Λευκές μπογιές, κόκκινες μπογιές

Η δημόσια τέχνη στην Αθήνα μοιάζει με μια αδύνατη υπόθεση, συμπιεσμένη σε έναν Προκρούστη μεταξύ των αιώνιων μαρμάρινων προτομών και ανεξέλεγκτων επιγραφών στους τοίχους των πολυκατοικιών της. Μαζί με τον νεοκλασικό σχεδιασμό της, η Αθήνα κληρονόμησε μερικές δεκάδες αγάλματα και προτομές αγωνιστών του ’21, Φιλικών και φιλελλήνων. Στη συνέχεια οι νέοι ήρωες ήταν (αναπόφευκτα) οι πολιτικοί αλλά, από δίπλα, και νέοι ανδριάντες στρατιωτικών και μαζί τους δήμαρχοι, ποιητές, ηθοποιοί...

Αυτό που παραμένει ανεξήγητο, στην εποχή της (μετα-) φωτογραφίας και των media στην οποία ζούμε, είναι γιατί οι άρχοντες αυτής της πόλης (στην ελλαδική επαρχία τα πράγματα είναι, προφανώς, χειρότερα) έχουν ανάγκη να στολίζουν δρόμους και πλατείες, κυρίως αυτές, με «απεικονίσεις», «αναπαραστάσεις», τρισδιάστατα πορτρέτα ιστορικών προσώπων. Για να θυμόμαστε πώς, περίπου, ήταν αυτά τα πρόσωπα; Μα στις περισσότερες περιπτώσεις δεν έχουμε καν πειστικές πληροφορίες για τη μορφή τους και άρα τι ακριβώς αναπαριστούμε; Οπότε συνήθως υποθέτουμε και, φυσικά, εξιδανικεύουμε.

Το αποτέλεσμα ήταν ότι για γενιές νεοελλήνων τα αγάλματα και οι προτομές έγιναν σύμβολο του κομφορμισμού (στην καλύτερη περίπτωση) ή της καθεστωτικής αισθητικής (στη χειρότερη). Και βέβαια, ποιος σοβαρός άνθρωπος έδινε σημασία στους ανδριάντες των πλατειών;

Ομως, φυσικά, τα προβλήματά μας δεν σταματούν στις αναπαραστάσεις φυσικών προσώπων, αλλά δυστυχώς επεκτείνονται σε χώρους ανεικονικούς. Και εκεί είναι που, συχνά, θα συναντήσουμε τα μεγαλύτερα καλλιτεχνικά ατοπήματα: «συμβολικά» γλυπτά που θέλουν να αναπαραστήσουν αφηρημένες έννοιες όπως ο Αγνωστος Στρατιώτης, η Εθνική Συμφιλίωση, η Μοναξιά...

Ο Μοντερνισμός του 20ού αιώνα έμοιαζε μια ελπίδα που θα σάρωνε τις βαρετές ρεαλιστικές προτομές και θα έδινε νέες διαστάσεις στη γλυπτική. Τα πειράματα εμφανίστηκαν από τη Γαλλία έως τη Σοβιετική Ενωση, όμως, κάποια στιγμή το πρόβλημα φάνηκε ότι δεν περιορίζεται στην καλλιτεχνική φόρμα, αλλά κυρίως εστιάζεται στον όλο και πιο αλλόκοτο ρόλο της μνημειακής τέχνης σε μια μητρόπολη και μια κοινωνία που άλλαξε δραστικά στη διάρκεια του τελευταίου αιώνα.

Οι φρενήρεις ρυθμοί της σημερινής αστυακής ζωής, το αυξανόμενο cocooning, η έκλειψη της δημόσιας ζωής και τα νέα αισθητικά πρότυπα, από τον Ρουβά έως τα γιαπωνέζικα Πόκεμον, κάνουν οποιαδήποτε προτομή μακεδονομάχου ή πολιτικού να φαντάζει τουλάχιστον άσχετη. Και ακριβώς εδώ είναι το πρόβλημα: τα περισσότερα αγάλματα της Αθήνας δεν είναι «άσχημα» (τι θα σήμαινε άραγε αυτό στην εποχή μας;), όμως μοιάζουν τόσο άσχετα, τόσο εκτός πλαισίου, τόσο παράταιρα προς τη σύγχρονη μητροπολιτική ζωή δίπλα στις καφετέριες, τα φαστ φουντ, τις μπουτίκ, τις διαφημιστικές επιγραφές, τα γκραφίτι, τα ταξί, τα λεωφορεία και (κυρίως) τους αληθινούς ανθρώπους.

Ιδιαιτέρως δε αποδεικνύει την τεράστια απόσταση που χωρίζει τους κρατούντες από τους υπηκόους τους, οι οποίοι, οι καημένοι, το τελευταίο που θα ζητούσαν για να βελτιωθεί η πολύπαθη πόλη τους είναι ένας ακόμη ανδριάντας. Ακραίες Ετεροτοπίες θα έλεγαν οι σημερινοί μελετητές των πόλεων...

Πριν απο λίγες μέρες άγνωστοι πέταξαν λευκή μπογιά πάνω στο (κόκκινο) γλυπτό του Κώστα Γεωργίου «Phylax». Κάποιοι φανατικοί χριστιανοί, που φαίνεται να δραστηριοποιούνται ιδιαίτερα σε διάφορα ορθόδοξα blogs, το χαρακτήρισαν «Εκπτωτο Αγγελο», ανοίγοντας έτσι τον δρόμο σε ένα αντι-σατανιστικό κυνήγι μαγισσών. Η τηλεοπτική συζήτηση που ακολούθησε ήταν στο γνωστό νεοελληνικό ύφος, με πρωταγωνιστές-εισαγγελείς ανθρώπους όπως τον «Πατέρα Κλεομένη», ο οποίος –μεταξύ άλλων- είχε στο παρελθόν φτύσει και πετάξει αυγά κατά του Μνημείου του Ολοκαυτώματος στη Λάρισα.

Δεν είναι πρωτοφανή όλα αυτά, θα πείτε. Ακροδεξιά και φονταμενταλιστικά στοιχεία έχουν κατά καιρούς (αλλά και πολύ πρόσφατα) επιτεθεί κατά κινηματογραφικών προβολών, θεατρικών παραστάσεων και, ενίοτε, εικαστικών έργων. Ισως το πιο παράδοξο είναι ότι ποτέ δεν είχαμε ανάλογες οργισμένες αντιδράσεις κατά έργων τέχνης από την «άλλη πλευρά». Ποτέ δεν υπήρξε καμία οργανωμένη διαδήλωση/επίθεση κατά κάποιου ανδριάντα-συμβόλου των «άλλων».

Εξαίρεση, ασφαλώς, το άγαλμα του προέδρου Τρούμαν. Δέχτηκε 2 βομβιστικές επιθέσεις κατά την περίοδο της δικτατορίας, άλλη μια τη δεκαετία του ’80 και, πιο πρόσφατα, έναν κουβά κόκκινης (αυτή τη φορά) μπογιάς. Παραμένει μια μοναδικότητα στα θύματα αυτού του ακήρυχτου πολέμου της πολιτικής τέχνης...

* αναπληρωτής καθηγητής της Ιστορίας Τέχνης και της Θεωρίας του Πολιτισμού στο Πολυτεχνείο Κρήτης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας