Η συγκλονιστική γειτονία παρελθόντος και μέλλοντος

spitia.jpg

Τρεις εποχές η μία δίπλα στην άλλη Τρεις εποχές η μία δίπλα στην άλλη

Το παλιό νεοκλασικό βρίσκεται ανάμεσα σε μια μεσοπολεμική πολυκατοικία και σε μια πολυώροφη πολυκατοικία της δεκαετίας του ’70. Τρεις εποχές η μία δίπλα στην άλλη. Κολλητά. Θαρρείς πως συγκολλήθηκε ο χρόνος, πως εκμηδενίστηκαν ολάκερες δεκαετίες της πόλης, έτσι όπως βρίσκονται το ένα δίπλα στο άλλο, στη σειρά, διαμορφώνοντας το μέτωπο του οικοδομικού τετραγώνου.

Μια αρχιτεκτονική συνύπαρξη αφύσικη, σπάνια σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις, η οποία αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα της Αθήνας και της ιστορίας της.

Παρατηρείς την οργάνωση των όψεων και τη σχέση που έχουν με τον δρόμο και τον δημόσιο χώρο της πόλης. Ενα μικρό μπαλκόνι με περίτεχνα κάγκελα πάνω σε δύο μαρμάρινα φουρούσια, ένα όμορφο έρκερ με επάλληλα ξύλινα ρολά που εξέχει και αιωρείται πάνω από το πεζοδρόμιο και παραδίπλα τα στενόμακρα μπαλκόνια που τεμαχίζουν καθ’ ύψος σε φέτες τη μεγάλη κτιριακή μάζα της πολυκατοικίας.

Το αδρό πελεκημένο ωχρό αρτιφισιέλ του Μεσοπολέμου συνέχεται με το ανοιχτό χοντροκόκκινο ασβεστόχρωμα του νεοκλασικού, για να περάσεις στην γκριζόλευκη λεία επιφάνεια της νεότερης εργολαβικής πολυκατοικίας. Λες και το χρώμα, από μόνο του, σηματοδοτεί χρονολογίες, μαρτυρά τις ηλικίες των κτιρίων, εκφράζοντας παράλληλα το αρχιτεκτονικό λεξιλόγιο της κάθε εποχής.

Η Αθήνα είναι μια πόλη-κολάζ. Περπατάς στους δρόμους της και διαβάζεις την ιστορία της μέσα από τα απομεινάρια στιγμών του παρελθόντος, θραυσμάτων του χθες που έτυχε να ξεμείνουν στις γειτονιές της, να διασωθούν από τη λαίλαπα της εκρηκτικής ανοικοδόμησης και της αντιπαροχής, που σάρωσαν στην κυριολεξία τις παλιές κεντρικές περιοχές της.

Εδώ ο χρόνος μπερδεύεται, αναμιγνύεται, συγχωνεύεται. Η ιστορική συνέχεια διακόπτεται και όμως όλα γίνονται ένα. Αδιαχώριστο, συνεχόμενο, συμπαγές. Ενα μωσαϊκό μορφών, χρωμάτων, υλικών, τεχνοτροπιών.

Ξαναγυρνάω το βλέμμα μου στο παλιό νεοκλασικό. Στέκει εγκαταλελειμμένο, άδειο, χωρίς ζωή και φροντίδα, να ρημάζει. Το χρώμα ξεθωριάζει πάνω στους τοίχους, ενώ σε πολλά σημεία της όψης μεγάλα τμήματα του σοβά έχουν αποκολληθεί, αποκαλύπτοντας τους πέτρινους τοίχους. Διακρίνεις καθαρά τις πέτρες χτισμένες σε στρώσεις, τους προσεκτικά πελεκημένους γωνιόλιθους, τις σφήνες ανάμεσα στις μεγαλύτερες πέτρες, το αρμολόγημα που κι αυτό σιγά σιγά διαλύεται από τον καιρό. Τα ξύλινα παντζούρια μόλις που κρέμονται στις κάσες τους, ενώ ένα βαθύ πράσινο κυπαρισσί που μόλις αχνοφαίνεται κάλυπτε κάποτε την επιφάνειά τους.

Ψηλά στη στέψη του κτιρίου, εκεί που εξέχει η στέγη, μια οριζόντια έγχρωμη γραμμή, ένα ανοιχτό λουλακί, περνάει απαλά το βλέμμα από το θερμό χοντροκόκκινο στο γαλάζιο του ουρανού. Είναι σαν να βλέπεις το γαιώδες χρώμα να συνεχίζει το χρώμα του εδάφους στην κατακόρυφη επιφάνεια και μετά να τελειώνει με μια χρωματική υπόμνηση του ουρανού, εκεί που η κορυφογραμμή του ακουμπά ψηλά στις οξυκόρυφες απολήξεις των ακροκέραμων.

Κάποιες βαθιές ρωγμές πάνω στους τοίχους φανερώνουν τη δύναμη του Εγκέλαδου που ταρακούνησε το πέτρινο χτίσμα στο παρελθόν. Μοιάζουν με ρυτίδες πάνω σε γέρικο, ηλιοκαμένο πρόσωπο. Αλλά και ολόκληρη η όψη του με τη μία πόρτα στο κέντρο και τα δύο συμμετρικά παράθυρα παραπέμπει σε ανθρώπινο πρόσωπο. Ο χρόνος πάντα αφήνει το ίχνος του πάνω σε ανθρώπους και κτίσματα. Η αδυσώπητη φθορά.

Το κτίριο διηγείται πάντοτε την ιστορία των ανθρώπων που το έχτισαν, το κατοίκησαν, το εγκατέλειψαν μέσα στον χρόνο ή ακόμη το κατεδάφισαν. Η αρχιτεκτονική είναι πρώτη απ’ όλες τις τέχνες που αφηγείται με τον καλύτερο τρόπο την ιστορία της ανθρωπότητας, εκείνη που εκφράζει πιστότερα τις αλλαγές που συντελούνται μέσα στο πέρασμα του χρόνου. Αναφέρει σχετικά ο Walter Benjamin: «Τα κτίρια συνοδεύουν την ανθρωπότητα από τις απαρχές της ιστορίας της. (…)

Η εξέλιξη της αρχιτεκτονικής ποτέ δεν διακόπηκε. Η ιστορία της είναι μακρύτερη από την ιστορία κάθε άλλης τέχνης και η ιδιότητά της πάντα να επικαιροποιείται έχει μεγάλη σημασία για κάθε προσπάθεια να καταγραφεί η σχέση των μαζών με το έργο τέχνης. Τα κτίρια γίνονται αντιληπτά με δύο τρόπους: μέσω της χρήσης τους και μέσω της πρόσληψής τους. Ή καλύτερα, με την αφή και με την όραση». («Για το έργο τέχνης, Τρία δοκίμια», Πλέθρον, Αθήνα 2013).

Τα τρία κτίρια και ο χρόνος που γράφει πάνω τους είναι μάρτυρες της αρχιτεκτονικής εξέλιξης της πόλης. Διηγούνται τον κτιριακό πολιτισμό της πρωτεύουσας, αλλά και τον βίαιο μετασχηματισμό του. Φανερώνουν επίσης πως η πόλη είναι ένας εξελισσόμενος και ευμετάβλητος ζωντανός οργανισμός που παρακολουθεί κάθε κίνηση, κάθε μικρή ή μεγαλύτερη αλλαγή που συντελείται μέσα στο σώμα της, κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα που αποτυπώνεται πάνω στο χτισμένο περιβάλλον της. Το αστικό τοπίο της Αθήνας θα είναι πάντοτε ένα σύμφυρμα αρχιτεκτονικών του παρελθόντος, ένα αξεδιάλυτο ανακάτωμα χώρου και χρόνου.

Το σύγχρονο κτίριο θα συνεχίζει να χτίζεται δίπλα και πάνω σε συγκλονιστικά ερείπια χιλιετιών. Δίπλα σε μεγάλους πολιτισμούς του παρελθόντος. Θέλοντας και μη, η σχέση αυτή είναι δεδομένη, σταθερή μέσα στον χρόνο και θα μας στοιχειώνει να δίνουμε σε κάθε εποχή τη δική μας απάντηση σ’ αυτή την απαιτητική και διαχρονική συνύπαρξη.

Το νέο κτίριο δεν στέκει στον χώρο και τον χρόνο μόνο του. Δεν είναι αυτο-αναφορικό που φωνασκεί ανόητα, θέλοντας να τραβήξει αυτάρεσκα πάνω του, μόνο αυτό, τους προβολείς μιας επίπλαστης επικαιρότητας. Υπάρχει και θα συνεχίσει να υπάρχει μέσα σ’ ένα περιβάλλον με χτίσματα του πολύ μακρινού παρελθόντος, αλλά και σε άλλα του μακρινού μέλλοντος. Με αυτό κάθε φορά μετριέται η σύγχρονη αρχιτεκτονική, εκεί δοκιμάζει το μπόι της. Σ’ αυτήν τη συγκλονιστική «γειτονία» παρελθόντος και μέλλοντος.

*Αρχιτέκτων-καθηγητής Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ

  

Έντυπη έκδοση

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας