«Η αυτοδιαχείριση, αντίδοτο στην ασυδοσία της ελεύθερης αγοράς»

Η «Αλληλέγγυα και συνεργατική οικονομία» με τη δραστηριότητα ομάδων που κάνουν την ουτοπία καθημερινή πράξη και τρόπο ζωής, μεταξύ των συμπληγάδων της αγοράς και του κράτους, ήταν μία από τις θεμελιώδεις και ελπιδοφόρους παραμέτρους που εξετάστηκαν στο 23ο Πανελλήνιο Εντατικό Σεμινάριο-Συνέδριο στο Ρέθυμνο πριν από λίγον καιρό. Ενα εναλλακτικό οικονομικό και κοινωνικό μοντέλο τού επιχειρείν αρχίζει και αναδύεται με επίκεντρο την αυτοοργάνωση και την αυτοδιαχείριση, σύμφωνα με τον καθηγητή Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, Γιάννη Ζαϊμάκη.

• Κύριε Ζαϊμάκη, ποιος είναι ο σκοπός του συνεδρίου;

Είναι ένας καινοτόμος εκπαιδευτικός θεσμός που προάγει στην πράξη την κριτική γνώση, τη ριζοσπαστική εκπαίδευση και τη συσσώρευση επιστημονικής γνώσης μέσα από οριζόντιες συνεργασίες μεταπτυχιακών φοιτητών, υποψήφιων διδακτόρων, νέων ερευνητών και πανεπιστημιακών. Ο θεσμός διέπεται από τις αρχές της διεπιστημονικότητας, της διαμεθοδικότητας, ενθαρρύνοντας τον ανοιχτό διάλογο διαφορετικών πειθαρχιών και ρευμάτων επιστημονικής σκέψης.

Τα συνέδρια ακολουθούν ένα εξισωτικό μοντέλο κοινωνικής εκπαίδευσης βασισμένο στη μη ιεραρχική, συλλογική και κοινοτική οργάνωση που αντανακλάται και στον τρόπο που διαμορφώνονται οι ομάδες εργασίας από τα κάτω. Παράλληλα, προωθεί την ενδυνάμωση των δεσμών και των συνεργειών ανάμεσα σε κοινότητες ερευνητών που έχουν χτιστεί στη διάρκεια της μακροχρόνιας λειτουργίας του θεσμού.

• Ποια ήταν η δομή του εναλλακτικού συνεδρίου;

Φέτος το συνέδριο βασίστηκε σε 4 παράλληλες ομάδες εργασίας και δύο θεματικά πάνελ στην ολομέλειά του.

Η ομάδα της νεότερης και σύγχρονης κοινωνικής θεωρίας, που συντόνισαν η Αλίκη Λαβράνου, ο Αγγελος Μουζακίτης και ο Βασίλης Ρωμανός, εξέτασε ρεύματα της κοινωνικής σκέψης που διαμορφώθηκαν στον 19ο και κυρίως στον 20ό αιώνα και κινούνται από τον δομισμό και τη συστημική θεωρία μέχρι την ψυχανάλυση, την κριτική θεωρία και τον μεταδομισμό, αναδεικνύοντας επιστημολογικές και ιδεολογικές διενέξεις, πολιτικά, ηθικά και πολιτισμικά προτάγματα που διατρέχουν αυτές τις θεωρητικές αναζητήσεις.

Η ομάδα της σύγχρονης εθνογραφικής έρευνας που συντόνισαν οι Κώστας Γκούνης και Αρης Τσαντηρόπουλος παρουσίασε παραδείγματα εθνογραφικών μελετών επιχειρώντας αφ’ ενός μια κριτική αποτίμηση της εθνογραφικής παραγωγής Ελλήνων ανθρωπολόγων σε πεδία εντός και εκτός των ορίων του ελλαδικού χώρου και αφ’ ετέρου την ανάδειξη του ιστορικού και κοινωνικού πλαισίου που καθόρισε τα όρια και τον χαρακτήρα της εθνογραφικής μελέτης.

• Για το κομβικό ζήτημα των κοινών τι εξετάστηκε;

Η ομάδα «Πολιτικές των κοινών, κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία και κοινότητες χειραφέτησης» που συντόνισα μαζί με τον Γιώργο Νικολακάκη επικεντρώθηκε στο φαινόμενο της συγκρότησης σύγχρονων παραδειγμάτων τού κοινωνείν. Πρόκειται για συλλογικότητες και εγχειρήματα της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας που διαμορφώνουν σε συνθήκες κρίσης έναν χώρο εναλλακτικών κοινωνικών πρακτικών ανθρώπινης συμβίωσης γύρω από μια οικονομία των κοινών, προσδοκώντας να αποτελέσει ένα αντίδοτο στην ασυδοσία της ελεύθερης αγοράς και τις αγκυλώσεις της κρατικής οικονομίας.

Στην ομάδα αυτή συμμετείχαν και εγχειρήματα της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας σε έναν ανοιχτό διάλογο με επιστημονικούς και ερευνητικούς φορείς για το μέλλον, τις προκλήσεις και τα όρια των πολιτικών των κοινών. Η τέταρτη ομάδα καταπιάστηκε με ένα άλλο σημαντικό ζήτημα που απασχολεί τον δημόσιο διάλογο: η ανεργία, η εργασιακή επισφάλεια και οι μορφές κινητοποίησης για την αντιμετώπισή τους.

Η ομάδα συντονιζόταν από τη Χριστίνα Καρακιουλάφη και τον Μάνο Σπυριδάκη και εξετάζει μέσα από μελέτες περίπτωσης τις βιωματικές πραγματικότητες του κόσμου της ανεργίας και της εργασιακής επισφάλειας σε συνθήκες οικονομικής κρίσης και εστιάζεται στους τρόπους με τους οποίους τα κοινωνικά υποκείμενα αντιλαμβάνονται, διαχειρίζονται και αντιμετωπίζουν τη δυστοπία της κρίσης στο πεδίο της εργασίας.

• Για το συνολικότερο ζήτημα της κρίσης;

Το ζήτημα της κρίσης είναι στο επίκεντρο και του θεματικού πάνελ που άνοιξε τις εργασίες του φετινού συνεδρίου. Η Μαρία Πετμεζίδου, ο Χρήστος Παπαθεοδώρου και ο Βασίλης Αράπογλου με το συντονισμό του Δημήτρη Μυλωνάκη προσέγγισαν ζητήματα που αφορούν τις επιδράσεις των νεοφιλελεύθερων πολιτικών στην αποδυνάμωση του συστήματος κοινωνικής προστασίας στην Ελλάδα της κρίσης, τις προκλήσεις και τις αδυναμίες των πολιτικών μεταρρύθμισης του κοινωνικού κράτους στην χώρα σε μια συγκριτική προοπτική και τις πολιτικές αντιμετώπισης των θυλάκων φτώχειας και κοινωνικής αποστέρησης που διαμόρφωσε η οικονομική κρίση στον αστικό χώρο.

Το δεύτερο θεματικό πάνελ ήταν αφιερωμένο στη μνήμη της Ντιάνας Τράκα που εισήγαγε το πεδίο της Ιατρικής Ανθρωπολογίας στην Ελλάδα συμβάλλοντας στην ανάπτυξη μιας κριτικής ανθρωπολογικής προσέγγισης του ιατρικού κόσμου.

Στο πάνελ οι εισηγητές (Αίγλη Χατζούλη, Μανόλης Τζανάκης, και Μελπομένη Σαπαλίδου, συντονιστής Κώστας Γκούνης) προσεγγίζουν με κριτικό τρόπο ζητήματα που αφορούν μια ανθρωπολογία των θεραπευτικών πρακτικών πίσω από την οποία αναδεικνύονται ζητήματα κοινωνικά, βιολογικά, ψυχολογικά, πολιτικά ενεργοποιώντας συλλογικές παραστάσεις περί κανονικότητας, φυσιολογικότητας, δικαίου, ορθού και παράλογου.

• Ποιος είναι ο ρόλος του Εργαστηρίου σας;

Το Εργαστήριο Κοινωνικής Ανάλυσης και Εφαρμοσμένης Κοινωνικής Έρευνας που οργανώνει κάθε χρόνο το συνέδριο φροντίζει μέσα από περιοδικές εκδόσεις να δίνει βήμα σε πρωτότυπες ερευνητικές συμβολές.

Σε αυτή τη κατεύθυνση πρόκειται να προχωρήσει μέσα στο Νοέμβριο σε παράλληλη, ηλεκτρονική και έντυπη, έκδοση του συλλογικού τόμου Ερευνητικές διαδρομές στις κοινωνικές επιστήμες: μελέτες περίπτωσης,θεωρητικές-μεθοδολογικές συμβολές με τη συνέργεια της Βιβλιοθήκης του Πανεπιστημίου Κρήτης και την στήριξη του ΕΛΚΕ του Πανεπιστημίου Κρήτης.

Το βιβλίο περιλαμβάνει 25 επιλεγμένα πρωτότυπα κείμενα που έχουν παρουσιαστεί στη διάρκεια των δύο πιο πρόσφατων συνεδρίων και βασίζεται σε συλλογική προσπάθεια. Την επιστημονική επιμέλεια έχουν αναλάβει από κοινού οι συντονιστές των ομάδων, τις εκτυπωτικές εργασίες της έχει αναλάβει η Βιβλιοθήκη και το Τμήμα Πολυμέσων του Πανεπιστημίου Κρήτης.

Το βιβλίο θα είναι προσβάσιμο σε ηλεκτρονική μορφή σε κάθε χρήστη του διαδικτύου μέσα από τις ιστοσελίδες του Εργαστηρίου Κοινωνικής Ανάλυσης και Εφαρμοσμένης Κοινωνικής Έρευνας ενώ τα περιορισμένα αντίτυπα που θα εκδοθούν σε έντυπη μορφή θα δοθούν δωρεάν στους συντελεστές της προσπάθειας και τους εισηγητές χωρίς καμιά εμπορική χρήση. Το εγχείρημα είναι μια έμπρακτη έκφραση των ιδεών της αυτοοργάνωσης και της αυτοδιαχείρισης της παραγόμενης επιστημονικής γνώσης και των πολιτικών προώθησης της ως κοινά αγαθά.

• Για το κρίσιμο ζήτημα της ομάδας των Κοινών;

Στις συνθήκες της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα η αλματώδης αύξηση της ανεργίας, η πρεκαριοποίηση μεγάλου μέρους της κοινωνίας, η προλεταριοποίηση της μεσαίας τάξης και η ματαίωση των προσδοκιών τμημάτων της νεολαίας έχει ενισχύσει την εμφάνιση εναλλακτικών συλλογικοτήτων και κοινότητες που επιδιώκουν μέσα από την αυτοδιαχείριση, την κοινωνική χειραφέτηση και την αυτό-οργάνωση να απαντήσουν στην επέλαση των πολιτικών περιφράξεων των κοινών.

Αυτές οι κοινότητες διεκδικούν την ελεύθερη διακίνηση κοινωνικών και πολιτισμικών αγαθών και τη συγκρότηση χειραφετητικών κοινοτήτων που συγκρούονται με το φαντασιακό της καταναλωτικής κοινωνίας και την ιδεολογία της καπιταλιστικής ανάπτυξης.

Η έννοια των κοινών αποτελεί ένα πεδίο σκέψης, κοινωνικής συμπεριφοράς και τρόπου ζωής που προάγει τις σχέσεις δημιουργίας των κοινών (commoning) στο δημόσιο χώρο διεκδικώντας εναλλακτικές πολιτικές κοινωνικής παραγωγής με συμμετοχικό χαρακτήρα και συλλογικό περιεχόμενο.

Στο πλαίσιο των πολιτικών των κοινών οργανώσεις της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας (ΚΑΛΟ) και χειραφετητικές κοινότητες επιχειρούν να αξιοποιήσουν κοινούς πόρους να επανιδιοποιηθούν τον κοινωνικό πλούτο και να συγκροτήσουν μια οικονομία των κοινών που λειτουργεί ως ένα εναλλακτικό παράδειγμα στην οικονομία της αγοράς ή στην κρατικά σχεδιασμένη οικονομία. Έννοιες όπως τα «κοινά» «αλληλέγγυα και συνεργατική οικονομία», «κοινωνική οικονομία», ακόμη και «κοινωνική επιχειρηματικότητα» χαρακτηρίζονται από πολυσημία και οι σημασίες τους ποικίλουν ανάλογα με τα ιδεολογικά και πολιτικά τους πλαίσια μέσα στα οποία χρησιμοποιούνται.

Στην ομάδα εργασίας επιχειρήθηκε η θεωρητική επεξεργασία και η κριτική ανάλυση ζητημάτων που αφορούν τις θεωρίες των κοινών και των κοινωνικών διαδικασιών που συμβάλουν στην παραγωγή και την αναπαραγωγή των κοινών.

Σε αυτή τη βάση εξετάστηκαν ζητήματα αυτοδιαχείρισης, αυτονομίας, αυτάρκειας, αποανάπτυξης, κοινοτικών σχέσεων και κοινών πόρων. Επιπλέον, παρουσιάστηκαν όψεις των ανθρωπολογικών, πολιτισμικών και κοινωνιολογικών διαστάσεων της ΚΑΛΟ μέσα από ιδιαίτερα παραδείγματα πρωτοβουλιών και συλλογικοτήτων σε τοπικές κοινωνίες που θα αναδείξουν τις προκλήσεις, τα όρια και τις προοπτικές τους.

Σε αυτήν την κατεύθυνση η ομάδα κάλεσε δίκτυα εναλλακτικών συλλογικοτήτων που ασχολούνται με τα κοινά με απώτερο στόχο τη σταθερή δικτύωση και την επικοινωνία του πανεπιστημίου και των ερευνητικών κοινοτήτων της με την τοπική κοινωνία και τις συλλογικότητες της.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ