«Η προγενέθλια μνήμη»

vivlio.jpg

Λίλα Τρουλινού «Αουρέλια, η πρώτη μνήμη» Νουβέλα Περισπωμένη, 2017 Σελ. 120.

Με το εύηχο όνομα Αουρέλια και τον υπότιτλο «Η πρώτη μνήμη» κυκλοφόρησε η δεύτερη νουβέλα της Λίλας Τρουλινού που πριν από έναν χρόνο μάς είχε εκπλήξει ευχάριστα με την παρθενική της εμφάνιση: Στον κάμπο στροβιλίζονται τ’αγκάθια, όπου «κλίμα υπερρεαλισμού και συγκλονιστικά τοπία Αποκάλυψης συνυπήρχαν με σύγχρονα ρεαλιστικά συμφραζόμενα», όπως είχαμε επισημάνει τότε.

Η προγενέθλια καταγωγική μνήμη της συγγραφέως και η εμβληματική μορφή του ελληνικής καταγωγής Ρουμάνου συγγραφέα Παναΐτ Ιστράτι είναι τα δίπολα στα οποία εκδιπλώνεται η καινούργια της νουβέλα. Χώρο και χρόνο που καλύπτει η αφήγηση αποτελούν οι ορεινοί όγκοι της Τρανσιλβανίας και το δέλτα του Δούναβη, την εποχή της Μεγάλης Ρουμανίας, εκεί στον Μεσοπόλεμο, από τη μια, και η σύγχρονη Θεσσαλονίκη «με τα λαγούμια του μετροπόντικα στα υπόγεια εργοτάξια» και τα ρωμαϊκά ερείπια στην πλατεία Ναυαρίνου, από την άλλη.

Πρόκειται για ένα πολυεπίπεδο κείμενο, με εγκιβωτισμένες αφηγήσεις και επάλληλες στρώσεις ζωής και ιστορίας. Η σύνθετη αφηγηματική τεχνική με τις διαρκείς εναλλαγές απαιτεί την ενεργητική συμμετοχή του αναγνώστη. Χρειάζεται προσοχή και αυτοσυγκέντρωση για να παρακολουθήσει την ποικιλία των ιστορουμένων και να απολαύσει τους μύχιους χυμούς τους. Γι’ αυτό ευφυώς η συγγραφέας στην αρχή, πατώντας σε χνάρια θεατρικά, κατονομάζει τα πρόσωπα του δράματος, ενώ στο τέλος παρέχει πρόσθετο παρακειμενικό υποστηρικτικό υλικό με βιογραφικά στοιχεία των ιστορικών προσώπων της νουβέλας, βιβλιογραφικές αναφορές, ενδεικτική βιβλιογραφία, χρονολόγιο για την Ιστορία της Ρουμανίας από το 1877 έως το 1947 και χάρτη της Μεγάλης Ρουμανίας (1918-1940).

Η μητέρα, Ραλούκα Τερέντε, σε αδιάκοπο παραλήρημα, διηγείται στην κόρη της, Χρυσούλα ή Αουρίκα Τερέντε, ιστορίες παρελθούσες και μελλούμενες «επινοώντας τη μνήμη της», αλλά και ο Παναΐτ Ιστράτι και ο λαουτιέρης Κριστέα Φλορέα κάνουν τη δική τους μνημονική αναδρομή. Λόγος παιγνιώδης «μικτός αλλά νόμιμος», ένα ασταμάτητο πινγκ πονγκ ανάμεσα στην ιστορία, τον θρύλο και την παράδοση.

Η κόρη ενηλικιώνεται και πάσχει και ωριμάζει μέσα από τις διαδοχικές επανερχόμενες μνήμες της μάνας της και της γιαγιάς της. Αφηγήσεις της παραλογισμένης μάνας που μπολιάζονται με εκείνες της γιαγιάς Αουρέλιας που κι αυτή θυμόταν τους θρύλους και τις ιστορήσεις του αδελφού της Κορνέλιου. Η Χρυσούλα Τερέντε «Πάνω στα διάσπαρτα ίχνη αναπλάθει το παρελθόν [της] σε μια εικόνα ρευστή, ζωντανή».

Ενα μακρύ ταξίδι περιπλάνησης και ατέρμονης φυγής. Από τον παρόντα χρόνο, το 2012 –όπου μάνα και κόρη περπατούν και κουβεντιάζουν– στο μακρινό χθες του Μεσοπολέμου και πιο πίσω. «Οταν περιπλανιέμαι με τη μητέρα μου στους δρόμους, κι εγώ την κρατάω από το χέρι, ο κόσμος αρχίζει να υπάρχει γι’ αυτήν ξανά. Γίνεται άμεσος και προσιτός. Ο δρόμος της μνήμης και η μνήμη των δρόμων. Που κόβονται ξαφνικά, γίνονται χαντάκια, κρύπτες και κάτεργα, όπου ένας σιδεράς σού σπάζει τα κόκαλα με μία βαριά. Ισως γι’ αυτό να είναι η μνήμη της τόσο ερειπωμένη. Το άμεσο, το προσιτό, το επίκαιρο έχουνε γίνει σφυριά του πόνου. Ποιος αντέχει του εφήμερου την επαναλαμβανόμενη αναλγησία» (σ. 62).

Το βιβλίο θα μπορούσε να θεωρηθεί χρέος στη χώρα της μνήμης και της νοσταλγίας. Μια περιδιάβαση στην ιστορία και τους θρύλους της Ρουμανίας με ορόσημο τη μυστηριώδη και πολλαπλώς παρεξηγημένη διαδρομή του Παναΐτ Ιστράτι, του Ελληνορουμάνου πλάνητα, του «Γκόρκι των Βαλκανίων» όπως τον χαρακτήρισε ο Ρομέν Ρολά, που υπήρξε φίλος και του Νίκου Καζαντζάκη, και ίσως έχει δανείσει πολλά στοιχεία από την ιδιόμορφη προσωπικότητά του στον Ζορμπά, υπαρκτό πρόσωπο, φίλο επίσης του Καζαντζάκη.

Πίσω και μέσα από την πολυκύμαντη ζωή και τις κοινωνικοπολιτικές μετακινήσεις του Παναΐτ Ιστράτι, ανιχνεύεται η χρεοκοπία των ιδεολογιών. Από υπέρμαχος της σοβιετικής Ρωσίας, συνδέεται στη συνέχεια της ζωής του με φασιστικούς κύκλους στο Βουκουρέστι, κατηγορείται για προδοσία από όλους, για να καταλήξει στο φιλοσοφικό απόσταγμα των εμπειριών του, που χρησιμοποιεί ως μότο η Τρουλινού: «Ζήτω ο άνθρωπος που δεν ανήκει πουθενά!».

Πέρα από το γενικά υποβλητικό κλίμα της αφήγησης, όπου σκηνές φυσικής πανδαισίας και μεταφυσικής απογείωσης συμφύρονται με θεοσοφικές θεωρίες, πολιτικές ανακατατάξεις και πνευματικές πρωτοπορίες, δεν γίνεται να μη σταθεί ο αναγνώστης στην εξαίρετη γλώσσα της Τρουλινού. Ποιητικοί λυρικοί διασκελισμοί με αντιστροφές λέξεων και ηχητική αρμονία, ποιητικά σύνθετα και οξύμωρες απροσδόκητες συζεύξεις συστήνουν την ικανή φιλόλογο και την ασκημένη συγγραφέα. Μιλάμε για ένα βιβλίο με έμπνευση, με αίσθημα και φαντασία, με πολιτικές και συλλογικές ευαισθησίες, με γνώση και αφάνταστο αισθησιασμό.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας