«Η Αλληλέγγυα Οικονομία διαφέρει από τις ΜΚΟ ως προς τις αξίες. Εμείς είμαστε αντικαπιταλιστές»

xornti_estibil_paskoyla_rylmon.jpg

Ο Χόρντι Εστιβίλ Πασκουάλ με τον Πέτρο Λινάρδο Ρυλμόν Ο Χόρντι Εστιβίλ Πασκουάλ με τον Πέτρο Λινάρδο Ρυλμόν

Συνέντευξη στον Πέτρο Λινάρδο Ρυλμόν, οικονομολόγο

O Χόρντι Εστιβίλ Πασκουάλ είναι επίτιμος καθηγητής Κοινωνικής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης και στο Πανεπιστήμιο της Λισαβόνας, συνεταιριστής, μέλος του Δικτύου Αλληλέγγυας Οικονομίας της Καταλονίας (XES) και ένας από τους σημαντικούς Καταλανούς θεωρητικούς αυτού του κινήματος.

Μας μιλάει για τη δυναμική της Αλληλέγγυας Οικονομίας στην Καταλονία, τις νέες σχέσεις με την «κινηματική» δήμαρχο της Βαρκελώνης, Ada Colau, την αλλαγή που έφερε στην Ισπανία συνολικά το κίνημα 15Μ του 2011, την επέκταση των δραστηριοτήτων και των θεσμικών λειτουργιών που εγκαθιδρύουν μια οικονομία οργανωμένη δημοκρατικά, ικανή να διαγνώσει και να καλύψει τις ανάγκες των κατοίκων.

•Πως γεννιέται η ιδέα δημιουργίας του Δικτύου Αλληλέγγυας Οικονομίας (XES) το 2011 και πώς έχει έκτοκτε εξελιχθεί;

Οι πρώτες ιδέες για τη δημιουργία ενός Δικτύου Αλληλέγγυας Οικονομίας στην Καταλονία γεννήθηκαν στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του ’90, στους κοινωνικούς συνεταιρισμούς και τους συνεταιρισμούς εργαζομένων.

Αλλά ήταν μετά την επαφή με τη Λατινική Αμερική και τη συμμετοχή στο Κοινωνικό Φόρουμ στο Πόρτο Αλέγκρε, που οι Καταλανοί είδαν ότι οι Βραζιλιάνοι είχαν οργανωθεί και είχαν δημιουργήσει το Φόρουμ Αλληλέγγυας Οικονομίας και το Δίκτυο Αλληλέγγυας Οικονομίας.

Εκεί γεννήθηκε η ιδέα να δημιουργηθεί ένα δίκτυο στην Καταλονία. Η Ιστορία μας δείχνει ότι έχουμε μεγάλη παράδοση οργάνωσης συνεταιρισμών και ενώσεων πολιτών, που ξεκινάει από τον 19ο αιώνα και γέννησε διάφορα κινήματα, ομοσπονδίες κ.λπ.

Αλλά η ιδέα μιας νέας οικονομίας έχει σχέση με τη Λατινική Αμερική. Αυτή είναι η διεθνιστική διάσταση του δικτύου μας, που την καλλιεργήσαμε και συνεχίζει να υπάρχει ώς τώρα: κάτι που μας οδήγησε στη δημιουργία του ευρωπαϊκού δικτύου το 2011.

Μια σημαντική εξέλιξη είναι ότι γίναμε συνομιλητές της Δημόσιας Διοίκησης. Ιστορικά ήμασταν δύσπιστοι σχετικά με το κεντρικό κράτος της Ισπανίας, αλλά και σε σχέση με τις δημόσιες αρχές της Καταλονίας.

Αυτό άλλαξε με τους νέους αριστερούς δήμους και οδηγηθήκαμε να ξανασκεφτούμε τη στάση μας πριν από 4-5 χρόνια. Αρχίσαμε να δουλεύουμε με μια δική μας πρόταση νόμου (με 45 άρθρα), που αφορά την Αλληλέγγυα Οικονομία στην Καταλονία, και προτείναμε 14 μέτρα στους δήμους της Καταλονίας, τα οποία είναι ευνοϊκά για την κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία.

Μια άλλη εξέλιξη ήταν η γέννηση τοπικών δικτύων. Ημασταν ένα δίκτυο πολύ αστικό και συγκεντρωμένο στη Βαρκελώνη. Φυσικά η Βαρκελώνη παίζει σημαντικό ρόλο για το σύνολο της ζωής στην Καταλονία, αλλά υπάρχουν αρκετές πόλεις με 50-100.000 κατοίκους που είναι σημαντικές.

Κάναμε προσπάθειες ανάπτυξης τοπικών δικτύων με αρκετά θετικά αποτελέσματα. Τώρα έχουμε γύρω στα δέκα τοπικά δίκτυα, που συνεργάζονται μεταξύ τους.

Δημιουργώντας κοινωνικές αγορές

Πασκουάλ, αλληλέγγυα οικονομία
Επίσης, έχουμε ξεκινήσει τη δημιουργία αυτού που ονομάζουμε «αγορά της αλληλέγγυας οικονομίας». Πήραμε την παλιά ιδέα του συνεταιριστικού κινήματος σχετικά με αυτό που ονόμαζαν οριζόντια και κάθετη ολοκλήρωση.

Οριζόντια ολοκλήρωση είναι η τοπική με τη συνεργασία συνεταιρισμών σε μια περιοχή. Και κάθετη είναι η ολοκλήρωση στο επίπεδο των τομέων.

Προχωρήσαμε περισσότερο όσον αφορά την οριζόντια. Οσο για την κάθετη ολοκλήρωση προχωρήσαμε σε δύο πεδία: Το ένα είναι η εστίαση, όπου έχει δημιουργηθεί μια κεντρική δομή αγορών για όλα τα εστιατόρια και μπαρ της αλληλέγγυας οικονομίας, μια ιδέα που υπάρχει στην Καταλονία από τη δεκαετία του ’30.

Και το άλλο είναι ότι ξεκινήσαμε με κάποιες επιτυχίες στο πεδίο των ηθικών χρηματοδοτήσεων, αφού υπάρχει συντονισμός όλων των οντοτήτων που εργάζονται στην Καταλονία στο πεδίο αυτό.

Πρόκειται για την Triodos, την Banca Ethica σε σχέση με την αντίστοιχη ιταλική, την COOP57 (έναν πιστωτικό συνεταιρισμό της Καταλονίας που αναπτύσσεται και στην υπόλοιπη Ισπανία), συν τα συστήματα που οι Βραζιλιάνοι ονομάζουν «κοινοτικές τράπεζες», ένα λαϊκό σύστημα δανεισμού μεταξύ κατοίκων σε τοπικό επίπεδο.

Ξεκινάμε επίσης να αναπτύσσουμε την ιδέα για ψηφιακές πλατφόρμες, με συνεταιρισμούς στον τομέα των ψηφιακών τεχνολογιών, με αφετηρία όσους εργάζονται στον πολιτισμό.

Οι νέες ομάδες που εργάζονται σε δραστηριότητες όπως το θέατρο, το τσίρκο κ.λπ. δημιουργούν μια ψηφιακή πλατφόρμα για να συνεργάζονται και να οργανώνουν θεάματα από κοινού.

Ετσι, γεννιέται η ιδέα μιας «κοινωνικής αγοράς», που θα οδηγήσει στο να μπορεί ένα άτομο να γεννιέται και να πεθαίνει στο πλαίσιο της αλληλέγγυας οικονομίας. Δεν έχουμε ακόμα νεκροταφεία, αλλά έχουμε κινηματογράφους, τράπεζες, παραγωγικές δραστηριότητες, ανταλλακτικές δραστηριότητες. Καλύπτουμε όλο το οικονομικό κύκλωμα.

•Ποια είναι η εμβέλεια των δραστηριοτήτων του δικτύου σας;

Υπάρχουν σήμερα 320 μονάδες στο εσωτερικό του δικτύου, και κάποιες από αυτές έχουν 20.000 μέλη. Η SOM ENERGIA είναι ένας συνεταιρισμός που τροφοδοτεί με ενέργεια 30.000 άτομα, αξιοποιώντας ήπιες μορφές ενέργειας.

Ο COOP57 έχει 3.600 ατομικά μέλη και 760 μέλη συνεταιρισμούς ή άλλες οντότητες, συγκεντρώνοντας εισφορές που έφτασαν το 2016 τα 32 εκατομμύρια ευρώ, σε σύγκριση με 10 εκατομμύρια το 2011.

Εχουμε επίσης δουλέψει στην κατεύθυνση της επεξεργασίας δεικτών που επιτρέπουν σε κάθε μονάδα να πραγματοποιεί έναν κοινωνικό ισολογισμό, με βάση τα κριτήρια της αλληλέγγυας οικονομίας: ισότητα αμοιβών, ισότητα ανδρών και γυναικών, χρήση οικολογικών υλικών κ.λπ. Υπάρχουν 7 θεματικές ενότητες και 49 δείκτες.

Η ιδέα είναι ότι κάθε μονάδα μας σκέφτεται συλλογικά σε ποιο βαθμό είναι κοντά ή μακριά από την αλληλέγγυα οικονομία. Εχουμε δηλαδή μια ετήσια φωτογραφία για να δούμε δύο πράγματα, την οικονομική βιωσιμότητα των μονάδων μας και την κοινωνική και οικολογική τους διάσταση, δύο αναγκαίες και συμπληρωματικές διαστάσεις. Δεν είχαμε πριν αυτά τα εργαλεία.

Για τα τοπικά δίκτυα δημιουργήσαμε μια μέθοδο μέτρησης της επίτευξης των στόχων της αλληλέγγυας οικονομίας σε τοπικό επίπεδο, με τη χρησιμοποίηση 12 δεικτών. Αυτά τα εργαλεία εξασφαλίζουν την εσωτερική συνοχή του δικτύου.

Η Τοπική Αυτοδιοίκηση, υπό όρους εν δυνάμει σύμμαχος

Στιγμιότυπο από τα Φεστιβάλ Αλληλέγγυας Οικονομίας που διοργανώνει κάθε χρόνο η XES Στιγμιότυπο από τα Φεστιβάλ Αλληλέγγυας Οικονομίας που διοργανώνει κάθε χρόνο η XES |

•Σχετικά με τους δήμους ποια είναι η μέθοδός σας και ποια προοπτική βλέπετε;

Εχουμε αναπτύξει την ιδέα της διαβούλευσης, που είναι δημόσια, αλληλέγγυα και κοινοτική. Επιδιώκουμε στο επίπεδο της γειτονιάς να υπάρχει συζήτηση μεταξύ των εκπροσώπων του δήμου, των ενώσεων πολιτών, των επιτροπών γειτόνων και φορέων της Αλληλέγγυας Οικονομίας. Και να υπάρχουν πρωτοβουλίες σ’ αυτό το επίπεδο για τον σχεδιασμό της αστικής και οικονομικής ανάπτυξης σε επίπεδο γειτονιάς, χωριού ή πόλης, με τη συμμετοχή όλων αυτών των συνιστωσών.

Είναι κάτι που γίνεται και στο Κεμπέκ με βάση την ιδέα της οικονομικής και κοινοτικής ανάπτυξης. Σε μέρη όπου υπάρχει ένα επίπεδο ανάπτυξης των πρωτοβουλιών μας τα αποτελέσματα είναι πολύ θετικά. Ενα από αυτά είναι η COOPOLIS, η μετατροπή ενός εγκαταλελειμμένου εργοστασίου σε cluster της Αλληλέγγυας Οικονομίας.

Πιστεύουμε πολύ στη συγκέντρωση των πρωτοβουλιών και στις συνέργειες στις οποίες οδηγεί. Και στη συμβολή στην ιδέα της τοπικής ανάπτυξης και της συνεργασίας των τοπικών παραγόντων για να ορίσουν ποια ανάπτυξη επιθυμούν για την περιοχή τους.

Σχετικά με το κράτος είχαμε μια στάση πλήρους έλλειψης εμπιστοσύνης. Ιστορικά βρεθήκαμε αντιμέτωποι με ένα κράτος αναχρονιστικό, φτωχό και δεσποτικό. Το πέρασμα των Σοσιαλιστών από την κυβέρνηση πριν από την κρίση ήταν μια στιγμή ελπίδας χωρίς μεγάλη εμπιστοσύνη, καθώς ξέραμε ότι το Εργατικό Σοσιαλιστικό Κόμμα της Ισπανίας ήταν πολύ λίγο Εργατικό και πολύ λίγο Σοσιαλιστικό. Και με τη διακυβέρνηση της Δεξιάς δεν υπήρξαν υποστηρικτικές πολιτικές.

Αυτό που άλλαξε τα πράγματα είναι το κίνημα 15Μ (οι Αγανακτισμένοι), που έφερε τους νέους στον δρόμο, τους έδωσε μια πολιτική συνείδηση και έκανε δυνατό το πέρασμα από μια κουλτούρα της διεκδίκησης σε μια κουλτούρα της οικοδόμησης. Η ανάπτυξή μας εξηγείται από το γεγονός ότι πολλοί νέοι που συμμετείχαν στο 15Μ γίνονται μέλη του δικτύου μας.

Αυτοί οι νέοι έχουν διαφορετική σχέση με τις δημόσιες αρχές, σε σύγκριση με τους παλιούς. Γι’ αυτούς είναι φυσιολογικό να βλέπουν το Δημόσιο ως έναν εν δυνάμει σύμμαχο. Αυτό μας οδήγησε στο να αλλάξουμε τη στάση μας και να επιδιώξουμε διάλογο με τις δημόσιες αρχές, παραμένοντας καχύποπτοι και διατηρώντας τις βάσεις της αυτονομίας μας.

•Πώς έχουν οργανωθεί οι σχέσεις σας με τον Δήμο της Βαρκελώνης;

Εχουμε κατ’ αρχάς μια διμερή επιτροπή του δήμου και του δικτύου μας. Ο δήμος δημιούργησε αυτό που ονομάζει χώρο συμμετοχής, όπου καλεί όλους τους πρωταγωνιστές της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας. Ενας είμαστε εμείς, αλλά υπάρχει και η Ομοσπονδία των Συνεταιρισμών, όπως και η Πλατφόρμα του 3ου Τομέα (όπου εκπροσωπούνται όλες οι ενώσεις πολιτών και ΜΚΟ).

•Αυτές οι οντότητες δεν τέμνονται εν μέρει;

Ο 3ος Τομέας είναι ο τομέας των κοινωνικών ΜΚΟ και των πρωτοβουλιών πολιτών που δουλεύουν σε δραστηριότητες φιλανθρωπίας, κοινωνικής ένταξης, φροντίδας των ΑμεΑ κ.λπ., χωρίς όμως οικονομική δραστηριότητα και με μεγάλη εξάρτηση από τη Δημόσια Διοίκηση.

Η αντίληψή τους είναι ότι ούτε το κράτος ούτε η αγορά μπορούν να καλύψουν αυτές τις ανάγκες (3.500 τέτοιες οργανώσεις υπάρχουν στην Καταλονία). Οι συνεταιρισμοί είναι άλλο πράγμα. Υπάρχει η Συνομοσπονδία των Συνεταιρισμών της Καταλονίας, που είναι ενιαία και αποτελείται από ομοσπονδίες αγροτικών συνεταιρισμών, εργατικών συνεταιρισμών, κατοικίας, σχολείων, καταναλωτών.

Κάνοντας πράξη την προοπτική του μετασχηματισμού

•Η Αλληλέγγυα Οικονομία διαφέρει επομένως

Με τις αξίες της και τον τρόπο λειτουργίας. Εμείς είμαστε αντικαπιταλιστές και υπέρ του μετασχηματισμού του συστήματος. Και η οικονομική δημοκρατία είναι επίσης πολύ σημαντική. Εχουμε στο δίκτυό μας πολλούς συνεταιρισμούς αλλά και ενώσεις πολιτών. Ενα μέρος των δικών μας συνεταιρισμών ανήκει στις αντίστοιχες ομοσπονδίες.

Ο δήμος δημιούργησε λοιπόν αυτήν την επιτροπή για την Αλληλέγγυα Οικονομία. Η επιτροπή δέχτηκε ώς τώρα 4,5 από τις 14 προτάσεις που καταθέσαμε, και ειδικότερα την πρόταση για τη δημιουργία ενός χώρου συμμετοχής όλων των οντοτήτων. Επίσης, κάθε μήνα έχουμε μια διμερή συνάντηση του δικτύου με τον δήμο.

Ο Δήμος της Βαρκελώνης υιοθέτησε έναν προϋπολογισμό 16 εκατομμυρίων ευρώ για την προώθηση της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας τα επόμενα 4 χρόνια και επεξεργάστηκε ένα σχέδιο ανάπτυξής της στην πόλη της Βαρκελώνης. Εχει επίσης μια ενεργητική στάση απέναντι στην αγορά εργασίας:

Υπήρχε στον δήμο μια υπηρεσία για την αγορά εργασίας (Barcelona Activa) με περίπου 400 υπαλλήλους, που αποτελεί σήμερα μια πρόκληση, γιατί ώς τώρα δούλευαν στον τομέα της κοινωνικής επιχειρηματικότητας, της πολιτικής απασχόλησης, προς την κατεύθυνση των προτάσεων που κάνει η Ε.Ε.

Τέθηκε το ερώτημα τι θα γινόταν αυτή η υπηρεσία. Υπήρχε, πρώτον, η πρόταση να καταργηθεί, δεύτερον, να γίνει μια νέα παράλληλη υπηρεσία, τρίτον, να αξιοποιηθεί η ιδέα του Δούρειου Ιππου, να εισχωρήσουμε και να την αλλάξουμε από τα μέσα. Αυτό προσπαθούν να κάνουν.

Ενα από τα παράδοξα σήμερα είναι ότι 3-4 δήμοι ζήτησαν δάνειο από συνεταιριστικές τράπεζες. Στη συνεταιριστική τράπεζα της οποίας είμαι μέλος, συζητήσαμε το με βάση ποια κριτήρια θα δώσουμε δάνειο σε δήμους.

Υιοθετήσαμε τέτοια κριτήρια, οικολογικά, που έχουν σχέση με την τοπική ανάπτυξη, αφορούν τη χρήση των πόρων για την προώθηση της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας. Πρόκειται για μια μεγάλη αλλαγή. Επίσης, η Αλληλέγγυα Οικονομία δημιούργησε ένα Ταμείο για την καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού.

•Οικοδομείται επομένως μια νέα στρατηγική, που ανανεώνει την παραγωγή, την αποταμίευση, τη χρηματοδότηση, την κατανάλωση, αλλά ανανεώνει και τους θεσμούς.

Ανανεώνει και τις θεωρητικές συζητήσεις. Αυτό που έχει αλλάξει απ' όταν είχες έρθει το 2011, είναι ότι τώρα υπάρχει μια θεωρητική και γενικότερα μια διανοητική παραγωγή πολύ σημαντική. Αδυνατώ να παρακολουθήσω το σύνολο των δημοσιεύσεων σε όλη την Ισπανία σχετικά με την κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία.

Προσπάθησα αλλά σταμάτησα όταν έφτασα στα 60 βιβλία τα 5 τελευταία χρόνια. Παντού έχουμε άνθηση δημοσιεύσεων και συζητήσεων, διεξαγωγή συνεδρίων κ.λπ. Και, όπως σου έλεγα, είμαστε μια γυναίκα με πολλούς μνηστήρες. Και με πολλούς ξένους που έρχονται στην Καταλονία να μελετήσουν την κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία.

Η δυναμική της Αλληλέγγυας Οικονομίας στη Βαρκελώνη

Αλληλέγγυα Οικονομία λογότυπο
Για να συμμετάσχει ένα συνεταιριστικό ή συνεργατικό σχήμα στο Δίκτυο Αλληλέγγυας Οικονομίας της Καταλονίας (Xarxa d'Economia Solidària - XES) πρέπει να πληροί τα εξής κριτήρια:

►Να ενισχύει την εργασία που χειραφετεί και να μη χρησιμοποιεί κανενός τύπου εργασιακή εκμετάλλευση.

►Να διατηρεί την ισορροπία των οικοσυστημάτων, σεβόμενο τη μεταβατική διαδικασία που ακολουθούν τα εγχειρήματα τα οποία δεν έχουν φτάσει να είναι οικολογικά βιώσιμα.

►Να κατανέμει ένα μέρος των πλεονασμάτων του σε χρόνο, αγαθά ή χρήμα, προς όφελος της επέκτασης της αλληλέγγυας οικονομίας.

►Να οργανώνεται με μεθόδους δημοκρατικές και συμμετοχικές.

►Να διατηρεί την αυτονομία της διαχείρισής του σε σχέση με τη Δημόσια Διοίκηση.

H XES έχει φτάσει να αποτελεί έναν ισχυρό παράγοντα της οικονομίας της Καταλονίας. Συγκεντρώνει 17 μονάδες αγροτικής παραγωγής, 13 βιομηχανικής παραγωγής και κατασκευών και 17 εμπορικές.

Είναι περισσότερο αναπτυγμένες οι δραστηριότητες στους τομείς των υπηρεσιών σε επιχειρήσεις (55 μονάδες) και σε άτομα (59), των περιβαλλοντικών υπηρεσιών (12), των υπηρεσιών επικοινωνίας (24) και των κοινωνικών και πολιτιστικών υπηρεσιών (42). Υπάρχουν 7 αλληλέγγυες χρηματοπιστωτικές μονάδες και 11 εγχειρήματα που ασχολούνται με την αναπτυξιακή βοήθεια (συν 27 μη κατηγοριοποιημένες).

Ως δίκτυο αναπτύσσει συλλογικές δραστηριότητες, όπως έκδοση βιβλίων, και πραγματοποιεί ετήσιες εκθέσεις με παρουσίαση των εγχειρημάτων και οργάνωση συζητήσεων.

Επίσης, έχει επεξεργαστεί ένα εργαλείο «κοινωνικού απολογισμού» για κάθε οργάνωση-μέλος ή για δίκτυα οργανώσεων, τοπικών ή τομεακών. Οργανώνει αυτό που ονομάζει «κοινωνική αγορά», που είναι η δημιουργία δικτυώσεων οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών δραστηριοτήτων, οι οποίες μπορούν να καλύψουν το σύνολο σχεδόν των αναγκών των κατοίκων της Καταλονίας.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ