Ιστορίες φαντασμάτων

Κατοικούμε σε έναν κόσμο, σε έναν πνευματικό πολιτισμό, που διατηρεί με τρόπο ορατό και μη τη σφραγίδα «κληρονομημένων» ιδεολογιών. Συμβιώνουμε με «φαντάσματα», σ’ ένα αδιευκρίνιστο ευρωπαϊκό περιβάλλον που είναι σε σύγκρουση με τον εαυτό του αλλά και με τον υπόλοιπο κόσμο.

Ολοι νιώθουμε πως σήμερα κάτι δεν πάει καλά, σαν τον σεξπιρικό Αμλετ, που με δέος διαπιστώνει πως «ο χρόνος βγήκε από τους ρεζέδες του» (κατά Μπονφουά) ή ότι «αυτή η εποχή είναι ατιμασμένη» (κατά Ζιντ) ή ότι «ο κόσμος ήρθε τα πάνω κάτω» (κατά Βαλερί). Διαλέξτε όποια μετάφραση θέλετε. Το κεντρικό νόημα δεν αλλάζει.

Η παγκόσμια εικόνα θολώνει με σύννεφα φασιστικών, ολοκληρωτικών, επικίνδυνων ρευμάτων, που υποβοηθούνται από φαντάσματα ιδεολογιών του παρελθόντος. Πώς θα μπουν τα πράγματα στον ορθό δρόμο της κοινής λογικής; Πώς «θα ξαναμπεί ο χρόνος στη θέση του»;

Στο τελευταίο βιβλίο του καθηγητή Πολιτικής Φιλοσοφίας Νικόλα Σεβαστάκη «Τα φαντάσματα του καιρού μας» (Πόλις), ανάμεσα στα ενδιαφέροντα θέματα που απασχολούν την κριτική σκέψη, υπάρχει μια πρόταση που περιγράφει εύστοχα την κατάσταση: «Αυτό που θεωρώ πολύ σοβαρό πρόβλημα είναι οι αντιδραστικές ιδέες-αξίες οι οποίες (ξανα)αμφισβητούν τις αρχές μιας πλουραλιστικής δημοκρατίας…».

Και πιο αναλυτικά: «Το θέμα είναι η δυνατότητά μας να ασκούμε κριτική στις παραδόσεις, στα θέσμιά μας, στις εθνικές και ιδεολογικές κληρονομιές μας.

Δεν μιλώ για μια μηδενιστικού τύπου απόρριψη της παράδοσης από κάποια τάχα εξεγερμένη υπερνεωτερική υποκειμενικότητα. (…) Χρειαζόμαστε μια κριτική στην κρατικοποιημένη εθνικο-θρησκευτική ιδεολογία, παρά το ότι θα φανταζόταν κανείς πως αυτό είναι ένα θέμα του παρελθόντος».

Φαίνεται όμως πως δεν είναι. Μια ματιά στη Βόρεια Κορέα, στην ευρωπαϊκή Ακροδεξιά, σε εθνικιστικά παραληρήματα παντού στον κόσμο, στη θρησκευτική τρομοκρατία, φτάνει για να θυμηθούμε τον Αμλετ: «Κάτι πάει λοξά με τον χρόνο». Αυτό που παραμένει ιστορικά ίδιο είναι ότι μεγάλη μερίδα του λαού είναι ευάλωτη από την αδυσώπητη οικονομική κρίση.

Με αφορμή το βιβλίο του Ν. Σεβαστάκη, θυμήθηκα μια διάλεξη του Ζακ Ντεριντά που παρακολούθησα πριν από αρκετά χρόνια στο Γαλλικό Ινστιτούτο. Οσο μπόρεσα δηλαδή, με δεδομένη τη δαιδαλώδη σκέψη του Γάλλου φιλόσοφου. Μιλούσε για την ανάγκη ενός κριτικού «εξορκισμού δικαίου» στα φαντάσματα των ιδεολογιών.

Και εμείς; Πώς θα τα αντιμετωπίσουμε; Συνομιλώντας μαζί τους, έλεγε ο Ντεριντά. Με τον ισχυρό λόγο μόνο θα εξοστρακιστούν τα κακόβουλα φαντάσματα. Αρκεί να ξέρουμε πως είναι τόσο ύπουλα που καμιά φορά μπορεί να μιλήσουν και με τη δική μας φωνή.

Το efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες του έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας