Για τους «αποσυμβολιστές» της «Αποκάλυψης»

Στα τελευταία χρόνια, και λόγω της «κρίσης» που διαρκώς επιδεινώνεται στη χώρα μας, ευδοκιμούν η «προφητική ιστορία» και οι «ερμηνευτές» της. Θα μπορούσε κανείς να ανατρέξει σε παλαιότερα σχήματα της πάλης του «φωτός» με το «σκοτάδι» και να διαπιστώσει τι ακριβώς (δεν) επαναλαμβάνεται και με ποια εικονοποιία, κάποτε, ο τόπος μας μεταμορφώνεται εύκολα σε «Bαβυλώνα» (αποκλειστικά ως γυναίκα).

Σύμφωνα με τον νεοπλατωνισμό που διαποτίζει κυριαρχικά τη μεσαιωνική σκέψη, το φως συμβολίζει την κορυφή της «ουράνιας ιεραρχίας». Η «μεταφυσική του φωτός», που εμφανίστηκε με την αρχαία ελληνική και ασιατική θρησκεία, προβάλλει την άποψη πως η οντολογική καθαρότητα και τελειότητα συνάπτεται με το νοητό και υπερφυσικό πρότυπο της αισθητής πραγματικότητας που συνιστά το ξεθωριασμένο (και σκοτεινό) αντίγραφό του.

Το «πνευματικό φως», η θεότητα, είναι η κορύφωση μιας συνέχειας όντων που ξεκινά από το απύθμενο σκοτάδι (όπως το αναλύει η «μυστική θεολογία») και καταλήγει στην απόλυτη φωταυγία. Βέβαια, στις αντιθέσεις που παρουσιάζει η «πρόσκαιρη» (saecularis) ζωή του ανθρώπου το φως θα πάρει τη θετική στάση και το σκοτάδι την αρνητική: από τη μια πλευρά ο Χριστός (και όσοι τον ακολουθούν) κι από την άλλη ο Αντίχριστος (και οι οπαδοί του).

Ο «Lucifer» (= Εωσφόρος), ο «πρίγκιπας του ερέβους», θεωρήθηκε πρόξενος των μεγαλύτερων κακών που βασάνισαν τον άνθρωπο της υστερομεσαιωνικής εποχής. Είναι αυτονόητο πως οι κοινωνικές δυνάμεις που υπόσχονται την αλλαγή θεωρούν καλό ό,τι ευνοεί τη δική τους επικράτηση και κακό ό,τι την εμποδίζει. Αντίθετα, οι φορείς της παράδοσης κατηγορούν τους δημιουργούς των οικονομικών και πολιτικών νεωτερισμών ως όργανα του Αντίχριστου.

Γι’ αυτό ο μεσσιανισμός αποτελεί κυρίαρχη τάση στις συνολικές θεωρήσεις του όψιμου Μεσαίωνα. Ο «χιλιασμός», ιδιαίτερα έντονος στις θεωρητικές διακηρύξεις των πρωταγωνιστών στις αγροτικές εξεγέρσεις, σήμαινε πως μετά τη χιλιόχρονη βασιλεία του Αντίχριστου πάνω στη γη θα ακολουθήσει το κράτος του Χριστού (βλ. Αποκάλυψις, Κ’, 4-7) που θα αποτελέσει τον αναγκαίο προθάλαμο για την ανθρώπινη θέωση, για την ανεπίστροφη είσοδο του ταλαιπωρημένου ανθρώπου στους γαληνεμένους κόλπους της θεότητας.

Αν η τωρινή κατάσταση είναι απελπιστική, αν οι δυνάμεις του κακού προσωρινά υπερισχύουν, αυτό δεν πρέπει να μας απογοητεύει και να μας κλονίζει την πίστη στη μελλοντική μας αποκατάσταση – ακόμη και στην αποκατάσταση των δαιμόνων.

Αν θα ’θελε κανείς να διαπιστώσει τα συγκλονιστικά προβλήματα της υστερομεσαιωνικής εποχής θα ’πρεπε να μελετήσει ιδιαίτερα προσωπεία που πήρε ο Αντίχριστος. Εδώ σημειώνουμε τα κυριότερα:

  • α) Ηταν ο εκπρόσωπος των εξωτερικών εχθρών της χριστιανικής Δύσης, των «απίστων» (όπως για τους Σταυροφόρους ήταν οι Σαρακηνοί) ή των «σχισματικών» της Ανατολής (των Βυζαντινών)˙
  • β) καταστρέφει την «ειρήνη» στη χριστιανική οικογένεια των λαών της Δύσης˙
  • γ) υποκινεί εκείνους που αποσκιρτούν από την Καθολική Εκκλησία (οι κάθε λογής «αιρετικοί», όπως π.χ. οι «καθαροί», θα πρέπει να εξαναγκάζονται να επανέλθουν στην ορθή πίστη, διαφορετικά να δημεύεται η περιουσία τους και να θανατώνονται «διά πυράς»)˙
  • δ) ταυτίζεται με τον τύραννο και τον αντιδημοτικό βασιλιά˙
  • ε) καθοδηγεί τον αρχηγό του καθολικισμού στις πολυποίκιλες αυθαιρεσίες του (μια κατηγορία που προέρχεται από τους κατώτερους κληρικούς, από τους «κοσμικούς» ηγεμόνες και τις λαϊκές αιρέσεις)˙
  • στ) προστατεύει τους θαλασσινούς και τους εμπόρους (που στην πλειονότητά τους είναι ή έχουν σχέση με τους Εβραίους με την υπόμνηση πως ο «Αντίχριστος γεννήθηκε από τον λαό του Ισραήλ, απ’ τη φυλή του Δαν»)˙
  • ζ) συνεργάζεται μ’ εκείνους που ασχολούνται με τις μηχανικές τέχνες και τη «θύραθεν» φιλοσοφία˙
  • η) κρατάει στην αγκαλιά του τις γυναίκες που αφιερώνονται στη μαγεία («crimen magiae»)˙
  • θ) κατευθύνει τους οπαδούς της αυτόνομης κρατικής εξουσίας˙
  • ι) είναι υπεύθυνος για τη μαζική λιμοκτονία και τη «μαύρη πανούκλα».

Οι εσχατολογικές θεωρήσεις του όψιμου Μεσαίωνα, αναγγέλλοντας στην τωρινή κατάντια την άφιξη του Αντίχριστου, καλλιέργησαν τη βεβαιότητα –κυρίως στα λαϊκά στρώματα– της μελλοντικής αποκατάστασης. Ο κύκλος της «κοσμικής» ιστορίας διαγράφει την πορεία από την ακμή στην παρακμή κι από εκεί στη νέα ακμή.

Η ιδέα της «ανανέωσης» ή της «αναγέννησης» με το θρησκευτικό της υπόστρωμα κυριαρχεί στη μεσαιωνική σκέψη εκφράζοντας τις ανοδικές ή τις καθοδικές της ιστορίας, τις δυνάμεις της αλλαγής και τις δυνάμεις της συντήρησης. Σ’ αρκετούς συγγραφείς της εποχής η «rerum renovatio» συγχωνεύει την παγανιστική προσδοκία για την επανάληψη του «χρυσού αιώνα» με την προχριστιανική προφητεία για τον ερχομό του Ιησού.

Γι’ αυτό ο αγαπημένος συγγραφέας των μεσαιωνικών γραμμάτων υπήρξε ο Βιργίλιος, που στα χρόνια του Αυγούστου πανηγύριζε το ξαναγύρισμα στη μυθική εποχή:

Η μεγάλη σειρά των αιώνων γεννιέται ατόφια.
Να που ξανάρχεται η παρθένος, που ξαναγυρνάει του Κρόνου η βασιλεία. Να η γενιά που κατεβαίνει απ’ τ’ ουρανού τα ύψη

* ομότιμος καθηγητής Κοινωνικής και Πολιτικής Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ