«Λένιν, ο αρχηγός των αναρχικών»

fantasma.jpg

Πετρούπολη, 23/3/1917. Η παλλαϊκή, επίσημη κηδεία των θυμάτων της επανάστασης του Φεβρουαρίου Πετρούπολη, 23/3/1917. Η παλλαϊκή, επίσημη κηδεία των θυμάτων της επανάστασης του Φεβρουαρίου

«Επίσημον ρωσσικόν ανακοινωθέν. Τηλεγραφούσιν εκ Λονδίνου ότι έπεσεν η κυβέρνησις Λενίν»

(«Εκτακτον παράρτημα» της χανιώτικης εφ. «Αγών», 18/11/1917)

Η Ρωσική Επανάσταση του 1917 υπήρξε το καθοριστικό γεγονός του εικοστού αιώνα. Από τη στιγμή που η επαγγελία μιας σοσιαλιστικής κοινωνίας μετατράπηκε από αφηρημένη ιδεολογία σε έμπρακτο υπόδειγμα με συγκεκριμένο θεσμικό πλαίσιο, εδαφική επικράτεια και οικουμενική απεύθυνση, το σύνολο της πολιτικής ζωής σε παγκόσμια κλίμακα περιστράφηκε γύρω από τις συγκρούσεις για την αναπαραγωγή, την επέκταση ή την ανάσχεσή του.

Γεγονότα τέτοιας κλίμακας προσεγγίζονται συνήθως μέσω των προσώπων, των προγραμμάτων και των κοινωνικοπολιτικών συγκρούσεων που έκριναν στον έναν ή τον άλλον βαθμό την έκβασή τους.

Στο σημερινό μας επετειακό αφιέρωμα θα ακολουθήσουμε έναν άλλο δρόμο: θα παρακολουθήσουμε τις εξελίξεις της ιστορικής εκείνης χρονιάς από την οπτική γωνία μιας μικρής διπλωματικής αποστολής, επιφορτισμένης με την εκπροσώπηση κι εξυπηρέτηση των ρωσικών κρατικών συμφερόντων σε κάποια γωνιά της Μεσογείου – και αντιμέτωπης, στις κατακλυσμιαίες εκείνες συνθήκες, με το λεπτό καθήκον της τήρησης των «ορθών» (κοινωνικά, εθνικά και πολιτικά) ισορροπιών απέναντι σ’ ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο σκηνικό.

Ο λόγος για το ρωσικό προξενείο Χανίων, το αρχείο του οποίου κατατέθηκε το 1924 στο Ιστορικό Αρχείο Κρήτης και τα τελευταία χρόνια έχει καταστεί προσβάσιμο στους ερευνητές.

Βασική πηγή μας αποτελεί ο φάκελος Α20 του εν λόγω αρχείου, με τη διασωθείσα αλληλογραφία του προξενείου κατά το 1917 και τα δημοσιεύματα που αυτό προκάλεσε στον τοπικό Τύπο για τις εξελίξεις στη Ρωσία.

Μολονότι κάθε άλλο παρά εξαντλητικό, το περιεχόμενό του μας επιτρέπει να διαγνώσουμε με ικανοποιητική ευκρίνεια τις συνέχειες και τις τομές που επέφερε το θυελλώδες 1917 στον σκληρό πυρήνα του κρατικού μηχανισμού της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, αλλά και να πάρουμε μια πρώτη ιδέα από τον αντίκτυπο των γεγονότων στην τοπική «καλή» κοινωνία.

Τη χρονιά εκείνη, πρόξενος στα Χανιά ήταν ο Πάβελ Λομπατσόφ, διπλωμάτης με προϋπηρεσία στην Αλβανία και το Κοσσυφοπέδιο, απόφοιτος της Νομικής Σχολής της Πετρούπολης και της εκεί πανεπιστημιακής Σχολής Γλωσσών της Εγγύς Ανατολής. Παρέμεινε στη θέση του μέχρι τον Ιούνιο, οπότε πήρε προαγωγή (και μετάθεση) σε γενικό πρόξενο Θεσσαλονίκης· το 1919 μετακόμισε οικογενειακά στο Βελιγράδι, όπου και πέθανε το 1921.

Στα Χανιά τον αντικατέστησε ο Σεργκέι Ζούεφ, που διατήρησε τη θέση μέχρι το κλείσιμο του προξενείου το 1924.

Η χαρμόσυνη ανατροπή

Η πρώτη φάση της Ρωσικής Επανάστασης σημειώθηκε, ως γνωστόν, τον Φεβρουάριο του 1917 (Μάρτιο με το νέο ημερολόγιο), ανέτρεψε τη μοναρχία και παρήγαγε μια κατάσταση δυαδικής εξουσίας που διατηρήθηκε μέχρι τον Οκτώβριο.

Ξεκίνησε στις 23/2, Διεθνή Ημέρα της Γυναίκας (8/3) κατά το γρηγοριανό ημερολόγιο, με μια διαδήλωση γυναικών των εργατικών προαστίων κατά της έλλειψης ψωμιού και φούντωσε ταχύτατα με την κάθοδο στο πεζοδρόμιο 30.000 απεργών εργατών που είχαν ριχτεί την προηγουμένη στην ανεργία μετά το λοκ άουτ των εργοστασίων Πουτίλοφ.

Οταν η στρατιωτική φρουρά της Πετρούπολης αρνήθηκε από ένα σημείο και μετά να πυροβολήσει τα πλήθη, η τύχη του παλιού καθεστώτος ήταν προδιαγεγραμμένη.

Ο τσάρος Νικόλαος Β' παραιτήθηκε στις 2 Μαρτίου και την εξουσία ανέλαβε επίσημα μια προσωρινή κυβέρνηση, όπου κυριαρχούσαν τα στελέχη της φιλελεύθερης αντιπολίτευσης.

Ηδη από τις 27 Φεβρουαρίου είχε ωστόσο συγκροτηθεί και ο εναλλακτικός πόλος εξουσίας: το συμβούλιο (σοβιέτ) των εργατών και φαντάρων της ρωσικής πρωτεύουσας, που ασκούσε εκ των πραγμάτων αποφασιστικό έλεγχο πάνω στους κρίσιμους τομείς της βιομηχανικής παραγωγής και της δημόσιας τάξης στην πόλη.

Με την πρώτη ντιρεκτίβα του, το τελευταίο θα δώσει την 1η Μαρτίου εντολή για γενίκευση του συστήματος των εκλεγμένων (και άμεσα ανακλητών) συμβουλίων σε όλη τη χώρα και -κυρίως- στον στρατό.

Αριστερά, η προσωρινή κυβέρνηση του πρίγκιπα Λβοφ, που τον Ιούλιο παραχώρησε τη θέση του στον Κερένσκι. Δεξιά, συνεδρίαση του σοβιέτ των φαντάρων της Πετρούπολης στο κατειλημμένο ανάκτορο της Ταυρίδας.
↳ Τα ανταγωνιστικά κέντρα της πολύμηνης δυαδικής εξουσίας. Αριστερά, η προσωρινή κυβέρνηση του πρίγκιπα Λβοφ, που τον Ιούλιο παραχώρησε τη θέση του στον Κερένσκι. Δεξιά, συνεδρίαση του σοβιέτ των φαντάρων της Πετρούπολης στο κατειλημμένο ανάκτορο της Ταυρίδας.

Στο Αυτοκρατορικό Προξενείο Χανίων, η επίσημη γραμμή για την καθεστωτική αλλαγή θα έρθει στις 9/22 Μαρτίου, μια βδομάδα μετά την παραίτηση του τσάρου, με τηλεγραφική εγκύκλιο της προϊστάμενης πρεσβείας στην Αθήνα.

Το κείμενό της θα διαβιβαστεί ως επίσημο ενημερωτικό σημείωμα στους άλλους προξένους και, μεταφρασμένο στα ελληνικά, θα δημοσιευτεί ως επίσημη ανακοίνωση στον τοπικό Τύπο («Εσπερινός Ταχυδρόμος» 10/3, «Κήρυξ» και «Το Θέρισον» 11/3).

«Κατόπιν των ελλιπών και αλληλοσυγκρουομένων ειδήσεων επί των γεγονότων εν Ρωσσία», διαβάζουμε σ’ αυτή την τελευταία, «το εν Κρήτη Ρωσσικόν Προξενείον εξουσιοδοτήθη παρά της νέας του Κυβερνήσεως ν’ αναγγείλη επισήμως τα ακόλουθα:
Το λαϊκόν κίνημα υποστηριχθέν παρά στρατού επέφερεν αποπομπήν πρώην Κυβερνήσεως. Εκτελεστική εξουσία ανελήφθη παρά Δούμας ήτις διώρισεν επιτροπήν προς επαναφοράν της τάξεως.
Συνεπεία των γεγονότων τούτων η Αυτού Μεγαλειότης ο Αυτοκράτωρ διά πράξεως υπογραφείσης την 2/15 Μαρτίου εν Ρεζκώφ παρητήθη δι’ εαυτόν ως και διά τον Μεγάλον Δούκα Διάδοχον Αλέξιον Νικολάεβιτς του θρόνου υπέρ του [αδερφού του] Μεγάλου Δουκός Μιχαήλ Αλεξάνδροβιτς.
Αμα τη ανακοινώσει ήτις εγένετο αυτώ περί τούτου, ο Μέγας Δουξ Μιχαήλ Αλεξάνδροβιτς διά πράξεώς Του χρονολογουμένης εκ Πετρουπόλεως την 3/16 Μαρτίου παρητήθη και ούτος της Ανωτάτης εξουσίας μέχρις ότου συνταγματική Συνέλευσις ήθελε καθορίσει το είδος του πολιτεύματος ως και τους νέους θεμελιώδεις νόμους της Ρωσσίας.
Διά της αυτής πράξεως ο Μέγας Δουξ Μιχαήλ Αλεξάνδροβιτς προσεκάλεσε τους ρώσσους πολίτας, μέχρις ου εκδηλωθή οριστικώς η εθνική θέλησις, να υποταχθούν εις την εξουσίαν της προσωρινής Κυβερνήσεως της σχηματισθείσης τη πρωτοβουλία της Δούμας και της εχούσης εις χείρας της απόλυτον την εξουσίαν.
Τα κυριώτερα χαρτοφυλάκια της προσωρινής ταύτης Κυβερνήσεως διενεμήθησαν κατά τον εξής τρόπον: Πρόεδρος του Συμβουλίου Πρίγκηψ Λβωφ, Υπουργός επί των Εξωτερικών Μιλιούκωφ, των Στρατιωτικών και των Ναυτικών Γκούτσκωφ, ο Μέγας Δουξ Νικόλαος Νικολάεβιτς ανέλαβε την διοίκησιν του στρατού. Κατ’ ειδήσεις ας προ μικρού μετέδωκεν ημίν τηλεγραφικώς το Επιτελείον των Ναυτικών, άπας ο λαός κατέχεται υπό ενθουσιασμού και πατριωτικών αισθημάτων.
Απας ο στρατός και το ναυτικόν ανεγνώρισαν την προσωρινήν Κυβέρνησιν. Τα Υπουργεία και τα Κυβερνητικά Καταστήματα λειτουργούσιν εν ζηλευτή τάξει.
Ανακοινών τα ανωτέρω ο εν Κρήτη Αντιπρόσωπος της Ρωσσίας ουδέ προς στιγμήν αμφιβάλλει ότι ο ηρωικός λαός της Κρήτης επί τη ευκαιρία ταύτη συμμερισθήσεται την μεγάλην χαράν του ρωσσικού λαού, προ του οποίου ανοίγεται ήδη νέον στάδιον ελευθερίας και ευημερίας».

Σημαιοστολισμοί και δεξιώσεις

Εγγραφα της ρωσικής πρεσβείας της Αθήνας προς το προξενείο Χανίων, πριν και μετά την ανατροπή του τσάρου. Ιστορικό Αρχείο Κρήτης
↳ Εγγραφα της ρωσικής πρεσβείας της Αθήνας προς το προξενείο Χανίων, πριν και μετά την ανατροπή του τσάρου. Από την άνοιξη και μετά, η λέξη «Αυτοκρατορική» διαγράφεται από το επίσημο λογότυπο. Ακόμη και στις 18 Μαρτίου, η σφραγίδα του προξενείου εξακολουθεί πάντως να φέρει τον επίμαχο τίτλο

Οπως πληροφορούμαστε από ένα άλλο δελτίο, ο πρόξενος συγκάλεσε τη ρωσική παροικία της πόλης, «αποτελουμένην εκ των εκ Συρίας προσφύγων», και της ανακοίνωσε τη συγκρότηση της Προσωρινής Κυβέρνησης –είδηση που «υπεδέχθησαν άπαντες δι’ ακρατήτου ενθουσιασμού».

Ο ενθουσιασμός πήρε, άλλωστε, και επίσημο χαρακτήρα: «επί τη ευκαιρία ταύτη το Προξενείον ύψωσε την εθνικήν σημαίαν και ο Πρόξενος εδέχθη επισκέψεις»· «άπαντα τα συμμαχικά Προξενεία εσημαιοστολίσθησαν» επίσης.

Σ’ έναν πρόχειρο κατάλογο «αντιπροσώπων που προσήλθαν στο προξενείο για συγχαρητήρια» αναγράφονται 13 ονόματα: προηγείται ο δήμαρχος Εμμανουήλ Μουντάκης, ακολουθεί ο πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου Κυριάκος Μητσοτάκης με τον αντιπρόεδρο και τον γραμματέα του και έπονται οι πρόεδροι του Εργατικού Κέντρου, των εργολάβων, της «Νέας Αγοράς» και των λαχανοπωλών, ο πρόεδρος κι ο αντιπρόεδρος των κουρέων, ο πρόεδρος κι ο αντιπρόσωπος της βενιζελικής «Εθνικής Αμύνης».

Με έγγραφό του προς τους υφισταμένους του υποπροξένους Ρεθύμνου και Ηρακλείου (10/3), ο Λομπατσόφ ζήτησε να δημοσιευτεί κι εκεί το επίσημο ανακοινωθέν του, με ταυτόχρονη ενημέρωση των τοπικών αρχών.

«Θεωρώντας τα γεγονότα πολύ ευτυχή», καταλήγει, «σας παρακαλώ να υψώσετε σημαία και να δεχθείτε επ’ αυτού επίσημες επισκέψεις».

Ο πρώτος, Γ. Χατζηγρηγοράκης, θα απαντήσει με διπλά συγχαρητήρια, τηλεγραφικά (11/3) και χειρόγραφα (12/3), ευχόμενος «τα λίαν ευχάριστα και αθρόα συμβάντα, τα αισίως λήξαντα, να επιφέρωσιν εις το Ρωσσικόν Εθνος τους προσδοκωμένους αγαθούς καρπούς νίκης, προόδου, πολιτισμού, ευνομίας και ελευθερίας».

Ο δεύτερος, Γ. Μητσοτάκης, ενημερώνει πάλι στις 12/3 τον πρόξενο ότι δέχτηκε τα συγχαρητήρια των συναδέλφων του, «όλων των τοπικών αρχών και πολλών πολιτών», μαζί με τις ευχές τους «για την πλήρη και οριστική νίκη των αυτοκρατορικών και συμμαχικών όπλων».

Με σχετική καθυστέρηση, αποκαλυπτική της ρευστότητας των ημερών, τα σύμβολα του παλιού καθεστώτος θα καθαιρεθούν επίσημα στα μέσα Μαρτίου:

«Κατ’ εντολήν της προσωρινής Κυβέρνησης της Ρωσσίας», διαβάζουμε σε έγγραφο του Λομπατσόφ προς τους υποπροξένους (18/31.3), «σας παρακαλώ να αφαιρέσετε αμέσως τα πορτρέτα των τέως τσάρων καθώς και της αυτοκρατορικής οικογένειας από το κτίριο του υποπροξενείου. Καλείσθε ταυτόχρονα να καταργήσετε την ονομασία “αυτοκρατορικό” παντού στην αλληλογραφία σας καθώς και στην ονομασία του υποπροξενείου. Ο θυρεός του υποπροξενείου πρέπει ν’ αφαιρεθεί και ν’ αντικατασταθεί από επιγραφή με μεγάλα γράμματα: “Υποπροξενείον της Ρωσσίας”. Στη σφραγίδα πρέπει να καταργηθεί ο θυρεός, καθώς και η λέξη “Αυτοκρατορικό”, αφήνοντας μόνο τις λέξεις “Υποπροξενείο της Ρωσσίας στο (πόλη)”. Η σημαία παραμένει η ίδια».

Για την επίσημη κατάργηση της μοναρχίας θα περιμένουμε πάντως μέχρι τον Σεπτέμβριο και το αποτυχημένο πραξικόπημα του στρατηγού Κορνίλοφ.

«Θεωρώντας αναγκαίο να καθορίσει το πολιτικό καθεστώς της χώρας», ανακοινώνει με τηλεγράφημά της η πρεσβεία στο προξενείο (7/20.9.1917), «η προσωρινή κυβέρνηση διακηρύσσει ότι το πολίτευμα της Ρωσίας είναι Δημοκρατία».

Η εξέλιξη αυτή συνδέεται, ωστόσο, άμεσα με την προοπτική αποκατάστασης της κεντρικής εξουσίας και την πάταξη κάθε ανταγωνιστικού πόλου, όπως τα σοβιέτ: η «επείγουσα ανάγκη λήψεως αποφασιστικών μέτρων ανυπερθέτως προς αποκατάσταση της κλονισθείσας τάξης», συνεχίζει το ίδιο τηλεγράφημα, «υποχρέωσε την προσωρινή κυβέρνηση ν’ αναθέσει όλη την εξουσία της σε πέντε υπουργούς μ’ επικεφαλής τον πρόεδρο του υπουργικού συμβουλίου», Αλεξάντρ Κερένσκι, που είχε αναλάβει την πρωθυπουργία στις 8 Ιουλίου μετά την καταστολή ενός κύματος αντιπολεμικών διαμαρτυριών.

«Η προσωρινή κυβέρνηση θέτει ως κύρια προβλήματα την αποκατάσταση της δημόσιας τάξης στο κράτος και την αναγέννηση της μαχητικής ικανότητας των στρατευμάτων.
Πεπεισμένη ότι μόνον η συγκέντρωση όλων των ζωντανών δυνάμεων της χώρας μπορεί να βγάλει την πατρίδα από τη δυσάρεστη κατάσταση που βρισκόμαστε, η κυβέρνηση θα επιχειρήσει να συμπληρωθεί προσελκύοντας στις τάξεις της όλα τα στοιχεία που θέτουν τα αιώνια κοινά συμφέροντα της Πατρίδος υπεράνω των συγκυριακών ιδιωτικών συμφερόντων κομμάτων ή τάξεων.
Η προσωρινή κυβέρνηση είναι βέβαιη ότι θα επιτύχει πολύ σύντομα την επίτευξη αυτού του καθήκοντος».

Μια προσωρινή εκτροπή

Η απόπειρα του Κερένσκι να εξαλείψει τη δυαδική εξουσία που παρήγαγε η φεβρουαριανή επανάσταση απαντήθηκε, ως γνωστόν, από τους μπολσεβίκους και το σοβιέτ της Πετρούπολης, με τη νικηφόρα ένοπλη εξέγερση του Οκτώβρη.

Τούτη τη φορά όμως ο διπλωματικός μηχανισμός του ρωσικού κράτους θα αρνηθεί κατηγορηματικά να συνεργαστεί με την καινούργια εξουσία, που εκτός από περαιτέρω κοινωνική ριζοσπαστικοποίηση ευαγγελιζόταν επίσης τον άμεσο τερματισμό του πολέμου, σε ρήξη με τον συμμαχικό παράγοντα.

Δύο βδομάδες μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση, οι πρεσβευτές της Ρωσίας διαβεβαίωσαν έτσι ομαδικά τις κυβερνήσεις της Αντάντ «ότι δεν θα αναγνωρίσωσι κυβέρνησιν ης θα προΐσταται ο Λένιν και οι οπαδοί του» (ΙΑΥΕ 1917/Α/5/ΙΙ/2, «Σημείωσις», Εν Αθήναις 6/19.11.1917, αρ. εμπ. 8697).

Στα Χανιά, η στάση αυτή θα εξωτερικευτεί με επίσημη ανακοίνωση του προξενείου που δημοσιεύτηκε στον «Κήρυκα» του Κυριάκου Μητσοτάκη (15/11).

«Η απόπειρα του Λενιστικού κόμματος ή των μαξιμαλιστών εν Πετρουπόλει ίνα προσέλθωσιν εις διαπραγματεύσεις περί ανακωχής διά λογαριασμόν ολοκλήρου της Ρωσσίας», διαβάζουμε εκεί, «δεν ενέχει ειμή σχετικήν σημασίαν καθ’ ότι το ειρημένον κόμμα, μακράν του ν’ αντιπροσωπεύη ολόκληρον το έθνος, δεν αντιπροσωπεύει ουδέ αυτό το λαϊκόν αίσθημα. Τα αγροτικά στοιχεία άτινα αποτελούσι την πλειονότητα του έθνους ως και το μεγαλείτερον μέρος του στρατεύματος εξακολουθούσι υποστηρίζοντα την Κυβέρνησιν. Οι Μαξιμαλισταί, οίτινες μόνον εν ταις 2 πρωτευούσαις [Πέτρογκραντ και Μόσχα] υπερισχύουν προσωρινώς, προσπαθούσι να επιβληθώσι διά της βίας εις την εθνικήν θέλησιν. Παρείδον μάλιστα την Προβουλήν Préparlement την συνεδριάζουσαν ήδη προς τον σκοπόν να υποβοηθήση την Κυβέρνησιν μέχρι της συγκλήσεως της Συντακτικής Συνελεύσεως της μελλούσης να συνέλθη κατά τον Δεκέμβριον και ήτις μόνη θα εκφράση την υστάτην θέλησιν του Εθνους. Υπό τους προειρημένους όρους, τοιαύτη ανακωχή δεν θα ενείχε την ελαχίστην αξίαν υπό την έποψιν του Συνταγματικού Δικαίου».

↳ Η διαδρομή της γραμμής: από την πρεσβεία στο προξενείο κι από εκεί στους «αγαπητούς συναδέλφους» και τις τοπικές εφημερίδες ή τα μονόφυλλα -σαν προκηρύξεις- «παραρτήματά» τους

Στην πραγματικότητα, η επικράτηση των μπολσεβίκων οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό ακριβώς στους αγρότες φαντάρους, που το φθινόπωρο του 1917 λιποτακτούσαν μαζικά, επιστρέφοντας στα χωριά τους και καταλαμβάνοντας τα μεγάλα αγροκτήματα για να τα σπείρουν εγκαίρως· αγρότες οι οποίοι στήριξαν αποφασιστικά τη σοβιετική κυβέρνηση που επικύρωσε με το πρώτο της διάταγμα αυτή την αυτόματη αγροτική μεταρρύθμιση.

Οσο για τον ισχυρισμό του προξένου περί ακυρότητας μιας ενδεχόμενης ανακωχής «υπό την έποψιν του Συνταγματικού Δικαίου», μόνο γέλια θα προκαλούσε στα εκατομμύρια των στρατιωτών που αρνούνταν πλέον έμπρακτα να μετατραπούν σε κρέας για τα γερμανικά κανόνια.

Το επίσημο ανακοινωθέν ακολούθησε, σε τρία συνεχόμενα φύλλα του «Κήρυκα» (17/11 κ.εξ.), μια εκτενής ανάλυση των γεγονότων της τελευταίας χρονιάς, με τη μορφή δημοσιογραφικού άρθρου.

Μολονότι ανώνυμο, το εν λόγω κείμενο (μεγάλο μέρος του οποίου αναδημοσιεύουμε στην επόμενη σελίδα) προερχόταν επίσης από το προξενείο, όπως πιστοποιεί το χειρόγραφο πρωτότυπό του -στα γαλλικά- που εντοπίσαμε στο αρχείο του τελευταίου.

Η «πτώση» του Λένιν

Το ύστατο χρονικά τεκμήριο του φακέλου Α20 αφορά την επίσημη αναγγελία (18/11/1917) μιας ψεύτικης είδησης περί ανατροπής του νέου καθεστώτος – και σχετικό μήνυμα του Ζούεφ προς τους υποπροξένους, την ίδια μέρα, με την εντολή να αναπαραχθεί στον τοπικό Τύπο.

Η πληροφορία δημοσιεύτηκε, ως «επίσημον ρωσσικόν ανακοινωθέν», σε μονόφυλλο «έκτακτον παράρτημα» της χανιώτικης εφημερίδας «Αγών»:

«Τηλεγραφούσιν εκ Λονδίνου ότι έπεσεν η Κυβέρνησις Λενίν. Ρεύμα σοσιαλιστικόν είναι καθαρώς εχθρικόν προς Λενίν.
Νέα προσωρινή σοσιαλιστική Κυβέρνησις συντηρητικωτέρα εσχηματίσθη.
Προκύπτει ότι απόπειρα του Λενίν προς ανακωχήν υπεστηρίχθη μόνον από εν έκτον στρατού».

Η προέλευση του ψέματος δεν ήταν καθόλου τυχαία. Μέσα στον Νοέμβριο του 1917, οι αγγλικές εφημερίδες δημοσίευσαν επανειλημμένα παρόμοιες «ειδήσεις».

Πηγή τους ήταν ως επί το πλείστον ανταποκριτές στενά διαπλεκόμενοι με το παλιό καθεστώς, που είχαν καταφύγει στη γειτονική Φινλανδία και μετέδιδαν ό,τι ήθελαν – κι ό,τι εκτιμούσαν πως η κυβέρνηση του Λονδίνου επιθυμούσε να δει γραμμένο (Philip Knightley, «The First Casualty. The War Correspondent as Hero, Propagandist and Myth-Maker», Λονδίνο 1975, σ. 148-9).

Από τον ίδιο φάκελο πληροφορούμαστε πως ο υποπρόξενος Ηρακλείου καταχώρισε την ανακοίνωση περί ελλιπούς «συνταγματικότητας» της ανακωχής σε τουλάχιστον δύο έντυπα («Νέα Εφημερίς» και «Φιλελεύθερος») της 18/11, τη δε ψευδή είδηση περί ανατροπής του Λένιν στη «Νέα Εφημερίδα» της επομένης.

«Οι εν λόγω ανακοινώσεις», ενημερώνει αυθημερόν τον προϊστάμενό του, «παρήγαγαν κάποια ανακούφιση εδώ, όπου υπάρχει μεγάλη ενόχληση από την αφύσικη κατάσταση που έχει δημιουργηθεί στη Ρωσία»· ενόχληση, διευκρινίζει, «προερχόμενη από τη σκέψη πως η παρούσα κατάσταση συνεπάγεται τούτες τις κρίσιμες στιγμές μεγάλους κινδύνους για τη Ρωσία και διευκολύνει το έργο των Γερμανών που, επωφελούμενοι, αποσύρουν τα στρατεύματά τους από το ρωσικό μέτωπο για να τα συγκεντρώσουν στα άλλα μέτωπα κατά των συμμάχων».

Για την εθνική νομιμοποίηση των αντεπαναστατικών κηρυγμάτων, ο υποπρόξενος δεν δυσκολεύτηκε άλλωστε να προσφύγει σε κάποια βολικά παραδοσιακά στερεότυπα:

«Οι Κρητικοί», καταλήγει, «θεωρώντας πάντοτε τη Ρωσία ως την αληθινή προστάτιδα των Ορθοδόξων, έχοντας λάβει επανειλημμένα αποδείξεις αυτής της προστασίας, ιδίως επί Τουρκοκρατίας, επιδεικνύουν μεγάλο ενδιαφέρον για όσα συμβαίνουν τον τελευταίο καιρό στη Ρωσία και εύχονται την ταχύτερη δυνατή αποκατάσταση της δημόσιας τάξης, για την ευημερία της Ρωσίας και την επιτυχία του κοινού αγώνα των συμμάχων κατά του εχθρού».

Ανατομία της δυαδικής εξουσίας

Ο «διευθυντής και συντάκτης» του χανιώτικου «Κήρυκα», Κυριάκος Μητσοτάκης του Κωνσταντίνου, έσπευσε από τους πρώτους να συγχαρεί το Αυτοκρατορικό Ρωσικό Προξενείο για την ανατροπή του τσάρου. Το προξενείο με τη σειρά του τον εφοδίασε με «ρεπορτάζ». Ο «διευθυντής και συντάκτης» του χανιώτικου «Κήρυκα», Κυριάκος Μητσοτάκης του Κωνσταντίνου, έσπευσε από τους πρώτους να συγχαρεί το Αυτοκρατορικό Ρωσικό Προξενείο για την ανατροπή του τσάρου. Το προξενείο με τη σειρά του τον εφοδίασε με «ρεπορτάζ». |

Η αληθής άποψις της αρχικής αιτίας των εν Ρωσσία γεγονότων» τιτλοφορούνταν η εκτενέστατη ανάλυση που δημοσιεύτηκε, σχεδόν έναν μήνα μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση, στην εφημερίδα «Κήρυξ» του Κυριάκου Μητσοτάκη.

Το ανώνυμο άρθρο προερχόταν στην πραγματικότητα από το (τέως αυτοκρατορικό) ρωσικό προξενείο της πόλης και, παρ' όλα τα λάθη του σε κάποια κρίσιμα σημεία (το σοβιέτ της Πετρούπολης φέρεται να προϋπήρχε της επανάστασης του Φεβρουαρίου, η εμφάνιση των μπολσεβίκων τοποθετείται στην άνοιξη του 1917 κ.ο.κ.), σκιαγραφεί με εξαιρετικά διαυγή τρόπο το φαινόμενο της δυαδικής εξουσίας που επικράτησε στη Ρωσία το προηγούμενο διάστημα –από την ταξική σκοπιά, εννοείται, του αριστοκράτη συντάκτη του.

Ο «διευθυντής και συντάκτης» του χανιώτικου «Κήρυκα», Κυριάκος Μητσοτάκης του Κωνσταντίνου, έσπευσε από τους πρώτους να συγχαρεί το Αυτοκρατορικό Ρωσικό Προξενείο για την ανατροπή του τσάρου. Το προξενείο με τη σειρά του τον εφοδίασε με «ρεπορτάζ».

Παραθέτουμε εδώ το μεγαλύτερο μέρος του:

Καθ’ ην εποχήν εξερράγη η ρωσσική επανάστασις, αι κινήσεις των εργατικών στοιχείων διηυθύνοντο υπό μυστικής οργανώσεως, ήτις απεκαλείτο Συμβούλιον Πληρεξουσίων των Εργατών. Το συμβούλιον τούτο μετερχόμενον προπαγάνδαν εν τω στρατώ κατώρθωσε συνάμα ν’ αποκτήση τας συμπαθείας στρατιωτών τινών. Μετά τον θρίαμβον της επαναστάσεως, το περί ου πρόκειται συμβούλιον ή ρωσσιστί “Σοβιέτ” προσεπάθησε να επιβληθή εις το Υπουργείον Λβωφ ως ημιεπίσημος έλεγχος επί της επισήμου Κυβερνήσεως προς παρεμπόδισιν, ως διετείνετο, αντιδράσεως, καίτοι ουδενός επισήμου χαρακτήρος περιβεβλημένον.
Τα μέλη του Συμβουλίου τούτου, απόφοιτοι της σχολής των γερμανών σοσιαλιστών, στερούμενοι δε και των ελαχίστων πρακτικών γνώσεων περί την διακυβέρνησιν της χώρας, αντί να συντρέξωσι την Κυβέρνησιν εν τη αγαθοεργώ δράσει της επαναστάσεως, προξενούσι ζημίας και βλάβας ως εκ της ανικανότητός των και αγνοίας των.

Η πρώτη πράξις αυτών, ήτις και εζημίωσε σημαντικώς την Ρωσσίαν ως και τους Συμμάχους, συνίστατο εις την υπ’ αριθμόν 1 ημερησίαν διαταγήν την κλονίσασαν την εν τω στρατεύματι πειθαρχίαν. Διά της ημερησίας ταύτης διαταγής, της δημοσιευθείσης εν αγνοία της Κυβερνήσεως, το Σοβιέτ προσεκάλει τους στρατιώτας να μη υπακούωσιν εις τους αξιωματικούς και μάλιστα έδιδε εις αυτούς την ελευθερίαν να καταγγέλλωσι τους αξιωματικούς, οίτινες τοις απήρεσκον. Τοιαύται ελευθερίαι παρεχωρήθησαν αυτοίς, οίαι εις ουδένα στράτευμα του κόσμου υπάρχωσι.
Τοιουτοτρόπως οι στρατιώται απέκτησαν το δικαίωμα να συμμετέχωσιν εις όλας τας πολιτικάς οργανώσεις και να φέρωσι πολιτικήν ενδυμασίαν. Προσέτι παρά τοις στρατηγοίς Διοικηταίς Σωμάτων στρατού και Μεραρχιών συνεστήθησαν Επιτροπείαι επίσημοι εκ στρατιωτών προς συνδιάσκεψιν και υπό την πρόφασιν να υποβοηθώσι τους Διοικητάς εν ταις σχέσεσιν αυτών μετά του στρατού.

Ο Κερένσκυ, όστις κατά την έναρξιν της Επαναστάσεως απετέλει μέλος του Σοβιέτ τούτου, μετά την άνοδόν του εις την εξουσίαν επιδιώκων πολιτικήν γενικής συμφιλιώσεως ηνήχετο την ανάμιξιν του Σοβιέτ εις τας υποθέσεις του Κράτους, μη διστάσας μάλιστα να θυσιάση προς χάριν αυτού αρίστους στρατηγούς. Η εν Γαλικία υπέροχος επίθεσις, η διευθυνομένη υπό του στρατηγού Κορνίλωφ, απέτυχε εξ αιτίας της επεμβάσεως των επιτροπειών, αίτινες ανεσκεύαζον τας διαταγάς του Ανωτάτου Διοικητού και ενίοτε ανέστελλον ταύτας.
Αι τελευταίαι εν Γαλικία μάχαι απωλέσθησαν διότι τα συντάγματα, δελεασθέντα υπό των επιτροπειών, ηρνούντο να προελάσωσι υπακούοντα εις τα κελεύσματα των επιτροπειών τούτων.
Εντός μικρού χρόνου η στρατιωτική Διοίκησις ως και η Κυβέρνησις αντελήφθησαν ότι, διά της επιβλαβούς επεμβάσεως εν τω στρατεύματι των επιτροπειών, ο στρατός εκινδύνευε ν’ απωλέση την στρατιωτικήν του αξίαν. Ο διευθύνων το Υπουργείον των Στρατιωτικών σοσιαλιστής επαναστάτης Υπολοχαγός Σαβινκώφ επέμεινε τελευταίως επί της επαναφοράς εν τω στρατεύματι της πειθαρχίας ως και της καταργήσεως των επιτροπειών. Τα προτάσεις ταύτας υπεστήριξε και ο στρατηγός Κορνίλωφ· εν τοσούτω ο Σαβίνκωφ έπεσε τότε.

Μετά την άφιξιν του περιφήμου Λενίν, του εθωρουμένου ως αρχηγού των διεθνών αναρχικών, εν τοις κόλποις του Σοβιέτ σχηματίζεται κόμμα των άκρων ή μαξιμαλιστών, ούτινος αρχηγός καθίσταται ο Λενίν. Το κόμμα τούτο καταβάλλει προσπαθείας προς επίτευξιν πλειονοψηφίας εν τω Σοβιέτ και ανατροπήν της Κυβερνήσεως Κερένσκυ. Οι μαξιμαλισταί προκαλούσι ταραχάς εν Πετρουπόλει κατά τον Ιούλιον, ηττώνται όμως υπό των κυβερνητικών στρατευμάτων και οι αρχηγοί αυτών συλλαμβάνονται.
Εν τούτοις ο Κερένσκυ, ο τόσον γνωστός διά την γενναιοφροσύνην και την καλοκαγαθίαν του, αποφυλακίζει αυτούς, μάλλον εκ φιλανθρωπίας και ουχί εκ λόγων πολιτικών ελαυνόμενος. Εν τούτοις οι μαξιμαλισταί μετά τινά καιρόν επαναρχίζουν την προπαγάνδαν αυτών δι’ άλλου τρόπου, προσπαθούντες ταύτην την φοράν να κερδίσωσιν έδαφος κατά τας δημοτικάς εκλογάς εν Πετρουπόλει και Μόσχα, ούτω δε καθίστανται κύριοι της καταστάσεως εις τας δύο αυτάς πόλεις. Οργανώνουν βαθμηδόν συντεταγμένας συμμορίας και προσπαθούν να προβούν εκ νέου εις πραξικόπημα.
Ο Κερένσκυ εν τούτοις καταβάλλει πολλάς προσπαθείας όπως επισπεύση την σύγκλησιν της Συντακτικής Συνελεύσεως και αι εκλογαί μέλλουσι να διεξαχθούν μετά τινάς ημέρας.
Μέχρι της συγκλήσεως της Συνελεύσεως ο Κερένσκυ θεωρεί επάναγκες να καλέση την Προβουλήν (Préparlement), ίνα προετοιμάση την οδόν εις την Συνέλευσιν και συνδιασκεφθώσιν επί ζητημάτων γενικής πολιτικής, καταρτίση δε και την ύλην των ζητημάτων, α θα συνεζήτει η Συντακτική Συνέλευσις. Το Σοβιέτ (όπερ μηδόλως απετέλει όργανον της Επισήμου Κυβερνήσεως) θεωρόν την Προβουλήν ταύτην ως αντίπαλόν του πειράται να διαρρήξη πάντα δεσμόν μετά της Κυβερνήσεως.

Η τοιαύτη πολιτική του Σοβιέτ εξηγείται εκ του γεγονότος ότι η πλειονοψηφία αυτού γίγνεται ολίγον κατ’ ολίγον σοσιαλδημοκρατική και συνενούται μετά της μειονοψηφίας των μαξιμαλιστών, το δε Σοβιέτ καθιστάμενον η εστία της αναρχίας επιδιώκει να έλθη εις διάστασιν μετά της Κυβερνήσεως του Κερένσκυ, του τελευταίου αυτού υποστηριζομένου παρά των σοσιαλιστών-επαναστατών ως και παρά των συνταγματοδημοκρατικών (είναι γνωστόν ότι ο Κερένσκυ τυγχάνει αρχηγός του κόμματος των σοσιαλιστών-επαναστατών). Ακριβώς τότε οι λενινισταί αποπειρώνται ν’ ανατρέψωσι διά της βίας την Κυβέρνησιν του Κερένσκυ. Το τοιούτον προσομοιάζει τρόπον τινά προς την Κομμούνα των Παρισίων κατά το έτος 1871.
Οι μαξιμαλισταί ή ρωσσιστί μπολσεβίκ αντιπροσωπεύουν την τάξιν των ακτημόνων· οι πλείστοι εξ αυτών εισίν αναρχικοί, κηρύσσουν δε ότι η ρωσσική επανάστασις ήρξατο μόνον μετά την πολιτικήν τοιαύτην της 2 Μαρτίου 1917, ήτοι μετά την πτώσιν της μοναρχίας, και διατείνονται ότι επιθυμούν την ειρήνην διά να εγκαινιάσουν τον πόλεμον εναντίον των τάξεων και διά να μεταβάλουν την όψιν του κόσμου δημιουργούντες ούτω πρώτον ένα χάος, εξ ου μέλλει ν’ αναγεννηθή ο νέος κόσμος.
Ως παρατηρεί τις, αι ιδέαι και το πρόγραμμα αυτών εισίν ουτοπίαι. Μεταξύ των μαξιμαλιστών υπάρχουσιν άνδρες τίμιοι αλλά ιδεολόγοι και ουτοπισταί, υπάρχουσι δε ως εξηκριβώθη και άλλοι, οίτινες επωφελούμενοι της αναρχίας επλήρωσαν τα θυλάκια αυτών.

Δυστυχώς ο Κερένσκυ και η Κυβέρνησίς του, ίνα μη κατηγορηθώσιν ως έχοντες τάσεις αντιδραστικάς, ηνείχοντο την προπαγάνδαν ταύτην. Ούτος δε μέχρι και της τελευταίας στιγμής ηρνείτο να ενεργήση εναντίον των διά των όπλων. Τοιουτοτρόπως οι μαξιμαλισταί, προσελκύσαντες τελευταίως αρκετούς οπαδούς εν τω στρατεύματι, απεπειράθησαν νέον πραξικόπημα, όπερ την φοράν ταύτην επέτυχε.
Η επιτυχία των δέον να θεωρηθή ως προσωρινή και εφήμερος, καθότι η τάξις των ακτημόνων παρ’ ουδενί Κράτει αντεπροσώπευσέ ποτέ άπαν το έθνος, και διά τον λόγον ακόμη ότι οι χωρικοί, εις ους η Κυβέρνησις του Κερένσκυ είχεν υποσχεθή την αυτήν διανομήν των γαιών, απηυδήσαντες εκ της αναρχίας υποστηρίζουσι την νόμιμον Κυβέρνησιν· επίσης οι οθωμανοί [οι μουσουλμάνοι της Ρωσίας] εκηρύχθησαν υπέρ της Κυβερνήσεως.
Επί των μεθορίων της Σιβηρίας, ως και εν αυτή τη επαρχία, παρατηρείται μοναρχικόν κίνημα. Ο ετερογενής πληθυσμός του Καυκάσου, παρά την υφισταμένην διαφοράν φυλής και χαρακτήρος, υποστηρίζει την Κυβέρνησιν, ως και άπαν το μεσημβρινόν και βόρειον μέρος της Ρωσσίας πλην, καθώς προείπομεν, των πρωτευουσών και εν μέρει των μεγαλουπόλεων ένθα υπάρχουν πληθυσμοί εργατών.
Οι μαξιμαλισταί κατώρθωσαν να προσελκύσωσιν μέρος του στρατεύματος, καταγγέλλοντες τους αξιωματικούς. Εν τούτοις το μεγαλείτερον μέρος του στρατεύματος, ως και πάντες οι κοζάκοι, εισί κεκηρυγμένοι υπέρ της αμέσου καταστολής της στάσεως.

Η Ρωσσία τέλος έχει τάξεις ανεπτυγμένων αντιπροσωπευόντων τους αστούς, οίτινες οργανούνται ήδη προς καταπολέμησιν της ταραχοποιού μειονότητος. Ο ρωσσικός λαός κατά το μέγιστον μέρος είνε λογικός και ως εκ τούτου αι πρακτικαί του ιδέαι θα υπερισχύσουν αναμφιβόλως. Το τοιούτον είναι ζήτημα χρόνου.
Η εν Ρωσσία κατάστασις δύναται να παραβληθή προς σοβαράν πάθησιν ρωμαλέου ασθενούς, ούτινος ο οργανισμός θα θριαμβεύση εν τέλει.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ