «Πριγκίπισσα Αθηνά», εκδ. Πατάκη).

Κάθε εποχή διαβάζει αλλιώς τους κλασικούς. Κι έτσι ο Μάνος Κοντολέων μας προτείνει τη δική του ανάγνωση του Γαργαντούα και του Δον Κιχώτη («Το βιβλίο της ζωής του μεγάλου Γαργαντούα» και «Ζήσε όπως ο Δον Κιχώτης», εκδ. Πατάκη).

Ο κόσμος των παιδιών είναι γεμάτος καλώδια και κουμπιά. Αλλά πότε ξεκίνησαν όλα αυτά; Πότε ξεκίνησε ο κόσμος μας να είναι «μοντέρνος»; Μια ματιά στις ρίζες του μοντέρνου, λοιπόν, γιατί το μέλλον έρχεται από το παρελθόν και ο ενήλικας από το παιδί και τα διαβάσματά του (Μαρίζα Ντεκάστρο, «Ενας κόσμος σε κίνηση», εκδ. Καλειδοσκόπιο).

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας