Μαθήματα ζωής

Γνώρισα τη Μίνα Φειδά, ιδιοκτήτρια και δημιουργό του επισκέψιμου βιολογικού αγροκτήματος «Μίνα» στον Μαραθώνα, τουλάχιστον δεκατρία χρόνια πριν, σε μια έκθεση βιολογικών προϊόντων όπου είχαμε πάει οικογενειακώς.

Σταθήκαμε στο δικό της περίπτερο και πιάσαμε κουβέντα, δοκιμάζοντας ταυτόχρονα το υπέροχο τυρί που μας προσέφερε. Μείναμε μιάμιση ώρα μαζί της καθώς τα παιδιά δεν πείθονταν να προχωρήσουμε, αλλά έστρωσαν τραπέζι και η κ. Φειδά άρχισε να τους δίνει να δοκιμάσουν απ’ ό,τι είχε. Τελικά βρέθηκε να τους καθαρίζει και αγγουράκι για να συνοδεύουν το τυράκι που συνέχεια ζητούσαν να τους αναπληρώσει.

Αυτές οι στιγμές είναι από τις αγαπημένες αναμνήσεις στο θησαυροφυλάκιο της μνήμης, γκαρδιακές συναντήσεις μέσα στο διάβα του χρόνου.

Το κατέθεσα στην τηλεφωνική μας επικοινωνία όταν της ζήτησα να παρουσιάσουμε το κτήμα της -πραγματικά χωρίς να γνωρίζω γιατί με τόσα χρόνια καθυστέρηση-, όπου κάποιος μπορεί να πάει Παρασκευή, Σάββατο ή Κυριακή και να ψωνίσει ό,τι παράγεται εκεί.

Λαχανικά αλλά και αυγά, λάδι, ελιές, κρασί, ξίδι και το υπέροχο τυρί της, από αιγοπρόβειο γάλα, όπως και το γιαούρτι.

«Με συγκινείτε που θυμάστε ακόμη εκείνη τη συνάντησή μας», είπε και ξεκινήσαμε να συζητούμε.

Ολα τα προϊόντα που παράγει είναι πιστοποιημένα βιολογικής καλλιέργειας, όπως άλλωστε και η εκτροφή των ζώων της από την ΒioHellas. Γιατί έχει κότες για τα αυγά αλλά και κατσικάκια και πρόβατα για το γάλα τους.

Τις ημέρες του Πάσχα, όπως μου είπε, δυστυχώς θα οδηγούνταν στη σφαγή και τα δύο γουρουνάκια τους. «Η αλήθεια είναι ότι όταν έρχεται αυτή η στιγμή είμαι στεναχωρημένη, είναι λίγο πικρό, αλλά τι να κάνουμε, αφού έτσι έχουμε συνηθίσει τη ζωή μας. Είναι πλέον πολύ ακριβές οι βιολογικές ζωοτροφές και δεν μπορούμε να τα συντηρήσουμε».

Ρωτώ αν συνεχίζει να παράγει αυτό το εξαιρετικής γεύσης τυρί που θυμόμουν.

«Τυρί δεν ξέρω αν θα συνεχίσω να φτιάχνω γιατί ο γιος μου έκανε μια αρχή για να φτιάχνει γιαούρτι. Και μου λέει πως δεν συμφέρει, χρειαζόμαστε τριάμισι κιλά γάλα για να παράξουμε ένα κιλό τυρί. Δεν μπορούμε να το πουλήσουμε τόσο ακριβά. Κανείς δεν θα μπορεί να αγοράσει. Φοβάται, επειδή χάνουμε συνεχώς και δεν αντέχουμε τώρα πια. Κάποτε έδινα και τον μισθό μου για να βγαίνει αυτή η εταιρεία, δεν είναι εταιρεία για να έχει κέρδη (εννοεί το κτήμα), τώρα τον μισό τον δίνω για να πληρώνω τους εργάτες μου. Η οικονομική κρίση, όσο κι αν θέλω να κρατώ την αισιοδοξία μου για να μπορέσουμε να επιβιώσουμε, μας έχει τσακίσει όλους. Ομως, δεν θέλω να λέω δύσκολα πράγματα, θέλω να λέω ότι καλύτερο μπορεί να υπάρξει, καταλαβαίνετε; Είμαι πάντα πάρα πολύ αισιόδοξη και αντοχής άνθρωπος, αλλά αυτή τη φορά έχω πάρα πολύ κουραστεί. Και ξέρετε, όλος ο κόσμος γύρω γύρω είναι απελπισμένος. Αλλά έμαθα από τη μάνα μου την αγωνίστρια να είμαι και εγώ αγωνίστρια, στον χώρο μου βέβαια.

Ομως ό,τι κι αν συμβαίνει γύρω μας, η επαφή με τη γη δεν πρέπει να χάνεται. Χαίρομαι όταν έρχονται στο κτήμα άνθρωποι που καταλαβαίνουν τον κόπο και εκτιμούν αυτό που κάνουμε και τα τιμάνε. Το ότι αποφάσισα να τα πουλάω και να σταματήσω να τα δωρίζω, είναι γιατί τους έβλεπα ότι τα παρατούσαν έτσι όπως τους τα έδινα στη σακούλα. Βλέπετε, δεν το είχαν πληρώσει και δεν έδιναν σημασία. Δυστυχώς οι άνθρωποι έτσι έχουν μάθει. Αλλά ας μείνουμε στα θετικά, να λέμε όσο μπορούμε πιο ευχάριστα πράγματα.

Ερχεται κόσμος από πολύ μακριά γιατί ξέρουν ότι εδώ θα βρουν πραγματικά καθαρά προϊόντα. Αν δείτε τι γίνεται για τα αυγά... Βρε παιδιά, τους λέω, δεν έχω τόσο πολλές κότες. Οι μόνιμοι πελάτες έρχονται και παίρνουν έξι αυγά τουλάχιστον για να δώσουν στα παιδιά ή τα εγγόνια τους. Και τους καταλαβαίνω γιατί βέβαια για τον ίδιο λόγο ξεκίνησα κι εγώ. Για να μπορώ να δίνω στα παιδιά μου καθαρή τροφή, απαλλαγμένη από χημικά φάρμακα και λιπάσματα».

Αποψη του κτήματος Αποψη του κτήματος |

Ναι, για να πούμε πώς ξεκινήσατε αυτό το εγχείρημα.

Δεν προέρχομαι από αγροτική οικογένεια και μοιάζει παράξενο αυτό. Δεν είναι παράξενο όμως γιατί η ζωή μάς τα φέρνει έτσι. Ξεκίνησα λοιπόν, γιατί τα καλοκαίρια έπαιρνε η μητέρα μου τα παιδιά και τα πήγαινε στην Καλαμάτα. Η μητέρα μου ήταν από ένα χωριό -παλιά το έλεγαν Ναζίρι, σήμερα το λένε Εύα-, ανάμεσα στην Αρχαία και τηΝέα Μεσσήνη, το «Νησί» που λέμε. Θέλησα λοιπόν, αφού δεν μπορούσα λόγω της δουλειάς να πηγαίνω στη Μεσσηνία, να φέρω τη Μεσσηνία στην Αθήνα. Ετσι τα Σαββατοκύριακα που είχαμε τον χρόνο να πάμε για ένα μπάνιο -πηγαίναμε στον Σχινιά και στον Μαραθώνα- ρωτούσα αν πουλιόταν εκεί κάποιο κτήμα.

Επειδή ο κάμπος του Μαραθώνα έχει και τις ελιές, έχει και τα σταφύλια, τα καλάμια, που μου θύμιζαν τον τόπο καταγωγής μου, έψαχνα να αγοράσω εκεί ένα κτήμα. Και το κατάφερα λίγα χρόνια μετά, με λεφτά που είχα μαζέψει κάνοντας οικονομία από το βδομαδιάτικο για τα έξοδα του «σπιτιού», προκειμένου να εκδώσω ένα βιβλίο, μια μεσσηνιακή ηθογραφία -«Οταν τα πορτοκάλια γίνουν χρυσά», το έλεγα-, που ήθελα.

Μου μίλησαν για έναν άνθρωπο που είχε κάνει συμφωνία να αγοράσει μια έκταση τριάντα στρεμμάτων και τον κορόιδεψαν αφού του έδωσαν μονάχα τα δέκα. Είχε εκνευριστεί και την πουλούσε. Δεν ήξεραν τίποτα άλλο, μονάχα το όνομά του. Είπα, εμένα μου φτάνουν δέκα στρέμματα, θα τον βρω από το όνομά του. Ξέρετε, αν είναι να γίνει κάτι, γίνεται. Πράγματι βρήκα το τηλέφωνό του από τον ΟΤΕ και τον κάλεσα. Το πρώτο πράγμα που μου είπε ήταν: «Καλά, παιδί μου, πώς με βρήκες, εγώ δεν μένω εδώ». Βλέπετε, έμενε στη Λάρισα, αλλά είπαμε, άμα είναι να γίνει κάτι, γίνεται. Ετσι το 1972 αγόρασα από το χαρτζιλίκι μου αυτό το κτήμα.

Ηταν ξερό ή είχε κάποιες καλλιέργειες;

Οχι, δεν είχε τίποτα, παρά μόνο μερικές ελιές κι ένα μικρό αμπελάκι. Κάμπος ήταν. Φύτεψα τότε τα πρώτα δέντρα -πορτοκαλιές, λεμονιές και λίγες βερικοκιές- με τη βοήθεια κάποιου γείτονα που ερχόταν και μου άνοιγε τους λάκκους, γιατί όλα τα άλλα τα έφτιαχνα, μονάχα τους λάκκους δεν μπορούσα να ανοίξω. Κατόπιν άρχισα να φυτεύω ντομάτες, μελιτζάνες, ό,τι ήταν της εποχής. Ετσι ξεκίνησε να υλοποιείται η ιδέα να φτιάξω αυτό το κτήμα. Διαβάζοντας, έμαθα κι άρχισα να βλέπω ότι καταστρέφουμε τη γη βάζοντας χημικά, κάνουμε τα χίλια δυο, κι ακόμη μαθαίνω. Μια ζωή ολόκληρη μαθαίνω.

Ερχονται καμιά φορά και με ρωτούν τι να κάνουν με το ένα ή με το άλλο που συμβαίνει στις καλλιέργειές τους και λέω, μα, δεν είμαι γεωπόνος. Οχι, λένε, εσείς ξέρετε γιατί τα έχετε δουλέψει.

Ο στόχος ήταν να εξασφαλίσετε καθαρή τροφή στα παιδιά σας;

Ναι, για να είναι καθαρή η τροφή της οικογένειάς μου.

Σιγά σιγά λοιπόν έμαθα πώς να κλαδεύω τα αμπέλια, πώς να τα περιποιούμαι. Να σας πω ότι πέρα από ό,τι υπήρχε, φύτεψα σε 800 μέτρα αμπέλια, γιατί μου άρεσε η κορινθιακή σταφίδα κι ήθελα να έχουμε και λίγα σταφύλια να τρώμε. Βγάζουμε έτσι και λίγο κρασάκι και όσοι έρχονται και παίρνουν ξετρελαίνονται. Γνωρίζουν όμως ότι δεν έχει τίποτα μέσα, παρά μόνο ό,τι χρειάζεται για τη συντήρησή του.

Αγρόκτημα Μίνα Κάτω: Βιολογική και η εκτροφή των ζώων |

Αυτή τη στιγμή τι έχετε στο κτήμα;

Ολα τα κηπευτικά της κάθε εποχής, τα μαρουλάκια μας, φασολάκια, ντομάτες, άγρια χόρτα αλλά και σπαρτά (αντίδια, ραδίκια και βλίτα, ανάλογα τον χρόνο), έχουμε τον πορτοκαλεώνα μας, τις λεμονιές, λίγες βερικοκιές και μονάχα δυο-τρεις αχλαδιές. Από το κτήμα του Μαραθώνα βγάζουμε περί τα διακόσια κιλά λάδι, αλλά δεν είναι σαν το λάδι της Καλαμάτας, αυτό πρέπει να το πούμε. Προσπάθησα, εμβολίασα τα δέντρα που είχα με ποικιλίες της Καλαμάτας, αλλά δεν έγιναν. Οπότε δεν ξαναπειραματίστηκα με τις ελιές εδώ, αφού είχα εντάξει στη βιολογική καλλιέργεια και τα πατρογονικά κτήματα στην Καλαμάτα. Από εκεί, βγάζουμε όχι μόνο λάδι αλλά και ελιές, τις οποίες τις φτιάχνω με τον παραδοσιακό τρόπο που τις έφτιαχνε η γιαγιά μου. Τις βάζω δηλαδή με λίγο αλάτι και με μυρωδικά -ρίγανη, θυμάρι κ.ά.- και αφού φύγει η πικρίλα τους, τους βάζω λίγο από το δικό μας το ξιδάκι, που μου έμαθαν και φτιάχνω μόνη μου, ρίχνοντας λίγο νερό στο κρασί που δεν είναι καλό. Από ζώα έχουμε λίγα κουνελάκια, τα προβατάκια και κατσικάκια που από το γάλα τους έμαθα και φτιάχνω το τυρί.

Πώς όμως από τη διάθεση να φτιάξετε ένα κτήμα για την οικογένειά σας, φτάσατε να καλλιεργείτε σαράντα στρέμματα και να ανοίξετε τις πόρτες του στον κόσμο;

Οι ίδιοι άνθρωποι που δεν έδωσαν τότε αυτά τα τριάντα στρέμματα στον πρώτο αγοραστή για να κάνει το φυτώριό του, άρχισαν κι έρχονταν λέγοντάς μου, «θα πουλήσουμε, θα το πάρετε;». Μα όλες τις φορές δεν ήμουν έτοιμη για να το κάνω αυτό, δεν μπορούσα να έχω πάντοτε λεφτά για να αγοράζω τα κτήματα. Ο άντρας μου παρότι ήταν από αγροτική οικογένεια δεν ήθελε γη, έλεγε «αν ήθελα χωράφια θα καθόμουν στο χωριό μου». Ομως η μητέρα μου, που της άρεσαν κι αυτής οι φυσικές τροφές κι αγαπούσε τη γη, με βοηθούσε. Και λίγα λίγα, μέσα σε σαράντα χρόνια που παλεύω εκεί, φτάσαμε εδώ που είμαστε σήμερα.

Γι’ αυτό και βλέπετε στην έκτασή μας τόσο πολλά δέντρα. Γιατί κάθε φορά στα σύνορα με το όμορο κτήμα, φύτευα δέντρα. Οταν λοιπόν έπαιρνα το διπλανό, δεν τα πείραζα. Δεν θα μπορούσα να κόψω ποτέ δέντρο, είτε το ήθελα είτε δεν το ήθελα, είτε έδινε καρπούς είτε ήταν π.χ. ιτιά. Γι’ αυτό δεν είναι εκμεταλλεύσιμη ολόκληρη η έκτασή του. Εχει πάρα πολλά δέντρα, από φοίνικες -που όλοι αμφισβητούν ότι εγώ τους έχω φυτέψει γιατί μοιάζουν αιωνόβιοι, αλλά εγώ έμαθα πώς να τους διαχειρίζομαι κι έτσι μόνο έναν έχασα από αυτή την ασθένεια, το σκαθάρι-, μέχρι ασημένια κυπαρίσσια.

Κάθε Κυριακή που έχω και εγώ τον χρόνο μου, μαγειρεύω και πάμε στο κτήμα. Κάνουμε όσες δουλειές μπορούμε. Τώρα πια δεν μπορώ να σκάβω γιατί είμαι μεγάλη γυναίκα, αλλά να κλαδεύω, μπορώ.

Η κ. Φειδά στον πορτοκαλεώνα του κτήματος

Χαίρεται η ψυχή σου να μιλάς μαζί της, κάθε απάντησή της είναι θησαυρός γνώσεων, σαν το νήμα που ξετυλίγεται από το αδράχτι της ζωής.

Και πώς αρχίσατε να πουλάτε;

Περίσσευαν μερικά και έτσι τα χάριζα. Αλλά ξέρετε, αν κάποιος δεν έχει επιθυμία για κάτι τέτοιο, δεν τους δίνει την αξία που τους πρέπει. Και όταν δίνεις μια τσάντα γεμάτη σαν δώρο και βλέπεις να την ξεχνούν ή να την παρατάνε κάπου και δεν τα χρησιμοποιούν, τότε αισθάνεσαι άσχημα. Κι είπα, δεν γίνεται, οι άνθρωποι έχουν μάθει να πληρώνουν για να εκτιμούν το κάθε αντικείμενο, ξέρετε τι εννοώ».

«Φυσικά», απαντώ και συνεχίζουμε τη διαδρομή μας.

Ετσι, έδωσα το σπιτάκι που έχω μέσα στο κτήμα στα παιδιά που έχουν αναλάβει τις καλλιέργειες, που είναι πολύ καλά παιδιά κι έχουν μια εξαιρετική κουλτούρα, που πολλές φορές τη ζηλεύω. Είναι από την Ινδία κι είναι τόσο ευγενείς και τόσο σεβαστικοί.

Προχθές βγήκε η πρώτη αγκινάρα και μου την έφερε. Πάντα το πρώτο προϊόν που θα βγει στα χωράφια, μου το φέρνει με ευγένεια και μου το προσφέρει. Είναι πολύ συγκινητικό αυτό. Ο Γιανγκδίς είναι αυτός, που εμείς τον λέμε Γιάννη. Τις Παρασκευές αυτός ανοίγει την κάτω πόρτα του κτήματος (βρίσκεται σε έναν κεντρικό δρόμο που πάει από τη λεωφόρο Μαραθώνος προς τη θάλασσα). Κι έρχεται ο κόσμος που μας ξέρει και ψωνίζει.

Ο Γιανγκδίς λοιπόν προτού έρθει σε εμένα, δούλευε σε άλλα κτήματα που έκαναν χρήση φαρμάκων. Ηρθε κάποια στιγμή και μου λέει: "Μαμ, δεν θα φάμε τίποτα γιατί δεν βάζουμε φάρμακα". Τότε του είπα: "Γιάννη, να δεις που εμείς θα φάμε και οι άλλοι δεν θα φάνε κάποια στιγμή". Επειτα από δύο χρόνια που είχε έρθει σε μένα, έγινε μια ζημιά στον Μαραθώνα, έπεσε αρρώστια στις ντομάτες, τις μελιτζάνες, κι ανέσκαψαν όλα τα χωράφια. Εμείς τότε φάγαμε, μικρές ντομάτες, όχι μεγάλες, αλλά φάγαμε. Από τότε ο Γιάννης έγινε πιο φανατικός οικολόγος από μένα. Πίστεψε αυτό που του είπα τότε.

Συνεχίζετε να δέχεστε σχολεία στο κτήμα;

Οχι πια, γιατί θα έπρεπε να υπάρχει κάποιος για να τους μιλήσει, να τους δείξει, κι αυτός ο άνθρωπος έπρεπε να ήμουν εγώ. Ομως δουλεύω και δεν μπορώ να λείπω. Δίνω δουλειά σε πολλούς ανθρώπους στην άλλη μας δουλειά, δεν μπορώ να είμαι παρά μόνο τις Κυριακές εδώ. Αλλά τα σχολεία δεν μπορούν να έρθουν Κυριακή. Το έχω αποφύγει, να σας πω την αλήθεια, μην ξεχνάτε είμαι πια μεγάλη γυναίκα και θέλω, έστω την Κυριακή, να έχω μισή ημέρα ξεκούρασης.

«Το πατητήρι έγινε γιατί ήθελα να δείξω στα παιδιά μου πώς γίνεται το κρασί. Ηθελα να μαθαίνουν ότι χρειάζεται κόπος για να πετύχουν κάτι» «Το πατητήρι έγινε γιατί ήθελα να δείξω στα παιδιά μου πώς γίνεται το κρασί. Ηθελα να μαθαίνουν ότι χρειάζεται κόπος για να πετύχουν κάτι» |

Μου δείχνει φωτογραφίες από όταν έκαναν τον τρύγο και πατούσαν τα σταφύλια, στο μικρό πατητήρι. Τώρα τα σταφύλια μπαίνουν σε μια μικρή μηχανή. Δεν μπορώ παρά να ρωτήσω πώς τα έφερνε βόλτα όλα. Δουλειά, οικογένεια, κτήμα.

«Ηθελα να δείξω στα παιδιά μου πώς γίνεται το κρασί. Και πόσος κόπος χρειάζεται για να γίνουν τα κτήματα. Ηθελα να μαθαίνουν ότι χρειάζεται κόπος για να πετύχουν κάτι, ότι αβασάνιστα δεν γίνεται τίποτα. Αυτή ήταν η φιλοσοφία μου».

Εσείς όμως από πού μάθατε; Από τη μητέρα σας;

«Από τον παππού μου, Γιάννη Φειδά. Ο παππούς μου με έμαθε να αγαπώ τη γη. Ημουν κοντά του σε ένα αμπελάκι κι ένα κτηματάκι που είχε από τη γιαγιά μου. Με έμαθε να αγαπώ όχι μόνο τη γη αλλά και τους ανθρώπους. Ο παππούς μου ήταν ένας υπέροχος, σοφός άνθρωπος».

Ιδού, λοιπόν, η κινητήριος δύναμη πίσω από την ιδέα της διατροφικής αυτάρκειας, της καθαρής τροφής, του κτήματος. Πάντα ένας άξιος άνθρωπος, σκέφτομαι και την ευχαριστώ για τούτη τη συνεύρεση.

«Κι εγώ σας ευχαριστώ, γιατί το να μεταφέρεται η γνώση και ο αγώνας για να είμαστε σωστοί στη ζωή μας και να μεταφέρεται προπαντός στα παιδιά, είναι μεγάλη ιστορία. Το λέω και θα το λέω πάντοτε. Πρέπει τα παιδιά από το Νηπιαγωγείο να έρχονται σε επαφή με τη φύση και να μαθαίνουν τι πρέπει να τρώνε. Οι γνώσεις χωρίς υγεία είναι άχρηστες. Από τον Ιπποκράτη μάς έρχεται η πληροφορία. "Ασε την τροφή να γίνει το φάρμακό σου και το φάρμακό σου να είναι η τροφή σου", έλεγε. Οι άνθρωποι δεν έχουν ακόμη καταλάβει πόσο αναγκαίο είναι να τρώμε καθαρές τροφές».

 Info:

ΟΑΚ ΑΕ – Οικολογικές Αγροτικές Καλλιέργειες
Θεσσαλίας 43, Μαραθώνας
Email: mina@oak.gr
τηλ.: 22940 55499

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας