Η επανάσταση πριν από την αντεπανάσταση

2o_synedrio_tis_komintern.jpg

2ο Συνέδριο της Κομιντέρν 2ο Συνέδριο της Κομιντέρν. Ο Ροσμέρ δίπλα στον Τρότσκι. Διακρίνονται και οι Λέβι, Ζινόβιεφ, Ράντεκ, Μπουχάριν

Στο ξεκίνημα της Ιστορίας

«Ο Αλφρέντ Ροσμέρ υπήρξε επαναστάτης συνδικαλιστής πριν από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, αγανάκτησε το 1914 με την προδοσία των εργατικών ηγεσιών της Δύσης, συστρατεύθηκε με την επανάσταση του 1917, έπειτα εναντιώθηκε στη σταλινική αντίδραση…

Μέσα σε καιρούς δύσκολους, ακολούθησε έναν δρόμο χωρίς παρεκκλίσεις, μένοντας μακριά τόσο από την απόγνωση που καταλήγει να αναζητά την οικειοθελή υποδούλωση, όσο και από την αποθάρρυνση που ανέχεται την υποδούλωση των άλλων. Ετσι κατάφερε να μην απαρνηθεί τίποτα από όσα πάντα υποστήριζε. Το διαπιστώνει αυτό κανείς διαβάζοντας "Τη Μόσχα του Λένιν".

"Θα πω απλά: Eκεί ήμουν, έτσι ήταν τα πράγματα". Αυτό είναι το ύφος τούτης της μαρτυρίας… Πού βρισκόταν ο Ροσμέρ; Στη Ρωσία, και κυρίως στη Μόσχα, μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση και πριν από τον θάνατο του Λένιν. Θαυμάσιοι καιροί όπου ο κόσμος έδειχνε να κάνει ένα νέο ξεκίνημα και πάλι από την αρχή, και η Ιστορία να ξεκινά επιτέλους πάνω από τα χαλάσματα μιας αυτοκρατορίας!…

Ο Ροσμέρ καταθέτει εδώ τη δική του μαρτυρία για εκείνον τον καιρό, μέρα με τη μέρα, χωρίς ίχνος ρομαντισμού».

------
Από τον πρόλογο του Αλμπέρ Καμί στο βιβλίο

Επιμέλεια: Γιώργος Σταματόπουλος

«Κάποιος μπορεί να γράψει την ιστορία μιας επανάστασης μόνο όταν διάκειται συμπαθητικά προς αυτήν. Αλλιώς, μπορεί να συλλέγει εκατοντάδες γεγονότα, αλλά να μην καταλαβαίνει το νόημά τους… Και οι επαναστάτες από κάθε χώρα που ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα της Οκτωβριανής Επανάστασης θα ήταν πολύ ανόητοι ή πολύ τυφλοί αν είχαν κάνει το λάθος να θεωρήσουν ότι μια σοσιαλιστική επανάσταση ήταν στην πραγματικότητα το έμβρυο ενός ολοκληρωτικού καθεστώτος και μιας προσωπικής δικτατορίας».

Αυτά τα λόγια έγραφε το 1952 ο Αλφρέντ Ροσμέρ στο βιβλίο του «Η Μόσχα του Λένιν», τη νέα έκδοση του Μαρξιστικού Βιβλιοπωλείου στην επέτειο των 100 χρόνων από τη Ρωσική Επανάσταση. Ο Ροσμέρ απαντούσε στις απόψεις που έλεγαν ότι «ο σταλινισμός είναι η λογική και αναπόφευκτη κατάληξη του λενινισμού».

«Η Μόσχα του Λένιν» είναι ακόμα ένα δυνατό αντίδοτο σε αυτόν τον μύθο. Γιατί ο Ροσμέρ ήταν από τους ελάχιστους επιζώντες εκείνης της γενιάς που όχι μόνο είχε «δει» τη Ρωσική Επανάσταση, αλλά είχε συμμετάσχει στις πολιτικές μάχες που προηγήθηκαν και ακολούθησαν.

Ποιος ήταν αυτός ο επαναστάτης που μας έχει αφήσει μια τόσο πολύτιμη μαρτυρία και που το όνομά του ήταν τόσο γνωστό ώστε ο φιλόσοφος Αλμπέρ Καμί να προλογίσει το βιβλίο του; (Ο πρόλογός του υπάρχει σε τούτη την έκδοση.)

Γεννήθηκε το 1877 και το πραγματικό του όνομα ήταν Αντρέ Αλφρέντ Γκριό (το Ροσμέρ προέρχεται από ένα θεατρικό έργο του Ιψεν). Οπως πολλοί νέοι της γενιάς του, ο Ροσμέρ πήρε το πολιτικό βάπτισμα του πυρός στις μεγάλες κινητοποιήσεις για την υπεράσπιση του Ντρέιφους, ενός αξιωματικού εβραϊκού θρησκεύματος που είχε πέσει θύμα σκευωρίας της μοναρχικής και αντισημιτικής κλίκας του γαλλικού Γενικού Επιτελείου.

Ομως, για τον Ροσμέρ αυτές οι μάχες ήταν το πρώτο βήμα. Εγινε αναρχικός και από το 1909 συμμετείχε σε μια ομάδα γύρω από ένα περιοδικό με τίτλο La Vie Ouvrière (Εργατική Ζωή).

Αλφρέντ Ροσμέρ  «Η Μόσχα του Λένιν»  Εκδόσεις: Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο  Σελ. 400 Αλφρέντ Ροσμέρ «Η Μόσχα του Λένιν» Εκδόσεις: Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο Σελ. 400 |
Η κόκκινη κλωστή που διαπερνούσε τη δράση και τις ιδέες της ομάδας όπου ανήκε ο Ροσμέρ ήταν ο ασυμβίβαστος διεθνισμός. Οταν ξέσπασε ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος και οι ηγεσίες τόσο των σοσιαλιστικών κομμάτων όσο και πολλών αναρχοσυνδικαλιστικών οργανώσεων πρόδωσαν τις αντιπολεμικές δεσμεύσεις τους, η ομάδα γύρω από τη La Vie Ouvrière έγινε ο πυρήνας γύρω από τον οποίο άρχισε να ανασυγκροτείται η αντιπολεμική Αριστερά στη Γαλλία.

Ακολούθησε η Ρωσική Επανάσταση και ο Οκτώβρης του 1917. Για πρώτη φορά απ’ την Κομμούνα του Παρισιού η εργατική τάξη έπαιρνε το τιμόνι της κοινωνίας σε μια ολόκληρη χώρα, στην εμπροσθοφυλακή ενός παγκόσμιου επαναστατικού κύματος.

Γι’ αυτόν τον λόγο η Κομμουνιστική Διεθνής (Κομιντέρν) έγινε πόλος συσπείρωσης επαναστατριών και επαναστατών από τις πιο διαφορετικές παραδόσεις. Ο Ροσμέρ, που προερχόταν από το ρεύμα του αναρχισμού, καταθέτει πολύτιμες μαρτυρίες και παρατηρήσεις γι' αυτό το θέμα.

Το 1920 ο Ροσμέρ επιλέχτηκε από την «Επιτροπή για την Τρίτη Διεθνή» στη Γαλλία να την αντιπροσωπεύσει στο Δεύτερο Συνέδριο της Κομιντέρν στη Μόσχα. Ενα μεγάλο τμήμα του βιβλίου «Η Μόσχα του Λένιν» καλύπτει αυτό το εντυπωσιακό γεγονός και τις πολιτικές αντιπαραθέσεις που διαπερνούσαν το κομμουνιστικό κίνημα στην εποχή όταν η συζήτηση ήταν ελεύθερη πριν την τσακίσει η σταλινική αντεπανάσταση.

Οι αντιπαραθέσεις για τη συμμετοχή στις εκλογές και τη σχέση των κομμουνιστών με τα συνδικάτα, οι προοπτικές της παγκόσμιας επανάστασης, οι συντροφικές αντιπαραθέσεις με άλλα ρεύματα, όπως τους αναρχικούς και τους αναρχοσυνδικαλιστές, η ίδια η συγκρότηση των νέων επαναστατικών κομμάτων, είναι όλα ζητήματα που παρουσιάζονται σχεδόν με τη μορφή ρεπορτάζ από την πένα του Ροσμέρ.

Οι πρωταγωνιστές αυτών των διεργασιών παρελαύνουν από τις σελίδες του βιβλίου σαν άνθρωποι με σάρκα και οστά, με συγκεκριμένα πολιτικά και προσωπικά χαρακτηριστικά και φορτία. Οι «Βιογραφικές Σημειώσεις» στο τέλος του βιβλίου βοηθάνε την αναγνώστρια και τον αναγνώστη να παρακολουθήσει πιο εύκολα τη διήγηση του Ροσμέρ.

Το άλλο κόκκινο νήμα που διατρέχει την αφήγηση και τον προβληματισμό του Ροσμέρ είναι η σύνδεση της «μοίρας» της Ρωσικής Επανάστασης με την προοπτική της εξάπλωσής της. Το διαπιστώνουμε από τις πρώτες σελίδες του βιβλίου, όταν διηγείται το ταξίδι του στην επαναστατική Ρωσία μέσα από μια Ευρώπη που συγκλονίζεται από τον απόηχο του πολέμου, αλλά και τα μεγάλα κινήματα και τις επαναστάσεις.

Οι ήττες των επαναστάσεων και των μεγάλων κινημάτων στη Δυτική Ευρώπη από το 1918 μέχρι το 1923 έκαναν ακόμα πιο έντονες τις πιέσεις που αντιμετώπιζε το νεαρό εργατικό κράτος. Ο Ροσμέρ επιμένει ότι οι σοσιαλδημοκρατικές ηγεσίες έπαιξαν πολύ βασικό ρόλο σε αυτές τις ήττες.

Αναρωτιέται γιατί η εργατική τάξη των δυτικών χωρών παρά τις μεγάλες μάχες της δεν κατάφερε να «σπάσει» τον έλεγχο που ασκούσαν αυτές οι ηγεσίες. Επισημαίνει, με τον δικό του τρόπο, ότι η επίδραση των ρεφορμιστικών ιδεών δεν εξαφανίζεται αυτόματα σε συνθήκες επαναστατικής κρίσης. Η παρέμβαση επαναστατικών κομμάτων ήταν σε τελευταία ανάλυση ο αποφασιστικός παράγοντας. Γι’ αυτό άλλωστε ο Ροσμέρ εντάχτηκε στο Κομμουνιστικό Κόμμα Γαλλίας και εκλέχτηκε σε ηγετικές του θέσεις.

Στα μέσα της δεκαετίας του ’20, όμως, ο Ροσμέρ καθαιρέθηκε αρχικά και κατόπιν διαγράφηκε από το κόμμα. Τάχτηκε στο πλευρό του Τρότσκι και της Διεθνούς Αριστερής Αντιπολίτευσης πρωτοστατώντας στην προσπάθεια για τη συγκρότηση επαναστατικών οργανώσεων στη Γαλλία και αλλού. Παρά τις διαφωνίες τους στα χρόνια που ακολούθησαν ο Ροσμέρ και ο Τρότσκι διατήρησαν τη βαθιά προσωπική φιλία και τον πολιτικό αλληλοσεβασμό – και ο Ροσμέρ ποτέ δεν εγκατέλειψε τις επαναστατικές αρχές του.

Η τελευταία πολιτική πράξη του Ροσμέρ τον Σεπτέμβρη του 1960 ήταν η υπογραφή του στο Μανιφέστο των 121 –ο τίτλος του ήταν «Για το Δικαίωμα της Ανυπακοής στο Πόλεμο της Αλγερίας». Το μανιφέστο διακήρυσσε ότι ο αγώνας των Αλγερινών ήταν αγώνας «όλων των ελεύθερων ανθρώπων» και «πλήγμα στην αποικιοκρατία». Ηταν μια θαρραλέα πολιτική στάση, ταιριαστή σε έναν αγωνιστή που από τα πρώτα του βήματα είχε μείνει πιστός στον διεθνισμό. Ο Ροσμέρ ήταν τότε 83 ετών. Πέθανε το 1964.

*Συγγραφέας-ιστορικός

Μια πρώτη παρουσίαση του βιβλίου θα γίνει στο φεστιβάλ «Μαρξισμός 2017» στην ΑΣΟΕΕ (18-21 Μάη) που είναι αφιερωμένο στα 100 χρόνια από τη Ρωσική Επανάσταση.

 

Μέλος της
ΕΝΕΔ