Ιδέες και απόψεις

Είμαστε μια χώρα με λίγες ιδέες και πολλές απόψεις, όπου το πνεύμα είναι αδύναμο και η άποψη δυνατή, μια χώρα με βίαιους «αποψιολόγους». Ο καθένας μάς βομβαρδίζει με την άποψή του σαν μια αλήθεια που αποκαλύπτεται από τις εφημερίδες, από την τηλεόραση, από το ραδιόφωνο.

Ο καθένας υπερασπίζεται με σθένος την άποψή του σαν να ήταν μια ιδέα. Και πάντοτε βρισκόμαστε από τη μια μεριά, αλλά κυρίως πίσω από τις ακλόνητες απόψεις μας. Μια άποψη για μας δεν είναι μόνο μια άποψη, δεν είναι το τέκνο της στιγμής και ως τέτοια να υπόκειται σε αλλαγές και αναθεωρήσεις: είναι μια πίστη, στην οποία πιστεύουμε quia absurdum, τυφλά.

Οποιος έχει μια άποψη, βλέπει σαν εχθρό του όποιον έχει μια διαφορετική. Αλίμονο σ’ εκείνον που αμφιβάλλει για την άποψή μας. Στην καλύτερη περίπτωση, είναι ένας που δεν καταλαβαίνει τίποτε. Αλίμονο σ’ εκείνον που μας υποχρεώνει να υπερασπιστούμε την άποψή μας, κυρίως όταν έχει ισχυρά επιχειρήματα. Ο,τι και να λέει, εμείς παραμένουμε πιστοί στην άποψή μας. Η άποψή μας είναι ιερή.

Ετσι πάνε τα πράγματα στη χώρα μας, και δεν μας προκαλεί έκπληξη αν σε έναν χώρο που είναι από μόνος του συζητήσιμος, όπως η λογοτεχνία, οι απόψεις κυριαρχούν και επιβάλλουν τον νόμο, σχεδόν πάντα υπερισχύοντας των κρίσεων.

Οταν πολλές απόψεις συγκλίνουν στο όνομα ενός συγγραφέα, παρακολουθούμε την αγιοποίησή του. Η αγιοποίηση είναι διαφορετική από την επιτυχία. Εχουμε την αγιοποίηση όταν αντιλαμβανόμαστε μια δυσαναλογία, μια ανισορροπία ανάμεσα στη δίκαιη αναγνώριση των αξιών ενός συγγραφέα και την κοινή λογική, όταν ο ενθουσιασμός που προξενεί το έργο του γίνεται θρησκεία.

Αυτή η διαδικασία αγιοποίησης συντελείται μέσα από μυστηριώδη κανάλια. Παλιά υπερίσχυε ο ιδεολογικός κομφορμισμός, μιας νεανικής ιδεολογίας πιο ισχυρής από την κομματική, και φυσικά της Αριστεράς. Σήμερα, την εποχή της ελεύθερης αγοράς, υπάρχει σχεδόν πάντα η προβολή ενός κριτικού ή ενός εκδότη. Ο κριτικός εκστασιάζεται μπροστά στο έργο του Εκλεκτού και ακολουθεί η αγιοποίηση του εκδότη.

Και οι δύο πρέπει να διαθέτουν δυνατή άποψη και φυσικά χάρισμα. Ενός αγιοποιημένου συγγραφέα ακόμη και το φτέρνισμα, το απόλυτο τίποτε, η ανικανότητα, γίνεται λείψανο, αγιοποιείται, δημοσιεύεται, διαφημίζεται. Αλλά αν αυτό καμιά φορά συμφέρει τον εκδότη, πόσο συμφέρει τον συγγραφέα ή και τον ίδιο τον αναγνώστη;

ΥΓ. Τίποτε δεν αλλάζει αν αντικαταστήσουμε τη λογοτεχνία με την πολιτική, τον συγγραφέα με έναν πολιτικό και τον εκδότη με έναν κομματικό μηχανισμό.

* ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ

[related-articles]