Με αύρα Βιέννης

Το κομψό κτίριο στην πάνω πλευρά της οδού Ακαδημίας παίζει κρυφτό με τα ψηλά δέντρα που επιβιώνουν στο πεζοδρόμιο, αλλά ο πιο προσεκτικός παρατηρητής, ακόμη και αν δεν κατέχει το ιδιαίτερο λεξιλόγιο της αρχιτεκτονικής, αντιλαμβάνεται την αξία του.

Αντιπροσωπεύει με επιτυχία το «στιλ Τσαγκρή», που καθιέρωσε ένας από τους πιο παραγωγικούς και χαρισματικούς αρχιτέκτονες της προπολεμικής περιόδου.

Τα κτίρια που σχεδίασε είναι γνωστά στους λάτρεις του κέντρου, αλλά οι περισσότεροι αγνοούν τον δημιουργό τους. 

Γεννημένος το 1882 στο Ναύπλιο, ο Βασίλης Τσαγκρής έζησε τα περισσότερα χρόνια στην Κόρινθο, όπου υπηρετούσε ο γυμνασιάρχης πατέρας του, και παρέμεινε ώς το 1901 οπότε πέτυχε στη σχολή Πολιτικών Μηχανικών του Πολυτεχνείου.

Μόλις πήρε το πτυχίο του προσελήφθη στην τεχνική υπηρεσία του Δήμου Αθηναίων και παράλληλα δούλευε ως μαθητευόμενος στο γραφείο του Π. Ζίζηλα, που κυριαρχούσε εκείνη την εποχή. Το 1910 μετακόμισε στη Βιέννη, όπου εργάστηκε σε αρχιτεκτονικά γραφεία και εξασκήθηκε στη σχεδίαση, στην οποία είχε ιδιαίτερη ευχέρεια.

Ηταν η εποχή που στην αυστριακή πρωτεύουσα μεσουρανούσε ο Οτο Βάγκνερ (1841-1918), ο οποίος με σημαντικά κτίρια, όπως ο σιδηροδρομικός σταθμός και το ταχυδρομείο, έβαλε τη σφραγίδα του στην αρχιτεκτονική της ταυτότητα. Θεωρείται ο πρώτος αρχιτέκτονας που έθεσε την έννοια του μοντερνισμού. 

«Συγγενής προς τας τάσεις του Οτο Βάγνερ», όπως επισημαίνει ο καθηγητής του Πολυτεχνείου Νίκος Χολέβας, ο Βασίλης Τσαγκρής επέστρεψε ύστερα από μία δεκαετία οριστικά στην Αθήνα και κατάφερε να μετουσιώσει με επιτυχία τη μετάβαση από τα «βαριά» στολίδια του ύστερου νεοκλασικισμού στις φόρμες του μοντέρνου, στις οποίες κυριαρχούσε η ουσία σε σχέση με τον εντυπωσιασμό.

Μετά τους δισταγμούς των πρώτων χρόνων, αφού οι επώνυμοι της ελληνικής πρωτεύουσας δίσταζαν να ξεφύγουν από την τάση για εντυπωσιακά μέγαρα, άλλαξε την εικόνα των οικοδομών περιορίζοντας τον διάκοσμο και κρατώντας μόνον τα αναγκαία.

Σε κεντρικούς δρόμους (Μητροπόλεως, Σταδίου, Συγγρού, Αναγνωστοπούλου, Ρεθύμνου, Ιθάκης, Ηπείρου, Ιουλιανού, κ.ά.) διατηρούνται τα κτίρια που σχεδίασε.

Χάρη στη χρήση του μπετόν, έχουν περισσότερους από δύο ορόφους, αλλά διαφοροποιούνται από τις μεταπολεμικές πολυώροφες πολυκατοικίες γιατί φρόντιζε να υπάρχει μια «τσαχπινιά» στην πρόσοψή τους. 

Το κτίριο στην οδό Ακαδημίας, με εμφανείς επιρροές από την αύρα της Βιέννης, θεωρείται το πιο χαρακτηριστικό του «στιλ Τσαγκρή» αλλά και το σημαντικότερο έργο του παραγωγικότατου δημιουργού.

Κατασκευάστηκε την περίοδο 1920-23, μια εποχή που ο σημερινός πολυσύχναστος δρόμος μόλις είχε ενταχθεί στο σχέδιο!

Ως τα τέλη του 19ου αιώνα αποτελούσε το βόρειο όριο της πρωτεύουσας. Πολύ γρήγορα όμως αναπτύχθηκε λόγω της γειτνίασης της περιοχής με τα ανάκτορα και τα μέγαρα των επωνύμων, που δεν έκρυβαν την προτίμησή τους για τη σημερινή Βασιλίσσης Σοφίας. Οσοι δεν «χώραγαν» ή δεν άντεχαν τις υψηλές τιμές της γης, άρχισαν να κατηφορίζουν προς την Ακαδημίας. 

Η έδρα της Ενωσης Ξένων Ανταποκριτών στην οδό Ακαδημίας

Δεν είναι γνωστός ο ιδιοκτήτης για τον οποίο ο Β. Τσαγκρής σχεδίασε το μέγαρο στον αριθμό 23 της οδού Ακαδημίας. Είναι όμως γνωστή η αρχιτεκτονική του ταυτότητα, όπως την περιγράφει ο καθηγητής Μάνος Μπίρης στο βιβλίο του «Αθηναϊκή αρχιτεκτονική» της περιόδου 1875-1925.

Το αρχοντικό διαθέτει δύο ορόφους με αρκετά ψηλούς ημιυπόγειους χώρους, με βοηθητική είσοδο που αποτελεί τη μόνη παραφωνία στη συμμετρία της υπόλοιπης πρόσοψης.

Η κεντρική είσοδος είναι στο κέντρο της πρόσοψης και περιβάλλεται από λιτές κολόνες με κιονόκρανα, όμως το βλέμμα καρφώνεται στο περίτεχνο μπαλκόνι του ορόφου. Κυριαρχούν τα μαρμάρινα κολονάκια, που φέρνουν σε δεύτερη μοίρα τα σιδερένια κάγκελα τα οποία δεν έχουν τις περίτεχνες παραστάσεις των νεοκλασικών του προηγούμενου αιώνα.

Δωρικές είναι οι διακοσμήσεις στα μαρμάρινα φουρούσια του μπαλκονιού. Η μπαλκονόπορτα κρύβεται στο εσωτερικό του εξώστη, που μπορεί να θεωρηθεί μακρινός πρόγονος των «αμαρτωλών» ημιυπαίθριων της σύγχρονης οικοδομικής. 

Είναι άγνωστο αν λειτούργησε ως κατοικία, ενώ αποδεδειγμένα στα μέσα της δεκαετίας του 1930 στέγασε την πρεσβεία της Γερμανίας και κατά την Κατοχή έγινε έδρα του Γ' Ράιχ.

Το 1981 και για τριάντα ολόκληρα χρόνια αποτέλεσε την έδρα της Ενωσης Ξένων Ανταποκριτών, η οποία είχε ιδρυθεί το 1916 και ώς τότε ήταν άστεγη.

Τα μέλη της συναντιούνταν σε γνωστά στέκια της γύρω περιοχής, κυρίως στο GB Corner, αλλά και στα γραφεία των ξένων ειδησεογραφικών πρακτορείων.

Tο 1984, με προεδρικό διάταγμα του τότε υπουργείου ΠΕΧΩΔΕ που καλύπτει ολόκληρο το κέντρο της πρωτεύουσας, το κτίριο χαρακτηρίστηκε διατηρητέο.

Το 2011, η Αγροτική Τράπεζα, που ώς τότε ήταν ιδιοκτήτρια του ακινήτου, το πούλησε σε αγνώστων λοιπών στοιχείων εταιρεία offshore, η οποία δεν το έχει αξιοποιήσει ώς τώρα. 

 Ποιος είναι 

Ο Βασίλης Τσαγκρής είχε σημαντική παρουσία στην πολεοδομική ανάπτυξη της πρωτεύουσας. Από το 1930 και ώς τον θάνατό του (1941) ήταν διευθυντής της τεχνικής υπηρεσίας του δήμου και πρωτοστάτησε για τη διαμόρφωση του θεσμικού πλαισίου για τα ύψη των νέων οικοδομών, ενώ ήταν ο διαμορφωτής της Φωκίωνος Νέγρη στην Κυψέλη. 

 Η σκάλα 

Στο εσωτερικό του κτιρίου στην οδό Ακαδημίας κυριαρχεί η μαρμάρινη εσωτερική σκάλα που οδηγεί στους ορόφους. Οταν λειτουργούσαν τα γραφεία της Ενωσης Ξένων Ανταποκριτών, στο κέντρο του πρώτου επιπέδου κυριαρχούσε η ασπρόμαυρη φωτογραφία με το τανκ την ώρα που εφορμούσε στην πύλη του Πολυτεχνείου τα ξημερώματα του Σαββάτου του Νοεμβρίου του 1973. Την είχε τραβήξει ο Αριστοτέλης Σαρρηκώστας, που δούλευε ως φωτογράφος και ανταποκριτής του Ασοσιέιτεντ Πρες. 

 Πολλά ονόματα 

Η Ακαδημίας, όπως και οι περισσότεροι κεντρικοί δρόμοι της πρωτεύουσας, άλλαξε πολλά ονόματα. Η αρχική της ονομασία ήταν «οδός Νοσοκομείου», από το δημοτικό νοσοκομείο που υπήρχε στον χώρο του σημερινού Πνευματικού Κέντρου. Το 1884 πήρε το σημερινό της όνομα, το οποίο άλλαξε λίγο μετά την Κατοχή σε «Φραγκλίνου Ρούσβελτ», προς τιμήν του Αμερικανού προέδρου, αλλά πολύ γρήγορα αποσύρθηκε. 

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας