«Βία»: μια έννοια συνυφασμένη με τον «πολιτισμό»

Η ελληνική γλώσσα δεν είναι απλώς και μόνο μία εκ των αρχαιοτέρων γλωσσών της υφηλίου, έχει δε υιοθετήσει το φοινικικό αλφάβητο. Είναι ιστορικά γλώσσα «μαθηματική», επαγωγικής λογικής, γνήσια εννοιολογική και εκ των πραγμάτων στοχευμένη. Με την ισόρροπη αναλογία συμφώνων και φωνηέντων που διαθέτει προάγει την οξυγόνωση του εγκεφάλου του χρήστη δημιουργώντας τοιουτοτρόπως νέες πνευματικές διομολογήσεις για τον τελευταίο (εγκέφαλο εννοώντας).

«Βία», στην αρχαϊκή μορφή της ελληνικής γλώσσας, σημαίνει δύναμη. Ο Υμνος εις την Ελευθερίαν περιλαμβάνει τον περήφανο στίχο «Σε γνωρίζω από την όψη που με βία μετράει τη γη». Με βία, με δύναμη γεννάται ένα κράτος, μία οριοθετημένη εδαφική κυριαρχία δηλαδή (βλ. ρήμα «κρατώ»: κυριαρχώ). Με βία γεννάται μία πολιτική κοινωνία. Η βία ενυπάρχει σε έκαστο έμβιο ον. Το ρόδο αμύνεται με τα αγκάθια του, ο αίλουρος με τα νύχια του, ο άνθρωπος αμύνεται (πολλές φορές επιτιθέμενος) με τον λόγο του, με τις πράξεις ή/ και τις παραλείψεις του, σε ουκ ολίγες περιπτώσεις και με τους θεσμούς που θέτει το κράτος του, η συλλογική του κυριαρχία.

Στα κατά το Διεθνές Δίκαιο αποκαλούμενα «πεπολιτισμένα» έθνη η αιτιολογημένη εν γένει θεσμική βία, η βία της καταστολής της παραβατικής συμπεριφοράς ατόμων και κοινωνικών ομάδων ερίζει στον νόμο και στο Σύνταγμα που συστήνουν το «συμβόλαιο» που έχουμε οι πολίτες «συνυπογράψει» διά της ψήφου μας. Διά της ψήφου ταύτης έχουμε όμως θέσει και τα όρια ενάσκησης της βίας.

Η θεσμική βία έχει καθαρά αμυντικό, αυτοπροστατευτικό της κοινωνίας χαρακτήρα. Λ.χ., οι «γείτονες» αποφασίζουν να πλεύσουν με μία εκ των φρεγατών τους προς Ν. Μάκρη μεριά (θυμίζω το Hora). Η δική μας φρεγάτα, η οποία τελεί σε επιφυλακή (άλλως «τσαμαδούρα», έχω υπηρετήσει στο Π.Ν.) νομιμοποιείται να πλεύσει αντίστροφα προς την πορεία του «απρόσκλητου επισκέπτη» και να προειδοποιήσει διά του ασυρμάτου τηρώντας τους κανόνες απεμπλοκής (αγγλ. Disengagement rules). Εάν και εφόσον ο «επισκέπτης» δεν συμμορφωθεί εντός του χρόνου που θα του παρασχεθεί, θα ριφθεί προειδοποιητική βολή εν είδει επίδειξης ισχύος και προθέσεων, θα του ασκηθεί βία δηλαδή. Σε κάθε περίπτωση όμως, δεν τορπιλίζουμε ξένη φρεγάτα μόνο και μόνο διότι παραβίασε τα χωρικά μας ύδατα εάν επιθυμούμε να συγκαταλεγόμεθα στα «πεπολιτισμένα έθνη».

Ετερο παράδειγμα, η επανάσταση, η στιγμιαία ανατροπή, δύναται ποτέ να πραγματοποιηθεί άνευ χρήσεως (κάποιας μορφής) βίας; Πώς άλλως θα ανατραπεί το δεσποτικά «βίαιο» καθεστώς, διά της κοινωνικής εθιμοτυπίας; Ασφαλώς όχι. Η επανάσταση όμως συστήνει συλλογική διαδικασία, υποστηρίζεται από πλατιά κοινωνική πλειοψηφία, νομιμοποιείται από πολλούς και γεννά τη νέα δικαιοταξία, αυτών των πολλών.

Τώρα το πιο δύσκολο παράδειγμα, η προσωπική άμυνα. Οταν προ μνημονιακών ετών υποδέχτηκα στο δικηγορικό μου γραφείο οφειλέτες τραπέζης, με την οποία συνεργαζόμουν, για να διαπραγματευτούμε ρύθμιση οφειλών, εισέπραξα την αλαζονική τους συμπεριφορά στην οποία αποκρίθηκα με ελαφρά αυτοσαρκαστική ειρωνεία. Οι «κύριοι» ανταπήντησαν με υψηλούς τόνους και με απαξιωτικούς για τον ρόλο μου και φυσικά για τον κλάδο μου χαρακτηρισμούς, οπότε με υψηλούς τόνους «αμύνθηκα» υποδεικνύοντάς τους την έξοδο. Οι οφειλέτες αιφνιδιάστηκαν και η συζήτηση επανήλθε στους «παραγωγικούς» της ρυθμούς.

Το «εύκολο» θα ήταν, όταν καθήμενος στην καρέκλα του γραφείου μου αντελήφθην τους επισκέπτες να πλησιάζουν απειλητικά προς εμέ, είτε να αναποδογυρίσω το γραφείο, είτε να εκτοξεύσω αιχμηρό αντικείμενο (βλ. μεταλλικό χαρτοκόπτη) ή βαρύ αντικείμενο (βλ. presse-papier) εν ονόματι της «άμυνας» και μάλιστα στον ιδιωτικό μου χώρο. Ο Νόμος θα ήταν κατά πάσα πιθανότητα με το μέρος μου. Η εμπλοκή αυτού του είδους όμως δεν θα με τιμούσε ούτε ως πολίτη, ούτε ως επιστήμονα πραγματευόμενο τους Θεσμούς. Αν και αισθητά νεότερος και σαφώς ολιγότερο έμπειρος τότε, επέλεξα τη «δύσκολη» οδό της αναλογικότητας. Ησκησα βία; Βεβαίως, ανάλογη όμως εκείνης που υπέστην.

Η βία δεν εξαλείφεται διότι είναι συνυφασμένη με την ανθρώπινη φύση, την οποία ο ίδιος ο άνθρωπος προσπαθεί αέναα με κάποιας μορφής βία, εν προκειμένω με τη βία της αυτοπειθαρχίας, να δαμάσει για να οικοδομήσει πολιτισμό. Εξαλείφεται όμως ο «βιασμός» της προσωπικότητας του (όποιου) άλλου υπό την προϋπόθεση πως η προσπάθεια του ανθρώπου θα τηρηθεί αέναη.

*δικηγόρος LLM, νομοδιεθνολόγος

 
Έντυπη έκδοση

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας