Κοινωνία των Πολιτών με προτάσεις για τα ναρκωτικά

«Πιστεύω ότι τα ναρκωτικά έχουν καταστρέψει πολλές ζωές, αλλά οι εσφαλμένες κυβερνητικές πολιτικές έχουν καταστρέψει πολύ περισσότερες»
Κόφι Ανάν, πρώην γ.γ. του ΟΗΕ, μέλος της Παγκόσμιας Επιτροπής για την Πολιτική των Ναρκωτικών

Ηταν η Κοινωνία των Πολιτών που συγκάλεσε την ενημερωτική συνάντηση ενόψει της ειδικής συνόδου της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ για τα Ναρκωτικά (UNGASS 2016, 19-21 Απριλίου στη Νέα Υόρκη).

Οι αρμόδιοι κρατικοί φορείς απλώς έστειλαν αντιπροσώπους. Η συνάντηση συνέβαλε σε μία γόνιμη συζήτηση, αποδίδοντας ένα κείμενο θέσεων-προτάσεων, το οποίο έχει ήδη σταλεί στους αρμόδιους (γραφείο πρωθυπουργού, υπουργούς Υγείας και Δικαιοσύνης, εθνική συντονίστρια για τα ναρκωτικά), αποδεικνύοντας ότι η κοινωνία είναι όχι απλώς πιο μπροστά από την Πολιτεία, αλλά είναι υπερώριμη ως προς τις θέσεις της για το θέμα και αποφασισμένη να θέσει τέλος στις αναχρονιστικές και ατελέσφορες πολιτικές. 

Στη συνάντηση που διοργάνωσε η οργάνωση «Διογένης-Διάλογος Πολιτικής για Ναρκωτικά», παραβρέθηκαν εμπειρογνώμονες που ασχολούνται με την πρόληψη, τη μείωση της βλάβης, την κοινωνική επανένταξη και θεραπεία των εξαρτήσεων, γιατροί, δικηγόροι, εκπρόσωποι πολιτικών, αυτοδιοικητικών και εκπαιδευτικών φορέων.

Από τη συζήτηση, στην οποία παρουσιάστηκε πλήθος χρήσιμων πληροφοριών και εμπειριών από τους ομιλητές, προέκυψε και το κείμενο προτάσεων για τη διαμόρφωση πολιτικών για τα ναρκωτικά που προσανατολίζονται στη δημόσια υγεία και τα ανθρώπινα δικαιώματα και όχι στην καταστολή και την τιμωρία. 

Ελληνική τραγωδία 

Τραγική είναι η κατάσταση στη χώρα μας, όπως αποτυπώθηκε στη συνάντηση. Και δεν είναι μόνο το γεγονός ότι διώκονται ακόμη οι χρήστες, αφού το επιτρέπει το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο, αλλά ακόμη χειρότερα ότι υπάρχουν ασθενείς που υποφέρουν από φριχτούς πόνους, οι οποίοι στερούνται το αναλγητικό τους εξαιτίας της αναχρονιστικής νομοθεσίας που διατηρεί τα φάρμακα που θα έπρεπε να τους χορηγούνται ελεγχόμενα, κάτω από δρακόντειους περιορισμούς, δένοντας τα χέρια των γιατρών που δεν μπορούν να βοηθήσουν τους ασθενείς τους.

Ειδικότερα: 

◾ Τις συνεχιζόμενες διώξεις των χρηστών ακόμη και κάνναβης εξέθεσε η εκπρόσωπος του Ποταμιού στη συνάντηση, Φωτεινή Λεομπίλλα, που ήταν και η μοναδική εκπρόσωπος κόμματος, λέγοντας ότι η κατοχή για χρήση μπορεί να οδηγήσει σε φυλάκιση μέχρι πέντε μήνες και εμπλέκει όλες τις διωκτικές αρχές, κάτι που έχει καταστρεπτικές συνέπειες για τους ανθρώπους.

«Αυτό το σύστημα που στιγματίζει τους ανθρώπους και αντιμετωπίζει τους ασθενείς ως εγκληματίες πρέπει να αλλάξει», υποστήριξε, καταθέτοντας και συγκεκριμένες προτάσεις προς αυτήν την κατεύθυνση. 

Να σημειωθεί ότι η αναγκαιότητα της αλλαγής από τις κατασταλτικές πολιτικές, σε αυτές του περιορισμού της προσφοράς και της ζήτησης και το αίτημα της αποποινικοποίησης της χρήσης στα πρότυπα άλλων χωρών που το έχουν εφαρμόσει με πολλαπλά θετικά αποτελέσματα για τη δημόσια υγεία από την απεγκληματοποίηση των χρηστών, υποστηρίχτηκε από πολλούς συμμετέχοντες στη συνάντηση. 

«Είναι η πρώτη φορά που μας ρωτάνε τι θέλουμε με αφορμή τη σύνοδο των Η.Ε. για τα ναρκωτικά, σε αυτή τη συνάντηση», είπε ο πρόεδρος του ΟΚΑΝΑ, νευρολόγος-ψυχίατρος Ευάγγελος Καφετζόπουλος, αποκαλύπτοντας ότι στη Γαλλία ξεκίνησαν τη λειτουργία χώρων εποπτευόμενης χρήσης ουσιών στα πρότυπα του ελληνικού μοντέλου του «Οδυσσέα», ο οποίος ωστόσο έκλεισε έπειτα από 10 μήνες επιτυχούς λειτουργίας πριν από δυο χρόνια κι ακόμη δεν έχει βρεθεί η νομική βάση για τη νόμιμη λειτουργία του.

Ολα αυτά παρά το γεγονός ότι είχε φτάσει να έχει 2.500 επισκέψεις τον τελευταίο μήνα λειτουργίας του, ενώ αποφεύχθηκαν 103 περιστατικά υπερδοσολογίας... 

Ο κ. Καφετζόπουλος ανακοίνωσε την επέκταση των θεραπευτικών δυνατοτήτων με τη δημιουργία ακόμη τριών μονάδων ώστε να απορροφηθούν όσοι ζητούν να ενταχθούν σε αυτά και ζήτησε από τα αρμόδια υπουργεία να ξεκαθαρίσουν τη θέση τους: αν είναι υπέρ της θεραπευτικής προσέγγισης, καθώς δεν είναι δυνατόν όταν μιλάμε για την επέκταση των προγραμμάτων υποκατάστασης στις φυλακές, να έχει τον πρώτο λόγο το υπουργείο Δικαιοσύνης αντί του Υγείας. 

Βαριές ασθένειες 

Ανατριχιαστικά τα όσα περιέγραψε η Αθηνά Βαδαλούκα, πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας ΠΑΡΗ.ΣΥ.Α, αναπληρώτρια καθηγήτρια αναισθησιολογίας, θεραπείας πόνου και παρηγορητικής αγωγής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρώην διευθύντρια Α' αναισθησιολογικής κλινικής, κέντρου πόνου και παρηγορικής φροντίδας στο Αρεταίειο.

Μίλησε για τα δικαιώματα του ανθρώπου που πονάει και ο οποίος στη χώρα μας δεν έχει πρόσβαση στην παυσίπονη θεραπεία, καθώς η Ελλάδα έχει «μια εντελώς αναχρονιστική νομοθεσία» σχετικά με τη διαχείριση των οπιοειδών στη χώρα μας που βασίζεται στις σχετικές προβλέψεις νόμου του 1932 (!). 

Κατάσταση που στιγματίζει όσους πάσχουν από βαριές ασθένειες, τους εμπλέκει σε έναν γραφειοκρατικό κυκεώνα βραχυχρόνιων εγκρίσεων που δεν τους καλύπτει, ιδίως όσους ζουν εκτός μεγάλων αστικών κέντρων, ενώ τους ταλαιπωρεί, επιβαρύνοντάς τους με μία επιπλέον δοκιμασία.

Μιλάμε για ανθρώπους σε τελικά στάδια ασθενειών με μεγάλους πόνους, για τους οποίους δεν υπάρχουν ξενώνες.

Επιπρόσθετα, η χώρα μας βρίσκεται στο 42% των χωρών παγκοσμίως χωρίς πρόβλεψη για κέντρα πόνου παρηγορητικής φροντίδας στους οργανισμούς των νοσοκομείων, καθώς λειτουργούν πάνω από 40 πανελλαδικά σε εθελοντική βάση. 

Στο ίδιο κομμάτι ανήκουν και οι γιατροί που περνούν δοκιμασία μαζί με τους ασθενείς και τις οικογένειές τους επειδή δεν μπορούν να τους συνταγογραφήσουν τις ουσίες που έχουν ανάγκη.

«Πρέπει όλα αυτά να σταματήσουν. Να αλλάξει επιτέλους η κατάσταση. Η κατανάλωση μορφίνης για την ανακούφιση του πόνου είναι δείκτης πολιτισμού ενός λαού: στην Ελλάδα καταναλώνονται 4 mg ανά ασθενή έναντι 90 mg στη Δανία», τόνισε η κ. Βαδαλούκα, επισημαίνοντας ότι στις σχετικές κατατάξεις 47 χωρών η Ελλάδα καταλαμβάνει την 37η θέση... 

Κι όλα αυτά την ώρα που στην Ελλάδα καταγράφονται 20.000-25.000 θάνατοι από καρκίνο ετησίως, που αποτελεί τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά τα καρδιαγγειακά νοσήματα.

Οσο για τον πόνο; Μόνο γι' αυτή τη νόσο αποτελεί το πρώτο σύμπτωμα σε ποσοστό 20%-50% των ασθενών αρχικού σταδίου, 50%-70% των ασθενών υπό θεραπεία και μπορεί να αφορά και το 84% των ασθενών με προχωρημένο νόσο ή νόσο τελικού σταδίου, χώρια τα άλλα επίπονα χρόνια νοσήματα...

Οι προτάσεις 

Αναλυτικά οι 9 προτάσεις των 8 φορέων της Κοινωνίας των Πολιτών που προέκυψαν από τη συνάντηση της οργάνωσης «Διογένης» σχετικά με την συμμετοχή της Ελλάδας στην επικείμενη Ειδική Διάσκεψη της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ για τα Ναρκωτικά (UNGASS 2016) που έχουν προωθηθεί στους αρμόδιους κυβερνητικούς φορείς είναι: 

1. Η Ειδική Σύνοδος του ΟΗΕ για τα ναρκωτικά θα πρέπει να δώσει νέες κατευθυντήριες γραμμές για τις πολιτικές αντιμετώπισης και διαχείρισης του παγκόσμιου προβλήματος της χρήσης ουσιών. Είναι αναγκαία η μετατόπιση του κέντρου βάρους από τα κατασταλτικά μέτρα, στην υγεία την ασφάλεια και το σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. 

2. Στην παρούσα κατάσταση, οι κυβερνήσεις αφιερώνουν δυσανάλογους πόρους στην καταστολή σε σχέση με την πρόληψη, τη θεραπεία και την κοινωνική αποκατάσταση. Αυτό πρέπει να αλλάξει. Μια ισσόροπη πολιτική για τη μείωση της ζήτησης και της προσφοράς ουσιών απαιτεί και δίκαιη κατανομή των πόρων. 

3. Η προσέγγιση των ανθρώπων που κάνουν χρήση ουσιών με τιμωρητικά μέτρα, δίωξη και φυλάκιση στιγματίζει, περιθωριοποιεί και είναι αναποτελεσματική. Αυτοί οι άνθρωποι δεν πρέπει να τιμωρούνται, αλλά να υποστηρίζονται σε μια προσπάθεια να ζούν με αξιοπρέπεια, σεβασμό και προοπτική για συμμετοχή στην κοινωνία. Τα ποινικά μέτρα για κατοχή και για προσωπική χρήση ουσιών θα πρέπει να καταργηθούν και να αντικατασταθούν με μέτρα που προάγουν την υγεία και την κοινωνική ένταξη. 

4. Είναι αναγκαία η συνεργασία των φορέων παροχής υπηρεσιών και των αρχών ποινικής καταστολής για την σωστή αντιμετώπιση των ανθρώπων που κάνουν χρήση ουσιών. Οι σχέσεις όλων των εμπλεκόμενων μερών πρέπει να βασίζονται στην εμπιστοσύνη και στην αμοιβαία υποστήριξη. 

5. Η προβληματική χρήση ουσιών και οι αρνητικές και επιβλαβείς συνέπειες που συνδέονται με αυτήν, όπως η εξάπλωση του HIV/AIDS, των ηπατιτίδων και άλλων μολυσματικών ασθενειών χρειάζεται να αντιμετωπισθούν αποτελεσματικά. Η ισχύουσα νομοθεσία είναι σε πολλές περιπτώσεις εμπόδιο στην εφαρμογή πρακτικών μείωσης της βλάβης. Η μείωση της βλάβης πρέπει να κατοχυρωθεί νομικά και οι παρεμβάσεις της, όπως, μεταξύ άλλων, οι χώροι εποπτευόμενης χρήσης να συμπεριληφθούν στην Ελληνική νομοθεσία «περί εξαρτησιογόνων ουσιών» (νομος 4139/φεκ 74/α/20.3.2013).

6. Να υποστηριχθεί η κατάργηση της θανατικής ποινής για αδικήματα που σχετίζονται με τις ψυχοδραστικές ουσίες. 

7. Η Ειδική Σύνοδος του ΟΗΕ θα ασχοληθεί με το θέμα της διαθεσιμότητας ελεγχόμενων φαρμάκων για την καταπολέμηση και θεραπεία του πόνου. Η Ελληνική αντιπροσωπεία θα πρέπει με σθένος να υποστηρίξει την πρόταση για τη διαθεσιμότητα τους. Η Ελληνική νομοθεσία για τη διάθεση ελεγχόμενων φαρμάκων πρέπει να αξιολογηθεί και να προσαρμοσθεί στα σύγχρονα πρότυπα. 

8. Οι διεθνείς συμβάσεις για τα ναρκωτικά και τις ψυχοδραστικές ουσίες, επιτρέπουν την καλλιέργεια και διάθεση της Κάνναβης για ιατρικούς και επιστημονικούς σκοπούς. Η Ελληνική πολιτεία θα πρέπει άμεσα να θεσμοθετήσει την χρήση κάνναβης για ερευνητικούς και ιατρικούς σκοπούς, ακολουθώντας το παράδειγμα πολλών Ευρωπαϊκών χωρών. 

9. Η πρόσβαση σε φαρμακευτικά υποβοηθούμενη θεραπεία από την εξάρτηση σε όσους την χρειάζονται πρέπει να αυξηθεί, συμπεριλαμβανομένης της πρόσβασης στις υπηρεσίες μέσα στις φυλακές και τα νοσοκομεία, ενσωματώνοντας τις ιδιαίτερες ανάγκες των γυναικών και των νέων. 

Αθήνα, 11 Απριλίου 2016. 

Υποστηρίζουν και προσυπογράφουν τη δήλωση (αλφαβητικά) 
• ΔΙΟΓΕΝΗΣ - Διάλογος για την Πολιτική των ναρκωτικών 
• ΕΛΕΥ.ΣΥΝ.Α. (Ελευθεριακός Σύνδεσμος Απεξάρτησης) 
• ΘΕΤΙΚΗ ΦΩΝΗ (Σύλλογος Οροθετικών Ελλάδος) 
• ΚΕΝΤΡΟ ΖΩΗΣ (Για την υποστήριξη των ανθρώπων που ζουν με το HIV/AIDS) 
• ΠΑΡΗ.ΣΥ.Α. (Ελληνική Εταιρία Θεραπείας Πόνου και Παρηγορικής Φροντίδας) 
• ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ (Σύλλογος Ασθενών Ήπατος) 
• Σ.Θ.Ο. (Σύλλογος Θεραπευομένων ΟΚΑΝΑ) 
• PRAKSIS NGO (Προγράμματα Ανάπτυξης Κοινωνικής Στήριξης 

Μέλος της
ΕΝΕΔ