Το κληροδότημα του Κοραή

Το νεοκλασικό κτίριο, με τη χαρακτηριστική είσοδο που παραπέμπει σε αρχαίο ναό, δεσπόζει στην άκρη της Απλωταριάς, του ιστορικού δρόμου της πόλης της Χίου, κατά μήκος του οποίου διασώζονται τα σημαντικότερα αρχοντικά του νησιού. Στη σημερινή μορφή της η Δημόσια Ιστορική Κεντρική Βιβλιοθήκη «Κοραής» λειτουργεί από το 1978, όταν ολοκληρώθηκε η προσθήκη του δευτέρου ορόφου.

Ιδρύθηκε το 1792 και στην πραγματικότητα οι ρίζες της συνδέονται με τη μακραίωνη ιστορία του νησιού, που γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη χάρη στη μαστίχα, το μοναδικό προϊόν που ευδοκιμεί αποκλειστικά στη Χίο, αλλά και, κυρίως, στη ναυτιλία.

Η Βιβλιοθήκη είναι όμως άρρηκτα δεμένη με τη Σχολή της Χίου, το ιστορικό Γυμνάσιο, που γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη στα τέλη του 18ου αιώνα όταν ανέλαβε τη διεύθυνσή του ο Αθανάσιος ο Πάριος (1721-1883).

Πολυμαθέστατος και με μεγάλη διδακτική εμπειρία στις πιο σπουδαίες εκκλησιαστικές σχολές τού υπό οθωμανική κατοχή Ελληνισμού, είχε ξεκινήσει το 1786 από τον Αγιον Ορος με προορισμό τη γενέτειρά του, την Πάρο, αλλά λόγω της έναρξης του ρωσοτουρκικού πολέμου αναγκάστηκε να αγκυροβολήσει στη Χίο, που έμελλε να γίνει η δεύτερη πατρίδα του.

Εξι χρόνια αργότερα ανέλαβε τη διοίκηση της Σχολής και μαζί την πρωτοβουλία για την ίδρυση της Βιβλιοθήκης, που αρχικά στεγάστηκε στο σχολικό κτίριο και έγινε πραγματικότητα χάρη στις δωρεές του Αδαμάντιου Κοραή (1748-1833).

Γεννημένος στη Σμύρνη, βρέθηκε πολύ νέος στη Χίο, τόπο καταγωγής του πατέρα του, τον οποίο έχασε πολύ νωρίς. Αναγκάστηκε να ασχοληθεί με το εμπόριο, αλλά η μεγάλη αγάπη του για τα γράμματα τον ώθησε να εγκατασταθεί στην αρχή στο Αμστερνταμ και αργότερα στο Μονπελιέ της Γαλλίας, όπου σπούδασε γιατρός, επάγγελμα που δεν άσκησε.

Εγκαταστάθηκε στο Παρίσι το 1788 και στράφηκε στη Φιλοσοφία, τη Θεολογία και τη συγγραφή έργων. Ενα χρόνο μετά ξέσπασε η Γαλλική Επανάσταση και ήταν αφορμή για να γνωρίσει τους πιο σπουδαίους εκπροσώπους του Διαφωτισμού. Πίστευε στη μόρφωση, την οποία συνέδεε με τα βιβλία, και έτσι ανέλαβε την πρωτοβουλία να δημιουργήσει τη Βιβλιοθήκη στη Χίο, που ήταν υπό οθωμανική κατοχή αλλά χάρη στη μαστίχα της είχε εξασφαλίσει προνόμια από τον σουλτάνο.

Με τις δωρεές του Κοραή αλλά και της πνευματικής ελίτ του Παρισιού που δεν έκρυβε τον φιλελληνισμό της, η Βιβλιοθήκη απέκτησε 20.000 τόμους και το σχολικό κτίριο δεν επαρκούσε, ενώ διέθετε οικονομικούς πόρους που της επέτρεπαν να στεγαστεί το 1817 σε δικό της χώρο, ο οποίος έχει αναγνωστήριο και δανειστικό τμήμα.

Η κήρυξη της Επανάστασης στη Χίο το 1822, που καταπνίγηκε στο αίμα από τους Τούρκους και η σφαγή της αποτυπώθηκε στον εμβληματικό πίνακα του Ντελακρουά, έφερε την ισοπέδωση της Βιβλιοθήκης. Χρειάστηκε να περάσουν 16 χρόνια για την ανασύσταση και τη στέγασή της σε μια μικρή αίθουσα.

Ο Κοραής είχε πεθάνει, αλλά με τη διαθήκη του είχε αφήσει στην κατεστραμμένη Βιβλιοθήκη 3.425 πολύτιμους τόμους και τα πνευματικά του δικαιώματα. Το κληροδότημα όμως έφτασε στον προορισμό του μόλις το 1867, μετά από περιπέτειες και σκοτεινές διαδρομές.

Ακολούθησαν και άλλες δωρεές, με σπουδαιότερη αυτή του Ι. Ανδρεάδη, εμπόρου εγκατεστημένου στην Τεργέστη, που περιλαμβάνει 4.331 τόμους αρχαίων και βυζαντινών συγγραφέων.

Το 1864 άρχισε η κατασκευή του νέου κτιρίου, δίπλα στο ιστορικό Γυμνάσιο, το οποίο ολοκληρώθηκε μέσα σε έξι χρόνια. Στη μαρμάρινη πλάκα που τοποθετήθηκε στην πρόσοψη σμιλεύτηκε η Σφίγγα, που είναι το σύμβολο της παιδείας αλλά και της Χίου. Το 1881 ο μεγάλος σεισμός, που προκάλεσε ζημιές στα κτίρια του νησιού, άφησε σχεδόν άθικτο το οίκημα και τους θησαυρούς της Βιβλιοθήκης.

Παρ' όλα αυτά κατεδαφίστηκε και με τη συνδρομή της ανθούσας χιώτικης παροικίας κατασκευάστηκε νέο που εγκαινιάστηκε το 1885. Ηταν μονώροφο με πρόσοψη νεοκλασικού ρυθμού, όπου τοποθετήθηκε νέα μαρμάρινη επιγραφή που έγραφε «Βιβλιοθήκη Αδαμαντίου Κοραή».

Δημόσια Βιβλιοθήκη Χίου «Κοραής»

Δέκα χρόνια μετά την απελευθέρωση της Χίου, με τον νόμο 3645/1922 αναγνωρίστηκε ως ανεξάρτητο πνευματικό ίδρυμα με την επωνυμία Δημόσια Βιβλιοθήκη Χίου «Κοραής».

Η μεγαλύτερη δωρεά συνδέθηκε με την 50ή επέτειο της απελευθέρωσης του νησιού και έγινε από τον Φίλιππο Αργέντη (1891-1974). Ηταν επιθυμία του πατέρα του, που προερχόταν από οικογένεια ευγενών από την Ιταλία αλλά είχε βρεθεί στη Χίο στη μεγάλη σφαγή. Περιελάμβανε σπάνιες εκδόσεις, χειρόγραφα, χάρτες, πίνακες και φωτογραφίες που αναφέρονται στην ιστορία του νησιού από τον 14ο αιώνα.

Με τη χρηματοδοτική του προσφορά προστέθηκε δεύτερος όροφος στο κτίριο, όπου από το 1978 στεγάζεται η Πινακοθήκη με εκθέματα από τη ζωή στο νησί. Την ίδια εποχή η Βιβλιοθήκη έγινε αποδέκτρια της συλλογής του συγγραφέα και επιφανούς μέλους της Γενιάς του '30 Γιώργου Θεοτοκά, η οποία αποτελείται από 4.000 τόμους.

Με συνεχείς δωρεές αλλά και αγορές, η Βιβλιοθήκη διαθέτει σήμερα πάνω από 250.000 τόμους και από το 1993 οι εγκαταστάσεις της επεκτάθηκαν στο γειτονικό κτίριο του Δημοτικού Παρθεναγωγείου.

Δημόσια Βιβλιοθήκη Χίου «Κοραής»
1. Ξεχάστηκαν

Το 2006 για την κάλυψη των αναγκών της Βιβλιοθήκης είχε ενταχθεί στις χρηματοδοτήσεις του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων (ΠΔΕ) η επέκταση και ανακαίνιση του κτιρίου του παλιού Παρθεναγωγείου, που έχει παραχωρηθεί από τον δήμο. Στην πορεία όμως τα έργα ξεχάστηκαν...

2. Ζημιά για το Δημόσιο

Το 2012 η διοίκηση της Βιβλιοθήκης προχώρησε στην αγορά δύο γειτονικών κτιρίων από ιδιώτη, που θα αναλάμβανε και το κόστος διαμόρφωσης των χώρων. Η διαδικασία ολοκληρώθηκε στις αρχές του 2015, αλλά η έρευνα που έγινε από κλιμάκιο των επιθεωρητών Δημόσιας Διοίκησης εντόπισε πολλές παρατυπίες και η σχετική έκθεση, που κοινοποιήθηκε στο υπουργείο Παιδείας, διαπιστώνει ότι δεν δικαιολογείται η αγορά των ακινήτων και επιπλέον οι επεμβάσεις που έγιναν δεν καλύπτουν τις ανάγκες της Βιβλιοθήκης. Η ζημιά για το Δημόσιο υπολογίζεται σε 420.000 ευρώ και η υπόθεση οδεύει ήδη προς τη Δικαιοσύνη.

3. Ψηφιοποίηση σπάνιων βιβλίων

Οι σκιές δεν αναιρούν την αξία της Βιβλιοθήκης, η οποία έχει παρουσία τριών αιώνων στα γράμματα και τον πολιτισμό, ενώ συγκαταλέγεται ανάμεσα στις τρεις μεγαλύτερες που λειτουργούν στη χώρα μας και είναι η πρώτη που τη δεκαετία του 1970 δημιούργησε κινητή μονάδα χάρη στην οποία τα βιβλία φτάνουν σε κάθε γωνιά του νησιού. Με τη συνεργασία του Πανεπιστημίου Αιγαίου, έχει ξεκινήσει η ψηφιοποίηση των σπάνιων βιβλίων.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας