Η νέα μεγάλη πρόκληση

isthmos-1.jpg

Ισθμός της Κορίνθου Τεχνικό επίτευγμα, κομμάτι της φύσης αλλά και σημαντικό κομμάτι της ιστορίας είναι το τρίπτυχο που συνθέτει τη μοναδικότητα της διώρυγας | «Εφ.Συν.» / Μάριος Βαλασόπουλος

Αγνωστα αποτυπώματα της Ιστορίας, σπάνιοι γεωλογικοί σχηματισμοί και το μεγαλύτερο τεχνικό έργο του 19ου αιώνα στην Ελλάδα συνυπάρχουν σε μια λωρίδα μήκους 6,5 χλμ. και πλάτους μερικών δεκάδων μέτρων, που εκτείνεται ανάμεσα σε στεριά και θάλασσα.

Ο λόγος για τη Διώρυγα της Κορίνθου, μια από τις ξεχωριστές γωνιές της Ελλάδας, που όμως δεν έχει βρει τη θέση που της αξίζει στις προτιμήσεις των επισκεπτών.

Το κενό πληροφόρησης, αλλά και τις ανεξερεύνητες γωνιές της περιοχής ήρθε να καλύψει η έκθεση με τον γενικό τίτλο «Διώρυγα της Κορίνθου, γεφυρώνοντας το παρελθόν με το μέλλον», που φιλοξενείται στο κτίριο του Ιστορικού Αρχείου της Εθνικής Τράπεζας.

Στις προθήκες της εκτίθενται άγνωστα ντοκουμέντα που συνδέονται με το πρωτοποριακό για την εποχή του έργο, η υλοποίηση του οποίου πραγματοποιήθηκε χάρη στην καθοριστική συμβολή του τραπεζικού οργανισμού.

«Παντρεύονται» όμως με φωτογραφίες και κυρίως μακέτες που συνδέονται με τις αναξιοποίητες προοπτικές της γύρω περιοχής. Είναι η φρέσκια ματιά που έρχεται από τη διπλωματική εργασία της Μαργαρίτας Ζακυνθινού-Ξάνθη, της Ελενας Μυλωνά και της Ζωής Τσουνίδου, πτυχιούχων πλέον της Αρχιτεκτονικής Σχολής του Πολυτεχνείου.

Ισθμός της Κορίνθου «Εφ.Συν.» / Μάριος Βαλασόπουλος

Η αρχαία Δίολκος (πάνω) διατηρείται σε πολλά σημεία, όπως και τα «αγνώστου ταυτότητας» πολυβολεία (κάτω), την ύπαρξη των οποίων αγνοούν και οι ντόπιοι

Ισθμός της Κορίνθου «Εφ.Συν.» / Μάριος Βαλασόπουλος

«Η έκθεση, που κινείται στους άξονες του παρελθόντος και του μέλλοντος, είναι μια αφορμή για να διερευνηθεί η σημερινή δυνατότητα συμβολής της τράπεζας για να πραγματοποιηθεί ένα νέο τόλμημα, η υλοποίηση ενός σχεδίου με κατασκευές και οραματικές λειτουργίες που θα οδηγήσουν τη χώρα μακριά από τη σημερινή αδράνεια», μας εξήγησε ο Γεράσιμος Νοταράς, διευθυντής του Ιστορικού Αρχείου.

Αναφέρεται στο σημαντικό έργο που στην εποχή του αποτέλεσε τεχνική πρόκληση και συμπληρώνει με νόημα: «Η Ελλάδα τόλμησε τότε και θα ξανατολμήσει». Αργότερα πληροφορηθήκαμε από συνεργάτη του ότι η οργάνωση της διπλής και συμβολικής έκθεσης για τη διώρυγα ήταν δική του ιδέα.

Στη μεγάλη αίθουσα όπου λειτουργεί η έκθεση, δεσπόζει ο εμβληματικός πίνακας του Κωνσταντίνου Βολανάκη που αποτυπώνει στον καμβά την εικόνα των εγκαινίων της διώρυγας, τα οποία έγιναν στις 25 Ιουλίου 1893.

Είναι μια πρώτη «γεύση» από το πλούσιο αρχειακό υλικό που παρουσιάζεται. Στις προθήκες φιγουράρουν αναμνηστικά γραμματόσημα και επιστολικά δελτάρια, καθώς και η ιστορική φωτογραφία της Βούλας Παπαϊωάννου που κοσμούσε το ημερολόγιο του ΕΟΤ για το 1961. «Η Εθνική Τράπεζα ήταν από την αρχή ο χρηματοδότης του μεγάλου έργου», μας εξηγεί ο δρ Σάββας Καράμπελλας, υπεύθυνος ερευνητικών και εκδοτικών προγραμμάτων του Αρχείου, που μας δίνει ενδιαφέροντα στοιχεία για ιστορικές εκδόσεις και άλλα ντοκουμέντα που έχουν περιέλθει στην Εθνική Τράπεζα.

Ο Ισθμός, η στενή λωρίδα γης που για αιώνες ένωνε τη Στερεά Ελλάδα με την Πελοπόννησο, ήταν από την αρχαιότητα πρόκληση. Η διάνοιξη της διώρυγας δεν μείωνε μόνον τη διάρκεια του ταξιδιού για τα πλοία που κινούνταν στον άξονα Ανατολή-Δύση στη Μεσόγειο, αλλά και τα προστάτευε από τις συχνές θαλασσοταραχές που επικρατούσαν στη νότια πλευρά της Πελοποννήσου.

Τον 7ο π.Χ. αιώνα, ο τύραννος της Κορίνθου Περίανδρος ήταν ο πρώτος που θέλησε να αποκαταστήσει την... ατέλεια της φύσης, αλλά εγκατέλειψε το έργο λόγω τεχνικών δυσκολιών και κατασκεύασε τη δίολκο, έναν λιθόστρωτο επίγειο διάδρομο πάνω στον οποίο κυλίονταν τα πλοία από τον Σαρωνικό στον Κορινθιακό κόλπο και αντίστροφα. Τα τέλη διέλευσης που κατέβαλλαν συνέβαλαν στην ακμή της αρχαίας Κορίνθου.

Ισθμός της Κορίνθου «Εφ.Συν.» / Μάριος Βαλασόπουλος

Άποψη της έκθεσης που φιλοξενείται στο κτίριο Διομήδους, την έδρα του Ιστορικού Αρχείου της Εθνικής Τράπεζας

Στους ρωμαϊκούς χρόνους είχαν κάνει σχέδια για την τομή του εδάφους ο Δημήτριος ο Πολιορκητής, ο Ιούλιος Καίσαρας και ο Καλιγούλας, αλλά μόνον ο Νέρωνας το 66 μ.Χ. αποτόλμησε τα πρώτα έργα, που έμειναν στη μέση.

Στον 19ο αιώνα περιλαμβανόταν στις προτεραιότητες του πρώτου κυβερνήτη, του Ιωάννη Καποδίστρια, αλλά μόλις το 1862 Ελληνες και ξένοι ειδικοί άρχισαν να εκπονούν τα σχέδια για τη διάνοιξη του ισθμού.

Στις 17 Νοεμβρίου 1869, στον απόηχο των εγκαινίων της Διώρυγας του Σουέζ, η τότε κυβέρνηση Θρασύβουλου Ζαΐμη ψήφισε τον πρώτο σχετικό νόμο, αλλά τον Μάρτιο του 1881 εκδόθηκε το διάταγμα του βασιλιά Γεωργίου Α' με το οποίο το δικαίωμα υλοποίησης των έργων παραχωρήθηκε στον Ούγγρο στρατιωτικό και αρχιτέκτονα Στέφανο Τουρ, ο οποίος είχε ακολουθήσει τη χάραξη που είχε γίνει από τον Νέρωνα. Είχε διατελέσει συνεργάτης του Φερδινάνδου ντε Λεσέψ, του πρωτεργάτη των έργων στο Σουέζ, ο οποίος δεν θέλησε να ασχοληθεί με τη Διώρυγα της Κορίνθου.

Το εγχείρημα ήταν πρωτόγνωρο, αφού απαιτούσε μεγάλη χρηματοδότηση και αξιοποίηση των τελευταίων εξελίξεων στον κατασκευαστικό τομέα. Δύο επενδυτικά σχήματα χρεοκόπησαν, αλλά η τρίτη απόπειρα πέτυχε την ολοκλήρωση του έργου. Στον καλαίσθητο κατάλογο που εκδόθηκε με αφορμή την έκθεση, δημοσιεύονται σπάνια ντοκουμέντα για τις οικονομικές πτυχές του εγχειρήματος, που πλέον έχουν ιστορική αξία.

Η έκθεση, που φιλοξενείται στο εμβληματικό κτίριο Διομήδους (3ης Σεπτεμβρίου 146), θα παραμείνει ανοιχτή ώς τις 31 Μαΐου. Λειτουργεί κάθε Δευτέρα και Τρίτη από τις 10 π.μ. ώς τη μία μετά το μεσημέρι και Τετάρτη και Πέμπτη 5-8 μ.μ.

Τα άγνωστα μυστικά και η «επόμενη μέρα»

Πρωτόγνωρα και δυναμικά τοπία έφερε στο φως η συστηματική αποτύπωση της ζώνης γύρω από τη Διώρυγα της Κορίνθου, στην οποία στηρίχθηκε η πρόταση για την «επόμενη ημέρα» που εκπόνησαν οι τρεις απόφοιτες της Αρχιτεκτονικής, στο πλαίσιο της διπλωματικής τους εργασίας. Μας υποδέχθηκαν στην έκθεση του Ιστορικού Αρχείου της Εθνικής Τράπεζας και, δίπλα στις εντυπωσιακές μακέτες που ετοίμασαν, άρχισε η «ξενάγηση» σε χώρους που μένουν αθέατοι ακόμη και για τους κατοίκους της περιοχής.

Η πρώτη αποκάλυψη αφορά ένα απρόσμενο μονοπάτι το οποίο είναι υποδειγματικά ενταγμένο στο φυσικό ανάγλυφο και το έχει διαμορφώσει από χρόνια η στρατιωτική μονάδα του Μηχανικού που εδρεύει κοντά το Λουτράκι. Διατρέχει ολόκληρο το πρανές προς την πλευρά της Στερεάς Ελλάδας και οι λίγοι μυημένοι πεζοπόροι που γνωρίζουν την ύπαρξή του κατεβαίνουν ώς την επιφάνεια της θάλασσας, στη βάση του τεχνητού καναλιού.

Η θέα αποζημιώνει τους τολμηρούς και αποκαλύπτει σε όλο τους το μεγαλείο τους ιδιαίτερους γεωλογικούς σχηματισμούς και τα τεκτονικά ρήγματα των πλευρικών τοιχωμάτων της διώρυγας. Η δεύτερη αποκάλυψη καιροφυλακτεί στις χερσαίες ζώνες, πλάτους εξήντα μέτρων, που εκτείνονται στις δύο πλευρές του έργου και αποτελούν ιδιοκτησία του Δημοσίου.

Οι επισκέπτες συναντούν πλούσια αυτοφυή βλάστηση, μεγάλα τμήματα της αρχαίας διόλκου, αλλά και στρατιωτικά... πολυβολεία, απροσδιόριστου χρόνου κατασκευής και χρήσης.

«Ανακαλύψαμε ένα γεωπολιτιστικό παλίμψηστο, έναν γεώτοπο που φιλοξενεί επάλληλα ψήγματα της φύσης και της ανθρώπινης δραστηριότητας για περισσότερα από 2.000 χρόνια», επισημαίνουν οι τρεις νεαρές απόφοιτες της Αρχιτεκτονικής, που εξομολογούνται ότι η Διώρυγα πάντα τις συγκινούσε, χωρίς ποτέ τους να μπορέσουν να εξηγήσουν τους λόγους αυτού του αυθόρμητου συναισθήματος. «Δεν φοβηθήκαμε τη δύναμη του τεχνικού έργου. Αγαπήσαμε το τοπίο και επιχειρήσαμε να το αναδείξουμε σε τοπόσημο με υπερτοπική εμβέλεια», επισημαίνουν. 

Ξεκαθαρίζουν ότι στο ιδιαίτερο αυτό τοπίο δεν έχουν θέση μεγαλεπήβολες εισηγήσεις που έχουν ακουστεί κατά καιρούς και προτείνουν τη διαπλάτυνση της διώρυγας ώστε να μπορεί να εξυπηρετεί μεγαλύτερα πλοία. Σημειώνουν ότι πλέον η ναυσιπλοΐα έχει εξελιχθεί και ο διάπλους του κάβο-Μαλιά δεν είναι πλέον απαγορευτικός.

Η Μαργαρίτα Ζακυνθινού-Ξάνθη, η Ελενα Μυλωνά και η Ζωή Τσουνίδου, στο πλαίσιο της διπλωματικής τους εργασίας που εκπόνησαν υπό την επίβλεψη των καθηγητών της Αρχιτεκτονικής Σχολής του Πολυτεχνείου, Βαλεντίνης Καρβουντζή, Παναγιώτη Βασιλάτου, Σόνιας Χαραλαμπίδου και Ρένας Κλαμπατσέα, προσπάθησαν να διαμορφώσουν ένα νέο τοπίο με σεβασμό στον άνθρωπο και τη φύση. Η πρόταση που διατύπωσαν διακρίνεται για την ήπια παρέμβαση και φιλοδοξεί να δώσει ζωή σε αυτή την ξεχωριστή αλλά παραμελημένη περιοχή. 

Ισθμός της Κορίνθου «Εφ.Συν.» / Μάριος Βαλασόπουλος

Φρεσκάδα, πρωτοτυπία και σεβασμός στο τοπίο χαρακτηρίζουν την πρόταση για την «επόμενη μέρα» (μακέτα), που εκπόνησαν τρεις νέες αρχιτεκτόνισσες και την παρουσίασαν στον Γεράσιμό Νοταρά, διευθυντή του Ιστορικού Αρχείου

Ισθμός της Κορίνθου «Εφ.Συν.» / Μάριος Βαλασόπουλος

Ο νέος πόλος που οραματίστηκαν θα δημιουργεί πολλαπλές αφορμές για επισκέψεις. Τα οχήματα θα σταθμεύουν σε χώρους που θα διαμορφωθούν στην περίμετρο, δίνοντας προτεραιότητα στο περπάτημα μέσα από μονοπάτια που κινούνται δίπλα στο κανάλι, και θα λειτουργούν ως συνδετικός κρίκος με το υφιστάμενο Συνεδριακό Κέντρο Λουτρακίου.

«Θα θέλαμε η περιοχή να εξελιχθεί σε κοινωνικό πυκνωτή, να γίνει κέντρο έρευνας και αναψυχής», μας εξηγούν και επιστρατεύουν τις μακέτες για να εντοπίσουν το υψηλότερο σημείο της διώρυγας, γύρω από το οποίο επικεντρώνεται η σχεδιαζόμενη παρέμβαση.

Βρίσκεται 80 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, ανάμεσα στις δύο οδικές γέφυρες και τις ισάριθμες σιδηροδρομικές.

Η βασική πρότασή τους περιλαμβάνει τρεις παρεμβάσεις:

▪ Την καινούργια γέφυρα, την πρώτη που θα ανήκει αποκλειστικά στους πεζούς και θα αναπτύσσεται σε δύο επίπεδα. Με αρχιτεκτονικά ανοίγματα που έχουν προβλεφθεί στα δάπεδά της και σκάλες, οι επισκέπτες θα έχουν τη δυνατότητα να αλλάζουν επίπεδα για να επισκεφθούν εκθέσεις και χώρους στάσης που θα αιωρούνται πάνω από το κανάλι.

▪ Τον Πύργο, που διαμορφώνεται κατακόρυφα για να φιλοξενήσει το Ερευνητικό Κέντρο. Θα διατρέχει τη βόρεια πλευρά του καναλιού και θα διαθέτει πολλά επίπεδα με χτιστούς χώρους και μεγάλα μπαλκόνια, που θα ξεκινούν από την επιφάνεια της θάλασσας, θα συναντούν και θα ξεπερνούν την πεζογέφυρα, για να καταλήξουν σε μια ελαφριά κατασκευή με μοναδική θέα σε όλη την περιοχή.

▪ Το Μουσείο Ιστορίας και Γεωλογίας που διαμορφώνεται στην άνω οριογραμμή του καναλιού και θα είναι ένα μικρό συγκρότημα με στεγασμένους χώρους και αίθρια.

Στην περιοχή της προτεινόμενης παρέμβασης υπάρχει ένας ορμίσκος που έχει προκύψει από παλιότερες κατολισθήσεις τοιχωμάτων της διώρυγας. Η πρόταση προβλέπει τη διαμόρφωση ενός μικρού μόλου, στον οποίο θα μπορούν να δένουν για λίγο τα μικρά σκάφη που περνούν από τη διώρυγα. Οι επιβάτες τους θα έχουν τη δυνατότητα, μέσω του Πύργου, να φτάνουν ώς την κορυφή του καναλιού και να επισκέπτονται τις νέες υποδομές.

Οι πρόταση και οι μακέτες για τη διώρυγα, πέρα από την έκθεσή τους στους χώρους του Ιστορικού Αρχείου, έχουν ήδη καταγράψει την πρώτη τους επιτυχία: μαζί με άλλες 11 προτάσεις θα αποτελέσουν την ελληνική ομάδα που θα διεκδικήσει μια διάκριση στον πανευρωπαϊκό διαγωνισμό μεταξύ φοιτητών αρχιτεκτονικών σχολών, που οργανώνεται στο πλαίσιο της 16ης Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής της Βενετίας.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας