Ιδεολογικός μεσαίωνας

Στο απομνημονευτικό επιτύμβιο βιβλίο του «Συναρπαστικά χρόνια, Μια ζωή στον 20ό αιώνα» (Αθήνα 2010, εκδόσεις Θεμέλιο), ο μεγάλος ιστορικός καθηγητής Ερικ Χόμπσμπαουμ επικεντρώνει τις σκέψεις του, μεταξύ άλλων, και στο εξής: «Παραδόξως, όσο τα Κομμουνιστικά Κόμματα παρήκμαζαν, ο Ψυχρός Πόλεμος έφτανε στο τέλος του και η Σοβιετική Ενωση και η αυτοκρατορία της κατέρρεαν, ο τόνος του αντικομμουνιστικού και αντιμαρξιστικού φιλιππικού γινόταν όλο και πιο πικρόχολος, για να μην πω υστερικός».

Θα περίμενε κάποιος να συμβεί το αντίθετο και η αντιπαλότητα έναντι των «ηττημένων» θέσεων να ακολουθούσε επίσης παρακμιακές οδούς και ασθενικές εντάσεις. Ομως όχι. Η υστερία του πολιτικού φθόνου κατέκλυσε τον πολιτικό και δημόσιο χώρο. Ενας μεσαιωνικός άνεμος οπισθοδρομικών ιδεολογικών αντιλήψεων διεκδικεί με «αξιώσεις» να σαρώσει τα προοδευτικά επιτεύγματα του Διαφωτισμού και των επαναστάσεων.

Ας επισημάνουμε τα κεντρικά χαρακτηριστικά της επιχειρούμενης παγκόσμιας υπαναχώρησης:

Κοινωνία της αγοράς και ατομικός καπιταλισμός ως βασικά στοιχεία του οικονομικού νεοφιλελευθερισμού, ολιγαρχικό σύμπλεγμα παραεξουσιών, πολιτικός φιλελευθερισμός υπό ακύρωση, λογική Ψυχρού Πολέμου στο διεθνές στερέωμα, ρατσιστικός νεοφασισμός, άμετρος αντικομμουνισμός και ιστορικός αναθεωρητισμός.

Νεοφιλελευθερισμός που ιδιωτικοποιεί τα βασικότερα κοινωνικά αγαθά και μετατρέπει κάθε κοινωνικό δικαίωμα σε εμπόρευμα, που καταργεί το εργασιακό δίκαιο και παρέχει πλήρη φορολογική ασυλία στον πλούτο.

Ο τοξικός συνδυασμός δηλαδή εργοδοτικής επιβαλλόμενης αυθαιρεσίας και σχεδόν αφορολόγητου κεφαλαίου. Συνακόλουθη μείωση των κοινωνικών δαπανών και ανακατανομή του πλούτου ως ονειροπόλημα διά της οπτασίας της κοινωνικής ευημερίας.

Σύμπλεγμα κέντρων και παράκεντρων ολιγαρχικής οικονομικής και μιντιακής εξουσίας, πάνω από όποιο Σύνταγμα και πάνω από όποια κρατική δομή, με χαρακτηριστικά ιδιωτικά και δημόσια, νομότυπα και παράνομα, επίσημα και ανεπίσημα.

Η συνταγματική πολιτική δημοκρατία και το κράτος δικαίου υπό αναίρεση, όταν η δυναμική της λαϊκής κυριαρχίας και των συλλογικών δικαιωμάτων τείνει να καταργήσει το «κράτος» των προνομίων των ολίγων. Αντί για έλλειμμα δημοκρατίας, απουσία δημοκρατίας.

Λογική και πράξη Ψυχρού Πολέμου από τη στιγμή που εγκαταστάθηκε στην Ουάσινγκτον η πιο ακροδεξιά και επομένως φιλοπόλεμη διοίκηση μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο ηρωικός λαός των Παλαιστινίων καλείται και πάλι σε υπεράσπιση της εθνικής του υπόστασης και αξιοπρέπειας.

Ο φασισμός, ο ναζισμός και ο ρατσισμός πάλι παρόντες. Οι ψευδοθεωρίες για την ανωτερότητα της λευκής φυλής και πάλι αποδεκτές στα ίδια εδάφη με εκείνα των ιδεών της αποικιοκρατίας και της «τελικής λύσης». Θύματα αυτή τη φορά ίσως όχι οι Εβραίοι, αλλά οπωσδήποτε οι πρόσφυγες και οι μετανάστες.

Ιστορικός αναθεωρητισμός, διά της «επιστήμης», στην κοινωνία με όχημα έναν άμετρο αντικομμουνισμό.

Ο Ερικ Χόμπσμπαουμ στο ίδιο του πόνημα οξυδερκώς αναφέρεται στον πρωτεργάτη της τάσης του ιστορικού αναθεωρητισμού στη Γαλλία. Επρόκειτο για τον ιστορικό και πολιτικό αρθρογράφο Φρανσουά Φιρέ, που έκανε ό,τι μπορούσε για να στρέψει τη δεύτερη εκατονταετηρίδα της Γαλλικής Επανάστασης σε πνευματική επίθεση εναντίον της.

Στο βιβλίο του «Το παρελθόν μιας ψευδαίσθησης» παρουσιάζει την ιστορία του 20ού αιώνα ως τη διαδικασία χειραφέτησης από το επικίνδυνο όραμα του κομμουνισμού.

Στα ανάλογα ημέτερα παρούσα και αρκούντως προπαγανδιζόμενη η θεωρία των «δύο άκρων», σκανδαλωδώς και κατά τρόπο εξόχως αντιεπιστημονικό παραγνωρίζουσα ότι ο φασισμός υπηρέτησε πιστά την αριστοκρατία και τη μεγαλοαστική τάξη, ενώ ο κομμουνισμός ιστορικά υπήρξε απότοκο του εργατικού και αγροτικού κινήματος.

Οι δικοί μας αναθεωρητές επιδιώκουν, για παράδειγμα, να αποξενώσουν το λαμπρό έπος της εθνικής αντίστασης των ετών 1941-1944 από τη σχεδόν καθολική ιδρυτική και πρωταγωνιστική επιρροή της ριζοσπαστικής Αριστεράς.

Εως λίαν προσφάτως θα έλεγα ότι επιχειρείται ακόμη και η παραμόρφωση ή αλλοίωση, που φτάνει μέχρι τη διαστρέβλωση, των γεγονότων του Πολυτεχνείου (1973).

Ο ιστορικός αναθεωρητισμός γνωρίζει πάντως πολύ καλά ότι η ιστοριογραφία και η ιστορία σφυρηλατούν πολιτικές και κοινωνικές συνειδήσεις.

Απέναντι στον κατακλυσμιαίο μεσαιωνισμό και την υστερία του αντιαριστερού -με την ευρύτερη έννοια του όρου- λόγου, το αισιόδοξο μήνυμα έρχεται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Μόνο η προοδευτική συμπαράταξη Αριστεράς, Σοσιαλδημοκρατών, Κομμουνιστών και Πράσινων μπορεί να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά, επομένως και εκλογικά, τον ιδεολογικό και πολιτικό αναχρονισμό.

Κλασικό υπόδειγμα πλέον η Πορτογαλία. Η Ελλάδα και πάλι, δυστυχώς, ως εξαίρεση; Αναφέρομαι κυρίως στον σοσιαλδημοκρατικό χώρο, αλλά όχι μόνον.

*ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αιγαίου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας