Με λίγη βοήθεια από τους φίλους μου

kormbin.jpg

O Κόρμπιν επανέφερε την ταυτότητα των Εργατικών στη ζωογόνο μήτρα Αριστερά-Δεξιά, στον αντίποδα του εμβληματικού αφορισμού της εποχής Μπλερ | AP Photo/Frank Augstein

Στην ταινία του Ρόμπερτ Ολτμαν «Εγκλημα στο Γκόσφορντ Παρκ», Βρετανοί αριστοκράτες καταφθάνουν στην ομώνυμη έπαυλη για κυνήγι φασιανού. Καθώς η ιστορία εξελίσσεται ανάμεσα στους επάνω ορόφους, όπου διασκεδάζουν λόρδοι και κόμισσες, και στους κάτω, όπου εγκαταβιώνει το υπηρετικό τους προσωπικό, βρίσκεται νεκρός ο οικοδεσπότης σερ Ουίλιαμ, με τον οποίο πολλοί από τους καλεσμένους είχαν δοσοληψίες.

Ο επιθεωρητής Τόμσον στρέφει αμέσως την προσοχή του στα φωτεινά διαμερίσματα, χωρίς ποτέ να υποψιαστεί ότι ο δολοφόνος προέρχεται από το μισοσκόταδο του κάτω κόσμου της υπηρεσίας, με κίνητρο όχι οικονομικές διαφορές αλλά ένα αίτημα δικαιοσύνης.

Σε αυτήν τη θαυμάσια εικονογραφία της βρετανικής κοινωνίας, με τις βαθιά ριζωμένες ταξικές διαφορές, ο επιθεωρητής Τόμσον μοιάζει εύστοχη μεταφορά για την τυφλότητα μιας πολιτικής τάξης που επί χρόνια αγνόησε τα υπόγεια κοινωνικά ρεύματα. Η πολιτική αρετή που επέδειξε ο Τζέρεμι Κόρμπιν, βγαλμένος αυτός από ταινία του Κεν Λόουτς, είναι ακριβώς ότι έτεινε το αυτί.

Και against all odds, με τα μίντια και την παλιά μπλερική φρουρά εναντίον του, κατήγαγε «θριαμβευτική ήττα», ένα εκλογικό σκορ όχι μόνο ανώτερο από τις ισχνές επιδόσεις του Εντ Μίλιμπαντ ή του Γκόρντον Μπράουν, αλλά εφάμιλλο της καλής εποχής Μπλερ.

Εποχή που την Πέμπτη έκλεισε έναν κύκλο. Τελευταία στιγμή αναλαμπής της ευρωπαϊκής Σοσιαλδημοκρατίας, ο Τρίτος Δρόμος υπήρξε ένα ηγεμονικό σχέδιο για τη δεκαετία του 1990, στις μέρες μας όμως έχει απολέσει την προωθητική του ισχύ.

Οπως σημειώνει ο ιστορικός Peter Mandler («Why is the Labour Party in a Mess?», Dissent, 22-5-2017), η πολιτική συμμαχία που είχαν σφυρηλατήσει οι Εργατικοί ανάμεσα στην εργατική τάξη και τα προοδευτικά μεσοστρώματα διερρήχθη στα 80s της αποβιομηχάνισης και της θατσερικής επέλασης.

Οι Νέοι Εργατικοί επούλωσαν τα τραύματα στα «heartlands» του κόμματος (Σκοτία, βιομηχανικός Βορράς) συνδυάζοντας ελκυστικά τη μοντέρνα οικονομία της γνώσης και την κοινωνική μέριμνα – αλλά μόνο πρόσκαιρα. Οι περιφερειακές και κοινωνικές αποστάσεις ολοένα μεγάλωναν, η ρωγμή του 1980 έγινε στη νέα χιλιετία χάσμα.

Με τρόπο ρετρό, ωστόσο αποτελεσματικό, ο Κόρμπιν επανέφερε την ταυτότητα των Εργατικών στη ζωογόνο μήτρα Αριστερά-Δεξιά, στον αντίποδα του εμβληματικού αφορισμού της εποχής Μπλερ ότι «δεν υπάρχει αριστερή ή δεξιά πολιτική, μόνο καλή ή κακή».

Επιχείρησε να αποκαταστήσει το αίτημα της ισότητας, τη μέριμνα για τα δημόσια αγαθά που είχε εκριζωθεί ως αναχρονισμός, την προνομιακή σχέση των Εργατικών με τον οργανωμένο κόσμο της εργασίας αλλά και την «ενσώματη» διάσταση της πολιτικής: κόμμα με κοινωνικό ρίζωμα («grassroots»), όχι μόνο εκλογική μηχανή.

Τοποθετώντας τους πολλούς στο επίκεντρο του προγραμματικού μανιφέστου «For the many, not the few», ανέπτυξε πρωτόγνωρη κοινωνική δυναμική, λειαίνοντας πραγματιστικά τον κρατισμό του και «διορθώνοντας» τη χλιαρή στάση του στο δημοψήφισμα, για την οποία είχε δικαίως υποστεί αυστηρή κριτική. Η εσωκομματική ειρήνη διαφυλάχθηκε και οι μπλερικοί έδωσαν την εκλογική μάχη εντός παράταξης, αντίθετα με ό,τι συνέβη στη Γαλλία.

Μετατοπίζοντας τον τόνο στο κοινωνικό ζήτημα, αντί του εθνικού-ταυτοτικού στο οποίο πόνταραν οι Συντηρητικοί στα απόνερα του Brexit, οι Εργατικοί κατέστησαν ξανά ορατή τη διαφορά μιας αριστερής από μια δεξιά πρόταση· κέρδος για τη δημοκρατική πολιτική, σε πείσμα όσων απορρίπτουν τέτοιες διακρίσεις ως αταβιστικές επιβιώσεις.

Οπου η Μέι υποσχόταν χαμηλή φορολογία και περικοπές στο Εθνικό Σύστημα Υγείας, ο Κόρμπιν εισηγούνταν λελογισμένη ενίσχυση των δημόσιων δαπανών, περισσότερο κοινωνικό κράτος, αντιμετώπιση των ανισοτήτων και της εργασιακής επισφάλειας.

Η «παλιά» αναπτυξιακή ιδέα της δημόσιας επένδυσης στη βιομηχανία συμβάδιζε με ένα μοντέρνο εκτεταμένο πρόγραμμα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, αλλά και με την ανάκτηση του δημόσιου ελέγχου σε βασικά αγαθά (νερό, σιδηρόδρομοι)· άλλωστε, όπως δεν είναι γραμμένο στην πέτρα ότι η κρατικοποίηση τομέων της οικονομίας είναι πανάκεια, εξίσου η ιδιωτικοποίηση δεν είναι αναγκαστικά επωφελής – όποιος έχει ταξιδέψει με τα ιδιωτικά αγγλικά και τα δημόσια γαλλικά τρένα το καταλαβαίνει.

Ισχυρή υλιστική δεσπόζουσα αλλά και μετα-υλιστικά ρεπερτόρια, κοινωνικά δικαιώματα, identity politics, ισότητα των φύλων, πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση χωρίς τους φραγμούς των υπέρογκων διδάκτρων. Μια νέα πολιτική σύνθεση που κινητοποίησε τους προοδευτικούς ψηφοφόρους, επαναπάτρισε τους υποστηρικτές του Remain, γοήτευσε τους νέους-outsiders (πάνω από 60% στις ηλικίες 18-30, επικράτηση στους περισσότερο μορφωμένους αλλά και στους επισφαλώς εργαζόμενους).

Ο Κόρμπιν είναι το όνομα μιας έστω παλιομοδίτικης επιστροφής στην προτεραιότητα της πολιτικής, που επερωτά την παραλυτική για τη Σοσιαλδημοκρατία παράδοση των τελευταίων ετών στους «σιδερένιους νόμους» της αγοράς και στην αντιδραστική σκέψη ότι κάθε εμπρόθετη πολιτική-κοινωνική δράση είναι μάταιη και απλώς επιδεινώνει την κατάσταση που επιχειρεί να θεραπεύσει (Α.Ο. Χίρσμαν, «Η αντιδραστική ρητορική», ΠΕΚ, 2017).

Αν σήμερα η Σοσιαλδημοκρατία αναζητά προσανατολισμό ανάμεσα στις διαφορετικές συγκρουόμενες ψυχές της, η βρετανική περίπτωση υποδεικνύει μια κατεύθυνση που δεν απομειώνει τις πολιτικές συγκρούσεις στο δίπολο «λαϊκισμός-αντιλαϊκισμός», αλλά αντιλαμβάνεται ότι υπάρχουν και άλλες αντιθέσεις, συγκρούσεις, υποθέσεις προς υπεράσπιση.

* πολιτικός επιστήμονας,(gbalabanidis@hotmail.com). Από τις εκδόσεις Πόλις κυκλοφορεί το βιβλίο του «Ευρωκομμουνισμός. Από την κομμουνιστική στη ριζοσπαστική ευρωπαϊκή Αριστερά»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας