Μετέωρη και αινιγματική τραγική κορύφωση

vivlio

Αθηνά Νικολάου «Ακρινή πολιτεία» εκδ. Γαβριηλίδης Αθήνα 2016 σελ. 328

Την Τετάρτη 8 Νοεμβρίου παρουσιάστηκε (στο poems ‘n’ crimes των Εκδόσεων Γαβριηλίδης, Αγίας Ειρήνης 17, Μοναστηράκι) το βιβλίο της Αθηνάς Νικολάου «Ακρινή πολιτεία» (εκδ. Γαβριηλίδης). Το βιβλίο παρουσίασε ο φιλόλογος-συγγραφέας Λαοκράτης Βάσσης. Αποσπάσματα διάβασε η ηθοποιός Εύα Κοταμανίδου.

Λαοκράτης Βάσσης

Ενα μυθιστόρημα ποιοτικής γραφής και με μια πλούσια υποστρωματική επένδυση, το εξαιρετικής δηλαδή έμπνευσης μαντέμι θεμελίωσης της πλοκής του, προφανώς και δεν μπορείς να το παρουσιάσεις χωρίς να το αδικήσεις ή, στην κακή περίπτωση, να το κακοποιήσεις.

Γιατί, πώς να παρουσιαστεί η ακριβή αισθητική βίωση των λεπτών αποχρώσεων των πολλών καλών στιγμών που το διανθίζουν, όπως εκφράζονται σε μια ασυνήθη για τον μυθιστορηματικό λόγο υψηλής λυρικής αίσθησης χρήση της γλώσσας, ή, όπου και οι μεγάλες κορυφώσεις, η βαθιά και αλύτρωτη τραγικότητα που το διαπερνά απ’ το πρώτο ώς το τελευταίο κεφάλαιό του, το ένατο;

Ελπίζοντας πως μόνο θα το αδικήσω, θα προσπαθήσω να αναδείξω τέσσερα μόνο απ’ τα βασικότερα συστατικά της αισθητικής του ποιότητας.

• Πρώτο συστατικό: η γλώσσα... Θα περιοριστώ να πω πως η συγγραφέας ξέρει καλά ελληνικά, που τα ομορφαίνει: το λειτουργικά πλούσιο λεξιλόγιο, που ποτέ δεν εμφανίζει συμπτώματα διανοουμενίστικης επιτήδευσης, η λεπτή έκφραση των αποχρώσεων, η ρέουσα λυρική ποιητικότητα, που, όχι λίγες φορές, δεν κάνει μόνο ποιητική τη μυθιστορηματική γραφή αλλά και τη μετασχηματίζει αισθητικά σε εναρμονιστικές με το ήθος του αφηγηματικού λόγου όμορφες ποιητικές «επενδύσεις». Ιδιαιτέρως όμως τα ομορφαίνει η πολύ γνήσια λαϊκότητά τους, που είναι και ένα απ’ τα ποιοτικότερα γνωρίσματά τους. Οχι μια λαϊκότητα που έρχεται από «έξω», αλλά μια φυσική λαϊκότητα που έρχεται από «μέσα», όπως την ανασαίνουμε στην αυθεντικότητα των διαλόγων και προπαντός στις αποχρώσεις των πολλών και τόσο αληθινών διαλόγων των απλών ανθρώπων.

• Δεύτερο συστατικό: πλοκή και περιεχόμενο. Χάρη στην πλοκή της αφήγησης και το σκηνικό τραγωδίας, που έχει και αρετές καλής μυθιστορηματικής γραφής αλλά και καλού παραμυθιού, δεν έχουμε μια κατάθεση αλλά μια ενστάλαξη περιεχομένου. Που η πολύ πλούσια υποστρωματική διάνθισή του, το εξαιρετικής δηλαδή έμπνευσης μαντέμι θεμελίωσης της πλοκής του, προσδίδει ένα υψηλών αισθητικών απαιτήσεων βάθος και πλάτος στον αφηγηματικό λόγο. Με αυτή τελικά τη διάνθιση, αυτό το μαντέμι, να συνθέτει και τη βάση της αισθητικής καταξίωσης του τραγικού πυρήνα της κεντρικής υπόθεσης του μυθιστορήματος, όπως όμορφα ξετυλίγεται μέσα από το καφκικό κλίμα του πρώτου κιόλας κεφαλαίου.

• Τρίτο συστατικό: το αξιακό υπόβαθρο. Η μυθιστοριογράφος μας «φυτεύει» την αφηγηματική της υπόθεση στα αξιακά θεμέλια του τόπου μας. Κι αυτό πρωτίστως με την προειρημένη λαϊκότητα τόσο της γλώσσας όσο και του αξιακού πνεύματος της γραφής της. Με τη λαϊκότητα να νοείται ως συνισταμένη των αρετών της συλλογικής λαϊκής μας «ψυχής» και ως έκφραση του αξιακού της ήθους. Καμία, εννοείται, σχέση με τον λαϊκισμό, που είναι η δήθεν λαϊκότητα, με όλη την υποκριτική και παραπλανητική της αμφίεση. Σε όλες τις γραμμές του βιβλίου ο καλός αναγνώστης ανασαίνει το αξιακό άρωμα αυτής της συλλογικής λαϊκής μας «ψυχής», αλλά ζει και την απλοϊκή πλευρά των προλήψεων και των δεισιδαιμονιών της, που κι αυτές είναι συμπαθητικές, μες στην αφέλειά τους, όψεις της ιδιοπροσωπίας του λαού μας δίπλα πάντοτε στην αγαθή θρησκευτικότητά του με τις βαθιές προχριστιανικές της ρίζες. Εκείνη όμως η επένδυση που αναδεικνύει με έξοχο τρόπο την αξιακή θεμελίωση του μυθιστορηματικού της λόγου είναι η σχετική: Πρώτα, με τα έθιμά μας. Μετά, με το ’21. Προπαντός όμως με το μεγαλείο της Εθνικής μας Αντίστασης.

• Και το τέταρτο συστατικό: η τραγική κορύφωση της αφήγησης. Με καλά προετοιμασμένο το κλίμα της τραγικότητας, με ερωτηματική όμως ώς τις τελευταίες σελίδες την εσώτερη αλήθεια της, η συγγραφέας ξετυλίγει με μαστοριά το υφάδι της αφήγησής της, τελειώνοντάς το με τον αυτοχειριαστικό θάνατο των δύο κεντρικών προσώπων, αλλά και αφήνοντας αινιγματικά μετέωρη, κάτι σαν μαύρη μοίρα, την έσχατη στιγμή της τραγικής κορύφωσης.

*Φιλόλογος, συγγραφέας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ