Η «Σύρος - Nothing» αιχμαλωτίζει στιγμές του νησιού και όχι μόνο

1-syros_nothing_6.jpg

Φωτογραφία του Αλέξανδρου Σταματίου

Η έκθεση του φωτορεπόρτερ Αλέξανδρου Σταματίου με τίτλο «Σύρος-Nothing» σε επιμέλεια της ιστορικού τέχνης Μπίας Παπαδοπούλου θα διαρκέσει μέχρι την 1η Απριλίου στην Γκαλερί 7.

Εάν δεν ήταν στη Σύρο, θα ήταν οπουδήποτε. Σε όποιον τόπο –αδιάφορο αν ήταν ελκυστικός, αποκρουστικός ή ουδέτερα φορτισμένος– το αποτέλεσμα θα ήταν, μοιραία, αυτό. Η Σύρος φωτογραφήθηκε «άσκοπα». Κανένα κίνητρο, επαγγελματικό ή άλλο, καμιά πρόθεση του φωτορεπορταζιακού δαιμονίου να φέρει το κρυμμένο στο φως δεν χτύπησαν τύμπανο. Όσο για πρόθεση απόδοσης καρτποσταλικών εικόνων με γραφικά νησιώτικα καλντερίμια, ούτε λόγος να γίνεται. 

Η Σύρος, λοιπόν, απλώς φωτογραφήθηκε. Αιχμαλωτίστηκαν στιγμές του νησιού που, σε μια δεύτερη ανάγνωση, δεν ανήκουν σε κανέναν τόπο, αλλά στο Όλον μιας ενιαίας και αδιαίρετης πραγματικότητας αυτής καθεαυτής. Μετά από τριάντα χρόνια συνεχούς, εξ επαγγέλματος και εκ προθέσεως καταγραφής γεγονότων, αδιάκοπου πηγαινέλα και μιας τεράστιας συλλογής εισιτηρίων τρένων, το νησί γίνεται, ηθελημένα, αναχωρητήριο, αποτράβηγμα από το προσκήνιο και εφαλτήριο ενδοστροφής.

Στερούμενο το ίδιο ηχηρών γεγονότων, λειτουργεί ως ο κατάλληλος διάκοσμος που πλαισιώνει έντονα εσωτερικά γεγονότα. Το τι αποτυπώνει η φωτογραφική μηχανή είναι αρχικά η προβολή εσωτερικών σκηνών, εναλλαγών στον ψυχισμό και σιγά-σιγά εξελίσσεται, σ’ έναν ζωντανό διάλογο του μέσα και του έξω ώσπου τα δύο σμίγουν σ’ αξεδιάλυτο κράμα. 

Εάν, ωστόσο, κοιτάξει κανείς ενδελεχώς τη μακρόχρονη φωτογραφική πορεία του Αλέξανδρου Σταματίου, τα αμέτρητα αρχεία του, θα διαπιστώσει ότι αυτό που αποσπάστηκε από τη Σύρο –η αφαίρεση, οι απέριττες σκηνές της καθημερινότητας– επέμεναν να υπάρχουν πάντα πλάι στα μεγάλα γεγονότα και να συμπορεύονται μαζί τους, εν μέρει ως αντιστάθμισμα και αποφόρτιση αλλά κυρίως γιατί έτσι, δυική, είναι η δομή του κόσμου.

Τις έντονες συγκινησιακά και εικαστικά εικόνες των πολέμων, των προσφύγων, των επεισοδίων, των θρησκευτικών συγκρούσεων, του θανάτου, ακομπανιάρουν εικόνες αγνώστων οδοιπόρων στο πουθενά, απλωμένων ρούχων σε σκοινιά, μιας σαύρας που εξακολουθεί να πορεύεται χωρίς το κομμένο μέλος της, αυτοαπορροφημένη και αδιάφορη για το τι συμβαίνει γύρω.

Αυτό το «τίποτα» είναι η Ζωή που επιμένει να συνεχίζεται χωρίς να νοιάζεται για γεγονότα, ιστορία, πρωταγωνιστές, θύματα και θύτες. Αυτό το «τίποτα» και η ατάραχη μα καταλυτική του δύναμη, αιώνες τώρα, γίνεται η πύλη των μυστών.

Η ελκτική του δύναμη έγκειται ακριβώς στην υπεροχή του – υπάρχει με ή χωρίς εσένα, ανέγνοιαστο για το αν το απαθανατίζεις, αν παλεύεις να το χωρέσεις σε λόγια, σ’ ερμηνείες και αναλύσεις. Τόσο εξαίσια ανέγνοιαστο που δεν σου αφήνει άλλο δρόμο πέρα από την κατάλυση του εγώ, την παραδοχή της ανθρώπινης ήττας μπροστά στο μεγαλειώδες του αχινού που γεννά τ’ αυγά του στην πανσέληνο, της αράχνης που υφαίνει τον ιστό της μέσα στο κοσμικό δρώμενο.

Αν όμως, σε μια τέτοια πανοραμική θέαση των ουσιαστικών μηχανισμών της ζωής, το μεγάλο εμπόδιο του εγώ καταλυθεί, εάν δεν μείνει τίποτα από αυτό και επιτραπεί η είσοδος μέσα στο άλλο, τότε αυτό το φαινομενικό τίποτα γίνεται το άπαν, κι εσύ μέρος και κοινωνός του παντός.

Μια τέτοια λοιπόν εικόνα του «τίποτα» – ο  ίδιος πάντα γερανός του ναυπηγείου στο ίδιο πάντα λιμάνι– μετατρέπεται σε δώρο μιας παύσης αναγκαίας για αναθεώρηση, αναδρομή στα πεπραγμένα, κατακερματισμό και εντέλει ανασυγκρότηση. Η στενωπός αυτή του «τίποτα» προϋποθέτει μια γενναία και μεγαλειώδη αφαίρεση προκειμένου να μπεις στο μικρό πέρασμα που αργότερα θα σου αποκαλύψει την άπλα του.

Από αυτό το κέντρο και τη δόνηση λοιπόν δοσμένες οι φωτογραφίες είναι πολύ μακριά από εντυπωσιασμούς, εφέ, από όποιο τέχνασμα ή τεχνική θα τραβούσε για όποιο λόγο, πέρα από λόγο ουσίας, το μάτι.     

Γνωρίζουμε ότι η Σύρος αποτελεί, επί αιώνες τώρα, κοινό τόπο συνύπαρξης δύο ακόμα συγκρουόμενων δογμάτων, όπως μαρτυρά η θέαση από το λιμάνι κιόλας δύο υψωμάτων που φέρουν στις κορυφές τους το ένα μια καθολική και το άλλο μια ορθόδοξη εκκλησία. Από τη σημειολογία αυτής της εικόνας, ένας έμπειρος και οξυδερκής παρατηρητής μπορεί να διαπιστώσει κάποια κρατούντα ακόμα στοιχεία καθωσπρεπισμού, συντηρητισμού και μυστικοπάθειας που χαρακτηρίζουν ανάλογες, υπό το κράτος των θρησκειών, κοινωνίες.

Γνωρίζουμε, ακόμα, για τους ταρσανάδες και τα περίφημα ναυπηγεία της, την ιδιαίτερη αρχιτεκτονική της. Μια πλήρης καταγραφή δεν θα μπορούσε να τα απαξιώσει ή να τα αγνοήσει. Δεν διέφυγαν της προσοχής, δεν υπήρξαν όμως και το ζητούμενο, δεν πήραν τον πρώτο λόγο, δεν σαγήνεψαν τον φακό που επέμενε να αναζητά, μέσα από το ταπεινό και απέριττο, το μεγαλειώδες.  

Όπως η έννοια του κενού, έτσι και η έννοια του «τίποτα» παραμένει ασύλληπτη για τον ανθρώπινο εγκέφαλο που επιμένει ν’ αναρωτιέται: «Πώς γίνεται να υπάρχει το «τίποτα»; Όλα αποτελούνται από κάτι, όλα είναι κάτι. Έτσι και στην ανθρώπινη γλώσσα, η λέξη τίποτα αυτή καθεαυτή δεν σημαίνει τίποτα, παίρνει τη θετική ή αρνητική σημασία της αναλόγως του ρόλου της σε φράσεις και προτάσεις.

«Τίποτα δεν πάει, λοιπόν, χαμένο». Όσο για την προτίμηση της λέξης στην αγγλική γλώσσα, ο ίδιος ο Αλέξανδρος Σταματίου λέει: «Απλώς, ο ήχος της, ο τονισμός και ο κραδασμός του «α», οι φόρμες που σχηματίζουν τα γράμματα μού ήταν ηχητικά και εικαστικά προτιμότερα, πιο κοντά στην καταλυτική αίσθηση που χρειαζόμουν».

 

Το efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες του έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας