Η αποσιωπημένη γενιά

fais_m.jpg

Μ. ΦΑΪΣ

Από τον Στέφανο του Μελέαγρου, ποιητή της ελληνιστικής εποχής από τα Γάδαρα, ο οποίος γύρω στο 80 π.Χ. συγκρότησε την παλαιότερη ποιητική ανθολογία που γνωρίζουμε, και από την περίφημη βυζαντινή Παλατινή Ανθολογία ώς τις λιγότερο ή περισσότερο συστηματικές ανθολογίες του 18ου, του 19ου και κυρίως του 20ού αιώνα, οι ανθολογίες ποίησης κατέχουν διαχρονικά σταθερή θέση στην ελληνική βιβλιογραφική παραγωγή (μια συγκεντρωτική λίστα των σύγχρονων ανθολογιών ποίησης από το 1956 ώς το 2001 με παρουσίαση και κριτικό σχολιασμό μπορεί να βρει κανείς στην ιστοσελίδα «Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα» του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας (http://www.greek-language.gr/greekLang/literature/studies/essays/03.html...).

Αν. Ευαγγέλου - Γ. Αράγης  «Δεύτερη μεταπολεμική ποιητική γενιά (1950-2012)»  Ανθολογία, Gutenberg, 2017, σελ. 923 Αν. Ευαγγέλου - Γ. Αράγης «Δεύτερη μεταπολεμική ποιητική γενιά (1950-2012)» Ανθολογία, Gutenberg, 2017, σελ. 923 |
Η εύκολη πρόσβαση και εποπτεία μιας ποιητικής παραγωγής με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά (θεματικά, χρονολογικά, γεωγραφικά) ασφαλώς και καθιστά μια ανθολογία ελκυστική. Ωστόσο, τα στοιχεία εκείνα που βαραίνουν πρωτίστως για τον επίδοξο αναγνώστη είναι η αισθητική, η ποιητική ευαισθησία και το κριτικό αισθητήριο του ανθολόγου.

Τα παραπάνω αποκτούν ξεχωριστή βαρύτητα όταν ο ανθολόγος συνεργάζεται με κριτικό της λογοτεχνίας και ιδιαίτερα όταν, όπως συμβαίνει στην προκειμένη περίπτωση, ο ανθολόγος με τον κριτικό −έτσι το ’φερε η ζωή− εναλλάσσουν ρόλους.

Ετσι, η επανέκδοση με συμπληρώσεις της πρώτης «Ανθολογίας της Δεύτερης Μεταπολεμικής Ποιητικής Γενιάς (1950-1970)» του Ανέστη Ευαγγέλου αποτελεί ένα από τα πιο ευχάριστα νέα της εκδοτικής χρονιάς που διανύουμε.

Δεκατρία χρόνια μετά την κυκλοφορία της πρώτης εκείνης έκδοσης (1994, Θεσσαλονίκη: εκδ. Παρατηρητής) ο Γιώργος Αράγης προχωρά με σεβασμό και υποδειγματική συστηματικότητα στη συμπλήρωση και επανέκδοση του έργου.

Η δεύτερη αυτή έκδοση δεν αλλοιώνει σε τίποτα την αρχική. Αλλωστε, σύμφωνα με επιθυμία των κληρονόμων του ανθολόγου (σ. 9), δεν έχει γίνει καμιά αλλαγή όσον αφορά τη σύνθεση του έργου, τη διάταξη των ανθολογούμενων ποιητών και την αρχική ανθολόγηση.

Οι όποιες παρεμβάσεις αφορούν αποκλειστικά συμπληρώσεις στα εισαγωγικά (βιο-εργογραφικά) σημειώματα των ποιητών και στην ανθολόγηση από μετέπειτα δημοσιεύσεις (1993-2012), τις οποίες ο Αράγης τοποθετεί με διακριτή ένδειξη μετά τα αντίστοιχα στοιχεία της πρώτης έκδοσης.

Η μόνη άλλη προσθήκη είναι τα «Προλεγόμενα στη Δεύτερη Εκδοση» (σ. 79-116) του Αράγη μετά τον «Πρόλογο» (σ. 11-31) και την «Εισαγωγή της Πρώτης Εκδοσης» του Ευαγγέλου (σ. 33-78).

Η Ανθολογία ολοκληρώνεται με έναν χρησιμότατο Χρονολογικό Πίνακα Ποιητών (σ. 909-910) και έναν εξίσου χρήσιμο Χρονολογικό Πίνακα Ποιητικών Συλλογών (1950-2012) (σ. 911-923).

Στη δεύτερη έκδοση δεν υπάρχουν το «Ευρετήριο τίτλων και πρώτων στίχων» και το αλφαβητικό «Ευρετήριο ποιητών» που υπήρχαν στην πρώτη. Οπως εύκολα γίνεται αντιληπτό, το όφελος του αναγνώστη από αυτού του είδους τη συμπλήρωση είναι διπλό, αφού έτσι κρατά στα χέρια του ταυτόχρονα το κείμενο και της πρώτης και της δεύτερης έκδοσης της ανθολογίας.

Ο Ευαγγέλου στον «Πρόλογό» του τονίζει επανειλημμένα ότι η έκδοση της Ανθολογίας του στοχεύει πρωτίστως στην άρση μιας κατάφωρης αδικίας. «Πρόκειται», όπως σημειώνει ο ίδιος, «για το μεγαλύτερο και προκλητικότερο ίσως σκάνδαλο της πνευματικής μας ζωής τα τελευταία τριάντα χρόνια» (σ. 17), αφού μια ολόκληρη γενιά ποιητών καταδικάστηκε στη σιωπή και την αφάνεια (λογοτεχνική και κριτική). Στον «Πρόλογο» γίνεται, επίσης, διεξοδική αναφορά στον τίτλο, τα χρονικά όρια, το είδος, τα κριτήρια και τη διάρθρωση της ύλης της ανθολογίας.

Τόσο η «Εισαγωγή της Πρώτης Εκδοσης» όσο και τα «Προλεγόμενα στη Δεύτερη Εκδοση» του Αράγη προσφέρουν με σαφήνεια και εγκυρότητα μια σφαιρική θεώρηση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών και τρόπων (θεματικών, γλωσσικών, εκφραστικών) των ποιητών της δεύτερης μεταπολεμικής ποιητικής γενιάς.

Εχοντας ως βασικά κριτήρια τη λιγότερο ή περισσότερο βιωμένη σχέση των ποιητών με το (τραυματικό) μεταπολεμικό παρελθόν και τον αντικατοπτρισμό της σχέσης αυτής στο ποιητικό τους έργο, ο Αράγης διακρίνει (αρκετά σχηματικά, ενδεχομένως) τρεις κατηγορίες ποιητών.

Η αναλυτική του ματιά, μάλιστα, εντοπίζει σημαντικούς θεματικούς άξονες ανά κατηγορία ποιητών, όπως π.χ. η «έλλειψη συμμετοχής στις κοινωνικές και πολιτικές δραστηριότητες» ή η «αίσθηση εξορίας, στέρησης και χαμένης ζωής». Στα «Προλεγόμενα» ο Αράγης συμπληρώνει τα σύντομα εργο-κριτικά σημειώματα των ποιητών με στοιχεία από το έργο τους που κυκλοφόρησε μετά την πρώτη ανθολογία.

Τα «Προλεγόμενα» ολοκληρώνονται με το αναθεωρημένο κείμενο μιας πρόσφατης ομιλίας του σχετικά με τα ιδιαίτερα γνωρίσματα της δεύτερης μεταπολεμικής γενιάς.

Στην Ανθολογία παρουσιάζονται συνολικά 45 από 134 ποιητές, εκ των οποίων 8 είναι γυναίκες. Στη δεύτερη μεταπολεμική ποιητική γενιά ο Ευαγγέλου κατατάσσει «ποιητές που γεννήθηκαν από το 1929 ώς το 1940» (σ. 19), οι οποίοι επιπλέον «εμφανίστηκαν όλοι -με ελεύθερο στίχο- στα Γράμματά μας την εικοσαετία 1950-1970» (σ. 19). Οι ποιητές κατατάσσονται χρονολογικά βάσει της δημοσίευσης του πρώτου ποιήματός τους σε ελεύθερο στίχο.

Η παρουσίαση είναι ίδια για κάθε ποιητή:

  • α) Βιογραφικό σημείωμα (πολύ σύντομο), όπου σημειώνεται η πρώτη δημοσίευση ποιήματος γραμμένου σε ελεύθερο στίχο,
  • β) Εργογραφία (ποιητικές συλλογές, πεζογραφήματα, άλλα έργα, μεταφράσεις),
  • γ) Ποιήματα που μεταφράστηκαν σε ξένες γλώσσες,
  • δ) Επιλογή κριτικογραφίας. Η ανθολόγηση κάθε ποιητή εκτείνεται ανάμεσα στις 5 με 10 σελίδες.

Η συμπληρωμένη επανέκδοση αυτής της ογκώδους ανθολογίας με έκταση 923 σελίδες αποτελεί από μόνη της σημαντικό εκδοτικό γεγονός. Η έκδοση είναι από κάθε άποψη άρτια.

Σε συνδυασμό, μάλιστα, με την ομόθεμη ανθολογία (2002) του Κώστα Γ. Παπαγεωργίου («Η δεύτερη μεταπολεμική γενιά»), που κυκλοφόρησε μετά την πρώτη Ανθολογία ως έκτος τόμος στη σειρά «Η ελληνική ποίηση» των εκδόσεων Σοκόλη (2002), η συμπληρωμένη επανέκδοση της Ανθολογίας πραγματώνει διαχρονικά και επικαιροποιημένα το αίτημα των Ευαγγέλου-Αράγη για έξοδο της δεύτερης μεταπολεμικής ποιητικής γενιάς από την κριτική σιωπή και το λογοτεχνικό περιθώριο.

 

Μέλος της
ΕΝΕΔ