Κοοπερατίβες: η έξοδος από την εκμετάλλευση

prosfygopoyla_koinoniki_oikonomia.jpg

Οι μετανάστες και τα παιδιά τους οφελούνται και από την κοινωνική οικονομία ΜΟΤΙΟΝΤΕΑΜ / ΒΕΡΒΕΡΙΔΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ

ΓΙΑ ΚΑΛΟ
Δύο μήνες μετά την απόφαση του ΕΔΔΑ για τη Μανωλάδα, είναι καιρός να φωτίσουμε, εκτός από τις φριχτές συνθήκες ντροπής και βίας, και τις λύσεις που βρίσκουν οι ίδιες οι κοινότητες μεταναστών για να προστατέψουν τα μέλη τους από το τράφικινγκ και την εργασιακή εκμετάλλευση.

Η εικόνα εργατών από το Μπανγκλαντές να εργάζονται στα φραουλοxώραφα της Μανωλάδας κάτω από την απειλή ένοπλων φρουρών δύσκολα θα φύγει από τη μνήμη μας.

Είναι συμβολική των συνθηκών εκμετάλλευσης και του καθεστώτος ανομίας και βίας κάτω από τις οποίες ζουν χιλιάδες μεταναστών στην Ελλάδα, αλλά και στην υπόλοιπη Ευρώπη. Αυτές τις συνθήκες καταδίκασε πρόσφατα το ΕΔΔΑ σε μια απόφαση-σταθμό για το τράφικινγκ, υποχρεώνοντας την Ελλάδα σε πάνω από μισό εκατομμύριο ευρώ αποζημίωση.

Μέσα από αυτό το περιβάλλον εκμετάλλευσης ξεπηδούν όμως και παραδείγματα αντίστασης στη θυματοποίηση. Ομάδες μεταναστών παίρνουν το μέλλον στα χέρια τους, δημιουργώντας επίσημα ή ανεπίσημα δίκτυα αλληλεγγύης και τους δικούς τους χώρους κοινωνικής συμβίωσης.

Συχνά τέτοιες συνεργατικές πρωτοβουλίες παίρνουν τη μορφή κοινωνικών συνεταιρισμών (κοοπερατίβα), οι οποίοι ελέγχονται δημοκρατικά με συλλογικές διαδικασίες συνελεύσεων από τα μέλη που τους αποτελούν.

Πολλές φορές τέτοιοι συνεταιρισμοί δημιουργούνται με σκοπό την αλληλοπαροχή κοινωνικών υπηρεσιών, όπως γλωσσοδιδασκαλία και μαθήματα επαγγελματικής κατάρτισης ή κοινωνική υποστήριξη στην ένταξη.

Σε αυτούς συμμετέχουν εκτός από τους ίδιους τους μετανάστες και τις μετανάστριες και μέλη της τοπικής κοινωνίας. Τέτοιες δομές επωφελούνται από την οριζόντια διοικητική δομή και τις συμμετοχικές διαδικασίες της κοινωνικής κοοπερατίβας.

Αλλοι συνεταιρισμοί έχουν αμιγώς οικονομικούς σκοπούς, όπου μέσα από την αλληλοϋποστήριξη και την αυτοοργάνωση, τα μέλη τους καταφέρνουν να ξεφύγουν από το καθεστώς εκμετάλλευσης «φτηνών εργατικών χεριών».

Τα περισσότερα τέτοια παραδείγματα έρχονται από την Ιταλία, όπου εργατικοί συνεταιρισμοί μεταναστών δραστηριοποιούνται επιτυχώς εδώ και χρόνια στον τομέα της οικιακής εργασίας και της φροντίδας ηλικιωμένων. Ενα ιδιαίτερα ενθαρρυντικό παράδειγμα είναι η γιαουρτοπαραγωγική κοοπερατίβα Βορειοαφρικανών Barikama.

Η ομάδα ξεκίνησε με δύο μέλη και δύο λίτρα γιαούρτι την εβδομάδα και σήμερα παράγει πάνω από 200 λίτρα γιαούρτι και παρέχει εργασία σε Αφρικανούς μετανάστες και άτομα με Ασπεργκερ.

Σε άλλες περιπτώσεις μετανάστες έχουν γίνει μέλη σε υπάρχοντες εργατικούς συνεταιρισμούς στον τομέα του τουρισμού και της οικολογικής διαχείρισης απορριμμάτων. Ο συνεταιρισμός Viaggi Solidali διοργανώνει εκδρομές στο πλαίσιο του υπεύθυνου τουρισμού σε προορισμούς στην Αφρική και τη Λατινική Αμερική.

Και στην Ελλάδα, όπου η κρίση ενέπνευσε την αλληλέγγυα οικονομία και την πρωτοβουλία από τα κάτω, ιδιαίτερα είναι τα παραδείγματα του συνεργατικού ξενώνα Welcommon στα Εξάρχεια, όπου φιλοξενούνται και απασχολούνται πρόσφυγες και άλλοι μετανάστες, και του Χώρου Στέγασης Προσφύγων City Plaza στην Αχαρνών.

Ως άλλα παραδείγματα ξεχωρίζουν το τηλεφωνικό κέντρο R2R στη Θεσσαλονίκη, που παρέχει χρήσιμες πρακτικές συμβουλές από πρόσφυγες σε πρόσφυγες, και το συνεργατικό περιοδικό και ηλεκτρονική πύλη Solomon.

Στην Ιταλία, όπου υπάρχει αντίστοιχο με την Ελλάδα πρόβλημα εργασιακής εκμετάλλευσης στον αγροτικό τομέα, ο ρόλος τέτοιων συνεργατικών εγχειρημάτων στην ένταξη και την κοινωνική ασφάλεια των μεταναστών έχει αναγνωριστεί τόσο με την παροχή τέτοιων δυνατοτήτων μέσω της νομοθεσίας όσο και από τη Federsolidarietà, το μεγαλύτερο εργατικό σωματείο κοινωνικών συνεταιρισμών της Ιταλίας.

Το σωματείο συνέταξε το 2016 έναν εθνικό χάρτη για τη βιώσιμη ένταξη μεταναστών μέσω της συνεργασίας κοινωνικών συνεταιρισμών και της δημόσιας διοίκησης.

Αντίστοιχα, η κοινωνική συνεταιριστική επιχείρηση (ΚΟΙΝΣΕΠ) θεσμοθετήθηκε μέσα στην τελευταία δεκαετία στην Ελλάδα με τον Νόμο 4430/2016, ο οποίος παρά τις σημαντικές ελλείψεις και ατέλειές του, παρέχει τη δυνατότητα δημιουργίας ΚΟΙΝΣΕΠ για τον σκοπό της εργασιακής ένταξης και τη δυνατότητα υποστήριξής τους με πρόγραμμα επιδοτήσεων.

Ενα οικοσύστημα 283 ενεργών κοινωνικών επιχειρήσεων και πάνω από 1.000 που είναι εγγεγραμμένες στο Μητρώο Κοινωνικής Οικονομίας, πολλές εκ των οποίων αφορούν ευαίσθητες κοινωνικές ομάδες όπως απεξαρτημένα άτομα, συνταξιούχους και ανέργους, αποτελεί πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη τέτοιων πρωτοβουλιών και από εργαζόμενους μετανάστες.

Σε ένα περιβάλλον που γίνεται όλο και πιο εχθρικό για τα εργασιακά κεκτημένα, ο δρόμος της κοινωνικής συνεργατικής και αλληλέγγυας οικονομίας δίνει ευκαιρίες επιβίωσης και αξιοπρέπειας και λειτουργεί σαν αντίβαρο στις Μανωλάδες του μέλλοντος.

*Διδακτορική ερευνήτρια στο Τμήμα Μεταναστευτικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο του Λάιντεν.

**Διδακτορικός ερευνητής στο Τμήμα Εταιρικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο του Λάιντεν.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας