Με επίκεντρο το σώμα

vivlio.jpg

Τζούλια Γκανάσου «Γονυπετείς. Μια πορεία προς την αρχή» Νουβέλα Γκοβόστης, 2017 Σελ. 136 Τζούλια Γκανάσου «Γονυπετείς. Μια πορεία προς την αρχή» Νουβέλα Γκοβόστης, 2017 Σελ. 136

Πολύχρωμο κοπάδι αργοσαλεύει στο μονοπάτι. Ανάστατο πλήθος φιδοσέρνεται στον ανηφορικό δρόμο. Ταλαιπωρημένα πλάσματα, απορφανισμένοι επαίτες του θαύματος, αναστενάζουν, αγκομαχούν, αλλά επιμένουν. Η μπουκαπόρτα ανοίγει στο λιμάνι, το φως τυφλώνει, η υπεράνθρωπη δοκιμασία αρχίζει. Μια γυναίκα. Ενα τάμα.

Ενα παράδοξο οδοιπορικό στα τέσσερα. «Το σώμα αρχίζει να συνηθίζει έτσι. Ενα βήμα κάθε φορά, όπως κάνουν τα μωρά. Παλάμη μπροστά, γόνατο μπροστά, επόμενη παλάμη, επόμενο γόνατο… Τα καταφέρνω» (σ. 22). Ψηλά στον ορίζοντα, η παράδοξη ελπίδα του θαύματος. Στη μακρινή κορυφή, η παράλογη πίστη στο ανέφικτο.

Ηδη στην αφετηρία η γνωστή εικόνα των προσκυνητών που ανεβαίνουν γονυπετείς προς την εκκλησία της Μεγαλόχαρης στην Τήνο. Στην πορεία, ωστόσο, η ανάβαση γίνεται κατάβαση στα έγκατα του εαυτού, πυκνή εσωτερική διαδρομή, ταξίδι αυτογνωσίας, επώδυνη απογύμνωση του αχανούς ένδον χώρου, αληθινή αποκάλυψη και καθαρτική λύτρωση. Στο τέλος, το σώμα αποκτά συνείδηση της υλικότητας και της φθοράς του σε επαφή με τη γη και επιστρέφει στη ζωώδη κατάστασή του, έμπλεη όμως πνευματικότητας.

Οι λόγοι που έφεραν εδώ την ανώνυμη μονολογίστρια «με ένα κλαδί ελιάς στο στόμα για το θαύμα, για τη φώτιση, για το μερίδιο της ευθύνης, για το αδύνατο που φαντάζει τις νύχτες εφικτό» θα αποκαλυφθούν σταδιακά, στην πορεία του κειμένου. Η αφήγησή της προοδευτικά θα γίνει εξομολόγηση, και ο αναγνώστης, συνένοχος/συμμέτοχος μιας συνείδησης που δοκιμάζεται.

Ωστόσο, καθένα από τα τρία κεφάλαια («Υπέρ πίστεως», «Υπέρ ερεύνης», «Υπέρ ανθρώπου») φέρνει ανατροπές στα δεδομένα. Τα γεγονότα ή οι εκδοχές του παρελθόντος μοιάζουν αντιφατικά. Οπως αποδεικνύεται, η αφηγήτρια -που μπορεί να είναι μοριακή βιολόγος ή υπάλληλος σε κατάστημα νεωτερισμών- δεν έχει μόνο κίνητρα (έναν άρρωστο άντρα, ένα παιδί που με δυσκολία απέκτησε), έχει και τύψεις και, κυρίως, «ένα φορτίο ενοχής ώς τα ακροδάκτυλα» (σ. 21).

Η σπασμένη μνήμη ανακαλεί ανάκατα θραυσματικές εικόνες από το παρελθόν και το παραμιλητό της ενσωματώνει προσευχές, εδάφια από κλασικά κείμενα, ακόμα και γνωστά συνθήματα από διαδηλώσεις. Οι «Ικέτιδες» του Αισχύλου και του Ευριπίδη διασταυρώνονται με κειμενικές νησίδες από τον Νίτσε, ο Ομηρος συναντά τους «Χαιρετισμούς», ο Κουροσάουα τον Ρόι Αντερσον.

Ο εαυτός απογυμνώνεται με τη μύχια έκθεση και την εκ βαθέων εξομολόγηση. Το εξουθενωμένο σώμα χειμάζεται από τις κακουχίες, την πείνα, τη δίψα, αλλά και τη σφοδρή επιθυμία. Ωστόσο, κάθε ηθική ανάταση φαίνεται να εκκινεί από τη συνειδητοποίηση της υλικότητας του σώματος. Να η απαραίτητη προϋπόθεση για την ανάδυση του αληθινού ανθρώπινου προσώπου.

Αυτό είναι που θα φτάσει στα όρια της ζωώδους εκδοχής του, θα δοκιμαστεί από πειρασμούς, θα διχαστεί, θα μεταμορφωθεί στην πορεία προς το θαύμα – μεταμόρφωση και σταύρωση ταυτόχρονα. Η αρχική πορεία μεταβάλλεται σε μια αλληγορική επανάληψη των Παθών, η κατανυκτική πομπή των απέλπιδων πιστών σε αλληγορική αναπαράσταση του ίδιου του μυστηρίου της ζωής. Στην πορεία προς τον Γολγοθά-Θαβώρ, το θείο/ανθρώπινο δράμα βιώνεται από την ίδια εσωτερικά μεν, αλλά με ακραίο σωματικό πόνο: «Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες» (σ. 126).

Φυσικά, πρόκειται για ύμνο στη δύναμη της πίστης που, όμως, υπερβαίνει τους θεολογικούς συνειρμούς. Η άμπωτις και η παλίρροια της πίστης σε οτιδήποτε είναι ικανό να εμπνεύσει την υπέρβαση προσεγγίζεται πάνω απ’ όλα ανθρωπολογικά και στο τέλος, ως εκ τούτου, το υποκείμενο ανακαλύπτει τον εαυτό του. Και η ανθρώπινη εποποιία συνεχίζεται: «Το σώμα αρχίζει να συνηθίζει έτσι στα τέσσερα. Ενα βήμα κάθε φορά, όπως κάνουν τα μωρά. Παλάμη μπροστά, γόνατο μπροστά, επόμενη παλάμη, επόμενο γόνατο… Τα καταφέρνω».

Εμφυλοι προβληματισμοί, το σώμα που θυμάται, υπαρξιακές αναζητήσεις, πλάγιος κοινωνικός σχολιασμός. Να οι άξονες γύρω από τους οποίους κινείται η Γκανάσου. Μετά από σπουδές Πληροφορικής και Λογοτεχνίας, η Γκανάσου εισήλθε στην πεζογραφία με μικρά μυθιστορήματα ή νουβέλες και μια προσεγμένη πρόζα όπου, συνήθως, η ρεαλιστική αφετηρία υπονομεύεται από το φανταστικό και το όνειρο. Εδώ, η θρυμματισμένη, ασθματική, πολυφωνική αφήγηση και η μονολογική εκφορά που καταπίνει αδηφάγα τα πάντα είναι συμβατές με την εκτός εαυτού ηρωίδα, αποτυπώνουν τέλεια το άγχος της και δημιουργούν ένα από τα πιο νευρώδη αφηγηματικά κείμενα της χρονιάς.

 

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ