Χριστουγεννιάτικο ταξίδι στο σινεμά του κόσμου

sinema.jpg

«Φάνι και Αλέξανδρος», Ινγκμαρ Μπέργκμαν, 1982

Αυτό που λέμε «χριστου­γεννιάτικες ταινίες» μπορεί να είναι κάτι τόσο γλυκό και καλοπροαίρετο, όσο το «Μια υπέροχη ζωή» του Φρανκ Κάπρα ή όποιο φιλμ σε προδιαθέτει να χουχουλιάσεις κάτω από μια κουβέρτα μπροστά από τα φωτάκια του δέντρου, με μια ζεστή σοκολάτα στα χέρια.

Υπάρχουν, ωστόσο, και κάποιες σπουδαίες ταινίες, από διαφορετικές χώρες και εποχές, που εκτυλίσσονται Χριστούγεννα επειδή οι δημιουργοί τους θέλουν, μέσα από την εμβληματική γιορτή, να στείλουν ένα δυνατό μήνυμα. Μια βόλτα με πέντε αλλιώτικους σταθμούς παρακάτω.

«Μάτια ερμητικά κλειστά», Στάνλεϊ Κιούμπρικ, 1999

Κάθε άλλο παρά μια κλασική χριστουγεννιάτικη ταινία, το «Eyes wide shut», παρ' όλ’ αυτά, ξετυλίγεται ολόκληρο μέσα στη γιορτή των Χριστουγέννων στην ολόφωτη Νέα Υόρκη. Για την ακρίβεια, το εμβληματικό, μπαρόκ swingers’ party της αρχής της ταινίας δεν είναι παρά η χριστουγεννιάτικη γιορτή του Βίκτορ Ζίγκλερ, όπου ο γιατρός Μπιλ Χάρφορντ του Τομ Κρουζ και η σύζυγός του, η Αλις της Νικόλ Κίντμαν, είναι καλεσμένοι.

Η πίστη και η απιστία, η ενοχή και η παραδοχή, η αγάπη και η απέχθεια, η συντροφικότητα και το ασύστολο σεξ θα μπορούσε να πει κανείς ότι είναι στοιχεία που αγγίζουν τη χριστουγεννιάτικη θεματολογία με τον τρόπο τους. Από την άλλη πλευρά, συνεργάτες του Κιούμπρικ υποστηρίζουν ότι ο ιδιοφυής σκηνοθέτης θέλησε να γυρίσει το φιλμ Χριστούγεννα για να αξιοποιήσει το εικαστικό ενδιαφέρον που προκαλούν οι χώροι φωτισμένοι με γιορτινά λαμπάκια ή κεριά. Πράγμα που, στη δική του φυσιογνωμία, μοιάζει πιο πιθανό…

«Φάνι και Αλέξανδρος», Ινγκμαρ Μπέργκμαν, 1982

Σ’ αυτό το ανεπανάληπτο οικογενειακό έπος του Ινγκμαρ Μπέργκμαν, η γιορτή της παραμονής των Χριστουγέννων παρουσιάζει και σχολιάζει μια ολόκληρη εποχή, μια ιστορία συγκρούσεων, ταξικών αλλαγών, τεράστιας ευτυχίας και ισομεγέθους δυστυχίας. Είναι 1907 στην Ουψάλα και τα δυο μικρά αδέλφια, η Φάνι κι ο Αλέξανδρος, απολαμβάνουν το μπούγιο των γιορτών, στο πανέμορφα στολισμένο σπίτι τους, όπου επικρατεί μόνο ζεστασιά, απλόχερη ελευθερία και γάργαρο γέλιο.

Ολα αυτά θα αλλάξουν μ’ έναν θάνατο, που θα φέρει στη ζωή τους το σκοτάδι: ο Αλέξανδρος θα προχωρήσει, μεταξύ πραγματικότητας και φαντασίας, αναζητώντας την ίδια ελευθερία, την ασφάλεια και τη δικαιοσύνη που ένιωσε σ’ αυτή τη χριστουγεννιάτικη γιορτή. Τα κεντρικά θέματα του Μπέργκμαν, η ενοχή, ο φόβος του θανάτου, η ισότητα, η γυναικεία χειραφέτηση, η (χριστιανική) αγάπη διαποτίζουν κάθε λεπτό αυτής της τεράστιας, σε χρόνο αλλά και σε σημασία, ταινίας που ξεκινά μ’ ένα γιορτινό τρενάκι της χαράς.

«Οι ομπρέλες του Χερβούργου», Ζακ Ντεμί, 1964

Αυτή δεν είναι απλώς μια ταινία «γαλλική», ή ένα μιούζικαλ, είναι το απαύγασμα της κομψότητας, του κινηματογραφικού παιχνιδιού, των χρωμάτων, του ρομαντισμού και της ακαταμάχητης μελαγχολίας και ομορφιάς του έργου του Ζακ Ντεμί. Ηρωίδα η Ζενεβιέβ της Κατρίν Ντενέβ, μια ανέμελη κοπέλα, ερωτευμένη μ’ ένα αγόρι, που υπόσχεται να το περιμένει ώσπου εκείνος να γυρίσει από τον πόλεμο.

Φυσικά η ζωή έχει άλλα σχέδια και η πορεία τους θα καταλήξει έξω από ένα βενζινάδικο, σε μια τυχαία συνάντηση, Χριστούγεννα, με το τοπίο λευκό από το χιόνι και μια σπαρακτική απορία του «τι θα μπορούσε να είχε συμβεί εάν…». Το οποίο, όταν το λες τραγουδιστά όπως στην ταινία, με τη μουσική του Μισέλ Λεγκράν, παίρνει απλώς διαστάσεις μυθικές.

«Ο καταδότης του Θαλάμου 17», Μπίλι Γουάιλντερ, 1953

Οταν φέρνεις στον νου χριστουγεννιάτικες ταινίες, ίσως δεν τις τοποθετείς σ’ ένα γερμανικό στρατόπεδο κρατουμένων του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Παραμονή Χριστουγέννων, ωστόσο, ξεκινά το αριστούργημα του Μπίλι Γουάιλντερ (με πρωταγωνιστές τούς Γουίλιαμ Χόλντεν, Ντον Τέιλορ και Οτο Πρέμινγκερ), όπου δύο άνδρες επιχειρούν να αποδράσουν αλλά συλλαμβάνονται, δίνοντας αφορμή σ’ ολόκληρο το στρατόπεδο να αναζητά τον καταδότη τους.

Κανένα χριστουγεννιάτικο πάρτι στο σινεμά δεν έχει τη χάρη και τη μελαγχολία του πάρτι αυτής της ταινίας, όπου οι στρατιώτες χορεύουν, φυσικά μεταξύ τους, αναζητώντας ανθρωπιά και λίγα φιλμ καταφέρνουν τόσο συγκρατημένα και τόσο καθηλωτικά να μας θυμίσουν ότι στον πόλεμο τα Χριστούγεννα είναι μια μέρα σαν όλες τις άλλες.

«Στρέλλα», του Πάνου Χ. Κούτρα, 2009

Αθήνα, η πόλη των αντιθέσεων, καμιά φορά και η πόλη της αγάπης. Ο Γιώργος, έχοντας μόλις βγει από τη φυλακή όπου πέρασε τα τελευταία 14 χρόνια, γνωρίζει την πληθωρική, μπριόζα τρανς Στρέλλα και την ερωτεύεται. Εκείνη ίσως τον βοηθήσει να βρει τη δύναμη να αναζητήσει τον γιο που άφησε πίσω τόσα χρόνια πριν.

Ενα μεγαλειώδες ρομάντζο, μια ωδή στην άνευ όρων αγάπη και στην τραγική ειρωνεία της ζωής, η «Στρέλλα» θα ολοκληρωθεί Χριστούγεννα, σ’ ένα διαμέρισμα στο Γκάζι, γεμάτο λαμπιόνια και ξεχωριστά στολίδια στο δέντρο, μυρωδιές από φαγητό που ψήνεται κι ένα τραπέζι που θα φέρει κοντά μια «οικογένεια κατ’ επιλογήν», μια χούφτα ανθρώπων που μεταξύ τους και μόνο βρίσκουν ασφάλεια και στοργή: μια διαφορετική φάτνη της δικής μας εποχής.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας